Parliamentary Privilege Breach: કોંગ્રેસ સાંસદ રેણુકા ચૌધરી દ્વારા સંસદ ભવનમાં પોતાની કારમાં શ્વાન (કૂતરો) લાવવાનો વિવાદ શાંત થવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો. કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે રાજ્યસભામાં તેમના વિરુદ્ધ વિશેષાધિકાર ભંગ (Privilege Breach) નો પ્રસ્તાવ લાવવામાં આવી શકે છે.
જ્યારે બુધવારે રેણુકા ચૌધરીને આ બાબતે સવાલ પૂછવામાં આવ્યો, ત્યારે તેમણે ‘ભોં-ભોં’ કહીને કહ્યું કે, “વધારે શું બોલું. જ્યારે વિશેષાધિકાર પ્રસ્તાવ આવશે ત્યારે જોઈશું. હું સંસદમાં તેનો મોં તોડ જવાબ આપીશ.” સત્તા પક્ષ તરફથી સંસદમાં સુરક્ષાનું ઉલ્લંઘન કરવાના આધારે આ મામલે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો.
વિશેષાધિકાર ભંગ શું છે?
વિશેષાધિકાર ભંગ (Breach of Privilege) ત્યારે થાય છે, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ, અધિકારી અથવા સ્વયં કોઈ સાંસદ સંસદના વિશેષાધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરે છે. સાંસદોને અસરકારક રીતે કામ કરવા માટે આ વિશેષ અધિકારો આપવામાં આવ્યા છે.
સમાવેશ: આમાં ગૃહના વિશેષાધિકારોનું હનન, સભ્યો કે અધિકારીઓનું અપમાન અથવા સદનની ગરિમા વિરુદ્ધ કામ કરવું શામેલ છે.
સજા: વિશેષાધિકાર ભંગના દોષિત પર નિંદા, સસ્પેન્શન (નિલંબન) અથવા નિષ્કાસન (Expulsion) જેવી કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
વિશેષાધિકાર હનનમાં શું-શું શામેલ છે?
સાંસદોને તેમની ફરજો પૂરી કરવા માટે કેટલાક વિશેષ અધિકારો અને છૂટ મળે છે, જે સામાન્ય નાગરિકો પાસે હોતા નથી. આમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા (Freedom of Speech)
ધરપકડમાંથી મુક્તિ (Immunity from Arrest) જેવા વ્યક્તિગત વિશેષાધિકારો.
ઉલ્લંઘન ક્યારે થાય છે?
વિશેષાધિકારનું હનન ત્યારે થાય છે જ્યારે કોઈ સાંસદને મળેલા આ વિશેષ અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરવામાં આવે છે અથવા કોઈપણ રીતે સદન કે તેના સભ્યોની ગરિમાને ઠેસ પહોંચાડવામાં આવે છે.
ઉલ્લંઘનના પ્રકાર:
સદનને ગેરમાર્ગે દોરનારા નિવેદનો આપવા.
કોઈ સભ્યનું અપમાન કરવું.
સદનના આદેશોની અવગણના કરવી.
વિશેષાધિકાર ભંગની પ્રક્રિયા અને સજા
નોટિસ: જો કોઈ સાંસદને લાગે કે તેના વિશેષાધિકારોનું હનન થયું છે, તો તે સ્પીકરને લેખિત ફરિયાદ ના રૂપમાં વિશેષાધિકાર ભંગની નોટિસ આપી શકે છે.
સજા: જો ગૃહમાં તપાસ પછી દોષિત ઠેરવવામાં આવે, તો દોષિત સભ્યને ચેતવણી, ઠપકો (Reprimand) આપી શકાય છે. ગંભીર કેસોમાં નિલંબન કે નિષ્કાસન જેવી સજા પણ સાંસદને આપી શકાય છે.
રેણુકા ચૌધરીનો ખુલાસો
રેણુકા ચૌધરીએ શ્વાન લાવવાના સવાલ પર કહ્યું હતું કે, “ક્યાંય કાયદો બનેલો છે શું? રસ્તામાં એક સ્કૂટરવાળા અને કારવાળાની ટક્કર થઈ. નાનો કૂતરો નીકળીને રસ્તા પર ફરી રહ્યો હતો, ક્યાંક તે કોઈ પૈડાં નીચે ન આવી જાય તેથી તેને ઉઠાવીને ગાડીમાં રાખી લીધો અને સંસદ લાવી.” રેણુકાએ કહ્યું કે તેને પાછો પણ મોકલી દેવામાં આવ્યો. કોંગ્રેસ સાંસદે કહ્યું કે “ગાડી પણ ગઈ અને કૂતરો પણ ગયો.”
