Demographic Change: ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ના નેતૃત્વવાળી કેન્દ્ર સરકારે રચેલી ઉચ્ચસ્તરીય જનસાંખ્યિકી ફેરફાર સમિતિ (HLCDC)એ રાજ્યો પાસેથી છેલ્લા 15 વર્ષ દરમિયાન અનેક વિષયો સાથે સંબંધિત ધર્મ આધારિત આંકડા માંગ્યા છે. આને લઈને રાજ્ય સરકારો અસમંજસમાં છે.
ધ હિન્દુમાં મંગળવારે (29 સપ્ટેમ્બર) પ્રકાશિત વિશેષ અહેવાલ અનુસાર, બંધારણનું બિનસાંપ્રદાયિક માળખું ધાર્મિક શ્રેણીઓ હેઠળ આંકડા એકત્રિત કરવાની મંજૂરી આપતું નથી.
સમિતિએ છેલ્લા 15 વર્ષના જન્મ અને વાહન નોંધણી, શાળાઓમાં પ્રવેશ અને મિલકતના વ્યવહારો સાથે સંબંધિત ધર્મ આધારિત આંકડા માંગ્યા છે. આ ઉપરાંત જિલ્લાવાર ધાર્મિક સ્થળોની માહિતી, આધાર, મતદાર ઓળખપત્ર અને રાશન કાર્ડની નોંધણીમાં થયેલા અસામાન્ય વધારા સાથે સંબંધિત માહિતી પણ માંગવામાં આવી છે.
HLCDCએ અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સમુદાયોમાં ધાર્મિક ધર્માંતરણ સાથે સંબંધિત ગુપ્તચર મૂલ્યાંકન અને આયોગોના અહેવાલો તથા અન્ય માહિતી સાથે હાલમાં કાર્યરત અટકાયત કેન્દ્રો (ડિટેન્શન સેન્ટર્સ)ની વિગતો પણ માંગી છે.
ધ હિન્દુના અહેવાલમાં રાજ્ય સરકારોના અધિકારીઓને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું છે કે જન્મ નોંધણી (જ્યાં પ્રમાણપત્ર પર નવજાતનો ધર્મ લખવામાં આવે છે) અને પકડાયેલા અથવા દેશનિકાલ કરાયેલા દસ્તાવેજો વિનાના સ્થળાંતરિતોની સંખ્યા સિવાય, બાકીની તમામ શ્રેણીઓનો ધર્મ આધારિત આંકડો ઉપલબ્ધ નથી. તેનું કારણ એ છે કે બંધારણનું બિનસાંપ્રદાયિક માળખું આ પ્રકારનો ધર્મ આધારિત આંકડો એકત્રિત કરવાની મંજૂરી આપતું નથી.
અહેવાલ અનુસાર, આ જ કારણે રાજ્યોને સમિતિ દ્વારા પૂછાયેલા 35 સવાલોના જવાબ આપવામાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે.
સમિતિના એક સવાલમાં પૂછવામાં આવ્યું છે: ‘એવા જિલ્લાઓની માહિતી આપો જ્યાં શાળામાં પ્રવેશનો પ્રવાહ ઐતિહાસિક જન્મદર સાથે મેળ ખાતો નથી, તેમજ તેના કારણો પણ જણાવો.’
અન્ય એક સવાલમાં રાજ્યો પાસેથી છેલ્લા 15 વર્ષમાં સ્થાપિત કરવામાં આવેલા ધાર્મિક સ્થળો- મંદિરો, મસ્જિદો, ચર્ચ વગેરેની જિલ્લાવાર વિગતો માંગવામાં આવી છે. તેમાં આ માહિતી પણ માંગવામાં આવી છે કે આ સ્થળોની ઓળખ માટે GIS મેપિંગ અથવા અન્ય કોઈ તકનીકનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે કે નહીં.
HLCDCએ છેલ્લા 15 વર્ષના જિલ્લા, ધર્મ અને વર્ષના આધારે મતદાર નોંધણીના આંકડા પણ માંગ્યા છે. તેમાં એવા લોકોની વિગતો સામેલ કરવા કહેવામાં આવ્યું છે, જેમની પાસે ‘પાછલી પેઢીના જન્મ પ્રમાણપત્ર અથવા પારિવારિક વારસા સાથે સંબંધિત રેકોર્ડ નથી’, સાથે જ તેમના સંબંધમાં સામે આવેલા પ્રવાહો અને તેમની સંખ્યાની માહિતી પણ માંગવામાં આવી છે.
