CISF Raising Day 2026: તમે કદાચ CISF નું નામ સાંભળ્યું હશે. પરંતુ શું તમને ખબર છે કે CISF નું કામ શું હોય છે? આ ઇન્ડિયન આર્મીનો હિસ્સો નથી. તેમ છતાં ભારતના મહત્વના સ્થળો અને ભારતવાસીઓની સુરક્ષાની એક મહત્વની જવાબદારી તેમના ખભા પર હોય છે. આજે સીઆઈએસએફ રેઝિંગ ડે (સ્થાપના દિવસ) 2026 પર જાણો દેશના આ સુરક્ષા દળ વિશે જેને CISF તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
CISF નું પૂરું નામ
CISF નું ફૂલ ફોર્મ – સેન્ટ્રલ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સિક્યુરિટી ફોર્સ (Central Industrial Security Force) છે. ગુજરાતીમાં તેને કેન્દ્રીય ઔદ્યોગિક સુરક્ષા દળ કહેવામાં આવે છે.
CISF શું છે?
CISF એક પેરામિલિટ્રી ફોર્સ (Paramilitary Force) એટલે કે અર્ધલશ્કરી દળ છે. સામાન્ય ભાષામાં સમજીએ તો, તે કોઈ પણ રીતે ઇન્ડિયન આર્મીનો હિસ્સો નથી, પરંતુ તેમનું કામ ઘણી હદ સુધી આર્મી જેવું જ હોય છે – દેશ અને દેશવાસીઓને સુરક્ષા પૂરી પાડવી. જ્યાં ભારતીય સેના રક્ષા મંત્રાલય હેઠળ આવે છે, ત્યાં જ CISF જેવા પેરામિલિટ્રી ફોર્સ ગૃહ મંત્રાલય (હોમ મિનિસ્ટ્રી) હેઠળ કામ કરે છે.
CISF ખરેખર CAPF હેઠળ આવતા અનેક અર્ધલશ્કરી દળોમાંનું એક છે. અન્ય મુખ્ય અર્ધલશ્કરી દળોમાં શામેલ છે:
આસામ રાઈફલ્સ
BSF
CRPF
ITBP
SSB
NSG
CISF નું કામ શું હોય છે?
પોતાની ઓફિશિયલ વેબસાઇટ પર CISF એ જણાવ્યું છે કે વર્તમાન સમયમાં તેના જવાનો દેશમાં 70 એરપોર્ટ્સ સહિત 361 અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્થળો પર તૈનાત છે.
મહત્વના સ્થળોની સુરક્ષા: એરપોર્ટ સિક્યુરિટી, દરિયાકાંઠાના બંદરોની સુરક્ષા, પાવર પ્લાન્ટ્સ, અંતરિક્ષ પ્રતિષ્ઠાનો અને પરમાણુ ઊર્જા મથકોની સુરક્ષા CISF ના હાથમાં છે.
ઐતિહાસિક વારસો: સંસદ ભવન, સરકારી ઇમારતો અને દિલ્હી મેટ્રોથી લઈને તાજમહેલ, લાલ કિલ્લા જેવા ઐતિહાસિક વારસાની સુરક્ષામાં પણ CISF ના જવાનો લાગેલા છે.
VIP સુરક્ષા: આ સિવાય CISF ના જવાનો જમ્મુ-કાશ્મીરની સેન્ટ્રલ જેલની સુરક્ષાથી લઈને VIP શ્રેણીની સુરક્ષા આપવાનું કામ પણ કરે છે.
ફાયર વિંગ: 9 માર્ચ 2026 સુધીની જાણકારી મુજબ, CISF એ CAPF નું એકમાત્ર એવું અંગ છે જેની પાસે પોતાની આખી ફાયર વિંગ પણ છે. આ ફાયર ફાઇટર્સ આગની ઘટનાઓ સામે લડવા માટે સારી રીતે તાલીમબદ્ધ છે.
કન્સલ્ટન્સી સર્વિસ: આ કાર્યો સિવાય, CISF કન્સલ્ટન્સી સર્વિસમાં પણ નિષ્ણાત છે. મુંબઈ, ચેન્નાઈ, હૈદરાબાદમાં SBI ડેટા સેન્ટર, AIIMS દિલ્હી, IIM ઇન્દોર, વારાણસીમાં કાશી વિશ્વનાથ મંદિર જેવા મુખ્ય સ્થળો પર CISF ખાનગી પેઢીઓ દ્વારા ફી લઈને કન્સલ્ટન્સી સર્વિસ આપે છે. આનાથી ભારત સરકાર માટે સારી આવક પણ થાય છે.
આ એવું પેરા-મિલિટ્રી ફોર્સ છે જેમાં સૌથી વધુ સંખ્યામાં મહિલાઓ કામ કરી રહી છે.
10 માર્ચ: CISF સ્થાપના દિવસ
ભારતની આઝાદીના આશરે 22 વર્ષ પછી CISF ની રચના કરવામાં આવી હતી. સત્તાવાર વેબસાઇટ મુજબ, CISF ની સ્થાપના 1968 માં 50માં સંસદીય કાયદા હેઠળ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં કુલ 3,129 લોકો સાથે આ ફોર્સ બનાવવામાં આવી હતી. આજે આ સુરક્ષા દળમાં આશરે 2.20 લાખ લોકો છે, જે દેશના લગભગ દરેક રાજ્યમાં અલગ-અલગ જગ્યાએ તૈનાત છે.
નોંધનીય છે કે 2026 માં CISF નો 57મો સ્થાપના દિવસ ઉજવવામાં આવી રહ્યો છે. તેના કાર્યક્રમો ગયા અઠવાડિયાથી જ શરૂ થઈ ગયા છે. આ ક્રમમાં 6 માર્ચ 2026 ના રોજ ગૃહમંત્રી અમિત શાહ ઓડિશાના મુંડાલીમાં આયોજિત સમારોહમાં સામેલ થયા હતા. તેમણે કહ્યું કે, ‘છેલ્લા 56 વર્ષોમાં CISF શૂન્યથી ઔદ્યોગિક સુરક્ષાના શિખર પર પહોંચી ગયું છે. સાહસ, બલિદાન અને સમર્પણ સાથે CISF દરેક પડકારનો સામનો કરવા સક્ષમ છે.’
