India Russia Su-57 AMCA Project: રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન આવતા મહિને 23મા ભારત-રશિયા સમિટ માટે ભારતની મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. આ સમયગાળા દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે અનેક સંરક્ષણ સોદાઓ પર હસ્તાક્ષર થવાની ધારણા છે, જેમાં રશિયાના લોકપ્રિય પાંચમા પેઢીના Su-57 માટેના કરારનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ સોદો સૂચવે છે કે રશિયા, કેટલાક ફાઇટર જેટ પૂરા પાડ્યા પછી, ભારતમાં વિમાનના સંપૂર્ણ ઉત્પાદનમાં પણ મદદ કરશે. જો કે, ઘણા સંરક્ષણ નિષ્ણાતો ચિંતિત છે કે જો આવું થાય, તો ભારતનો પોતાનો એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA) પ્રોજેક્ટ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
Su-57 માટે રશિયા સાથે એક મોટા સોદાની ચર્ચા
ભારત અને રશિયા પાંચમા પેઢીના સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ, Su-57 માટે એક મોટા સોદાની ચર્ચા કરી રહ્યા છે. રશિયાએ એવો પણ સંકેત આપ્યો છે કે તે Su-57 માટે “સંપૂર્ણ અનિયંત્રિત ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર” (Full unrestricted Technology Transfer) માટે તૈયાર છે.
આનો અર્થ એ છે કે રશિયા ફક્ત ભારતમાં વિમાનનું લાઇસન્સ-ઉત્પાદન કરવા માટે તૈયાર નથી, પરંતુ ભારતને તેના એન્જિન, તેના અત્યાધુનિક સેન્સર, તેના સ્ટીલ્થ મટિરિયલ્સ, તેના એવિઓનિક્સ અને હવાઈ શસ્ત્રોથી સંબંધિત બધું જ પ્રદાન કરવા માટે પણ તૈયાર છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ સોદો, જે લગભગ એક દાયકા સુધી ચાલશે, તે $10 થી $12 બિલિયનનો હોઈ શકે છે.
‘AMCA ને મુલતવી રાખવું જોઈએ નહીં’
રશિયા ખાસ કરીને ભારત માટે બે-સીટવાળા Su-57 વેરિઅન્ટ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. સંરક્ષણ નિષ્ણાત એર માર્શલ (નિવૃત્ત) અનિલ ચોપરાએ કહ્યું, “શું આપણને 5મી પેઢીના ફાઇટર એરક્રાફ્ટની જરૂર છે… હું કહીશ કે આપણને તેની જરૂર છે; અને તેની ખૂબ જરૂર છે… ખાસ કરીને કારણ કે આપણા પાડોશી ચીન પાસે મોટી સંખ્યામાં તે છે.” માર્ક-1A જુઓ, AMCA શરૂઆતથી કેટલું દૂર છે… આપણી પાસે F-35 ઓફર નથી, તેથી Su-57… જો ભારતને તે મળે છે, તો ધીમે ધીમે ભારતીયકરણ થશે… આપણે ટેકનોલોજી મેળવીશું… પરંતુ AMCA ને કોઈપણ કિંમતે પડતું મૂકવું જોઈએ નહીં… ભારતની વૈશ્વિક પ્રસિદ્ધિ માટે AMCA ની સફળતા જરૂરી છે…
‘એક સાથે બે પ્રોજેક્ટ પર કામ કરવું મુશ્કેલ છે’
હકીકતમાં, ભારત 2035 સુધીમાં એડવાન્સ્ડ મીડિયમ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ (AMCA), એક સ્વદેશી સ્ટીલ્થ ફાઇટર જેટ વિકસાવવા પર કામ કરી રહ્યું છે. જો કે, નિષ્ણાતો માને છે કે Su-57 માટે રશિયા સાથેનો સોદો વર્તમાન જરૂરિયાતો માટે યોગ્ય છે, જો તેને ભારતમાં બનાવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવે, તો AMCA પ્રોજેક્ટ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. કારણ કે સરકાર માટે બંને પર એકસાથે ખર્ચ કરવો શક્ય નથી.
‘AMCA પ્રોજેક્ટમાં મદદ લેવી વધુ સારી છે’
બીજા સંરક્ષણ નિષ્ણાત, વાઇસ એડમિરલ (નિવૃત્ત) શેખર સિંહાએ કહ્યું, “જો આ AMCA પ્રોજેક્ટને અસર કરે છે, તો તે સારો સોદો નથી… જ્યાં સુધી તમે ખરીદી કરી રહ્યા છો, ત્યાં સુધી તે ઠીક છે… પરંતુ એકવાર તમે અહીં ઉત્પાદન શરૂ કરી દો… સરકાર માટે બે પ્રોજેક્ટ્સ પર આટલો ખર્ચ કરવો સરળ નથી.” તેમણે કહ્યું, “હું કહીશ કે અહીં ફેક્ટરીમાં Su-57 નું સંપૂર્ણ ઉત્પાદન કરવા કરતાં AMCA ઉત્પાદનમાં તેમની (રશિયા) મદદ લેવી વધુ સારું રહેશે…”