આ સવાલોમાં છેલ્લા 15 વર્ષ દરમિયાન અનધિકૃત સ્થળાંતર અને વસાહતને રોકવા માટે રાજ્ય સરકારો દ્વારા જમીન અને નગરપાલિકા કાયદાઓમાં કરવામાં આવેલા નીતિગત નિર્દેશો, કાર્યકારી આદેશો અથવા સુધારાઓ સાથે સંબંધિત માહિતી પણ સામેલ છે.
HLCDCએ આ અંગે પણ સૂચનો માંગ્યા છે કે શું દેખરેખને મજબૂત બનાવવા અને ‘અસામાન્ય ધાર્મિક જનસાંખ્યિકી ફેરફારને પલટવા’ માટે કોઈ નવો કાયદો બનાવવાની જરૂર છે.
HLCDCને ‘ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર અને અન્ય અસામાન્ય કારણોથી થતા જનસાંખ્યિકી ફેરફારો’નો અભ્યાસ કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે, પરંતુ સમિતિમાં કોઈ જનસાંખ્યિકી નિષ્ણાત (ડેમોગ્રાફર) સામેલ નથી.
આ બાબતે માત્ર સમિતિના તારણોની ગુણવત્તાને લઈને જ સવાલો ઊભા થયા છે – જે આગળ જઈને નીતિગત ફેરફારોનો આધાર બની શકે છે – પરંતુ વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયાને બાજુ પર રાખવા અંગે પણ સવાલો ઊભા થયા છે, જ્યારે વસ્તી ગણતરી 2027ની પ્રક્રિયા પહેલેથી જ શરૂ થઈ ચૂકી છે.
અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે સમિતિનું ગેરકાયદેસર સ્થળાંતર પર વિશેષ ધ્યાન દેશમાં થઈ રહેલા અન્ય મહત્વપૂર્ણ જનસાંખ્યિકી ફેરફારો – જેમ કે જન્મદરમાં ઘટાડો અને વધતી વૃદ્ધ વસ્તી –ને અવગણે છે, જે દેશમાં ગંભીર જનસાંખ્યિકી પરિવર્તનનું કારણ બની રહ્યા છે.
અહેવાલ અનુસાર, તેના બદલે સરકારની આ સમિતિ ધ્યાનને બીજી દિશામાં ફેરવી રહી છે, જેના કારણે આંકડાનો ઉપયોગ સત્તાધારી પક્ષના રાજકીય એજન્ડાને આગળ વધારવા માટે કરવામાં આવે તેવી આશંકા ઊભી થઈ રહી છે.
સમિતિ દ્વારા ધર્મવાર આંકડા માંગવામાં આવતા કોંગ્રેસે કહ્યું- સ્પષ્ટ રીતે ખતરનાક એજન્ડા
કોંગ્રેસે મંગળવારે ગૃહ મંત્રાલયના નેતૃત્વ હેઠળની જનસાંખ્યિકી સમિતિને લઈને મોદી સરકાર પર પ્રહાર કર્યો. પાર્ટીએ આરોપ લગાવ્યો કે સમિતિનો ‘સ્પષ્ટ રીતે ખતરનાક એજન્ડા’ છે.
This panel has a patently diabolical agenda and has clearly articulated pre-conceived biases. Its report has already been prepared no doubt. https://t.co/0rBgqajKse
— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) September 29, 2026
કોંગ્રેસના મહાસચિવ અને સંચાર વિભાગના પ્રભારી જયરામ રમેશે એક્સ પર ધ હિન્દુનો અહેવાલ શેર કરતાં કહ્યું કે આ સમિતિનો ‘સ્પષ્ટ રીતે ખતરનાક એજન્ડા’ છે અને તેણે પોતાના પૂર્વનિર્ધારિત પૂર્વગ્રહોને સ્પષ્ટપણે સામે મૂકી દીધા છે.
રમેશે આગળ કહ્યું, ‘તેમાં કોઈ શંકા નથી કે તેનો અહેવાલ પહેલેથી જ તૈયાર થઈ ચૂક્યો છે.’
