IPS Bushra Bano Transfer: પશ્ચિમ બંગાળ સરકારે 2021 બેચની IPS અધિકારી બુશરા બાનોની બદલી કરી છે. આ બદલી સોશિયલ મીડિયા પર તેમના એક વીડિયો સામે હિન્દુ સંગઠનોની આપત્તિ અને પશ્ચિમ બંગાળના ગૃહ સચિવને ફરિયાદ કર્યાના માત્ર બે દિવસ બાદ કરવામાં આવી છે. બાનો આ પહેલાં પશ્ચિમ મેદિનીપુર જિલ્લાના ખડગપુરમાં વધારાના પોલીસ અધિકારીના પદ પર ફરજ બજાવી રહ્યાં હતાં.
સરકારી આદેશ અનુસાર, બાનોને હવે સ્ટેટ આર્મ્ડ પોલીસની ચોથી બટાલિયનના ડેપ્યુટી કમાન્ડિંગ ઓફિસર બનાવવામાં આવ્યા છે. આ જ આદેશમાં અન્ય બે પોલીસ અધિકારીઓની પણ બદલી કરવામાં આવી છે. જોકે, સરકારના આદેશમાં બાનોની બદલીના કારણ તરીકે હિન્દુત્વ સંગઠનોની ફરિયાદનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો નથી.
કયા વીડિયોને લઈને વિવાદ થયો?
વિવાદ તે વીડિયોને લઈને શરૂ થયો હતો, જેને બુશરા બાનોએ રવિવારે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કર્યો હતો. વીડિયોમાં તેઓ અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (AMU)ની રેસિડેન્શિયલ કોચિંગ એકેડેમી (RCA) વિશે વાત કરી રહ્યાં હતાં અને જણાવી રહ્યાં હતાં કે UPSC પરીક્ષાની તૈયારીમાં એકેડેમીએ તેમને કેવી રીતે મદદ કરી હતી.
વીડિયોની શરૂઆતમાં તેમણે ‘અસ્સલામઅલૈકુમ’ કહ્યું હતું. આ ઉપરાંત તેમણે ‘ઇન્શાઅલ્લાહ’ અને ‘જઝાકલ્લાહ’ જેવા શબ્દોનો પણ ઉપયોગ કર્યો હતો. ત્યારબાદ કેટલાક સોશિયલ મીડિયા અકાઉન્ટ્સ અને હિન્દુ સંગઠનોએ તેમના વીડિયોની ટીકા શરૂ કરી દીધી હતી. ટીકાકારોનો સવાલ હતો કે એક સરકારી અધિકારીએ જાહેર સંવાદમાં ધાર્મિક અભિવ્યક્તિઓને બદલે ‘વંદે માતરમ્’ અથવા ‘જય હિંદ’ જેવા રાષ્ટ્રીય અભિવાદનનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
હિન્દુ લીગલ ફંડે કરી ફરિયાદ
હિન્દુ લીગલ ફંડે પશ્ચિમ બંગાળના ગૃહ સચિવને ફરિયાદ મોકલીને બુશરા બાનો સામે કાર્યવાહી કરવાની માગ કરી હતી. સંગઠને કહ્યું કે ભારતીય રાજ્યનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા ફરજ બજાવતા અધિકારીએ જાહેર કમ્યુનિકેશનમાં તટસ્થ ભાષા અપનાવવી જોઈએ અને રાષ્ટ્રીય અભિવ્યક્તિઓનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. સોશિયલ મીડિયા પર ધ જયપુર ડાયલોગ્સ સહિત કેટલાક અન્ય અકાઉન્ટ્સે પણ બાનોના વીડિયો પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે તેમણે ‘અસ્સલામઅલૈકુમ’, ‘ઇન્શાઅલ્લાહ’ અને ‘જઝાકલ્લાહ’ કહ્યું, પરંતુ ‘વંદે માતરમ્’ અથવા ‘જય હિંદ’ કહ્યું નહોતું. હિન્દુ લીગલ ફંડે પોતાની ફરિયાદમાં આ મામલે તપાસ અને કાર્યવાહી કરવાની માગ કરી હતી. જોકે, આ સંગઠનોએ ક્યારેય અન્ય સમુદાયના અધિકારીઓ દ્વારા જયશ્રીરામ બોલવા પર કોઈ મુદ્દો બનાવ્યો નથી.
કોણ છે બુશરા બાનો?
બુશરા બાનો 2021 બેચની IPS અધિકારી છે. તેઓ મૂળ ઉત્તર પ્રદેશના કન્નૌજ જિલ્લાના છે. તેમણે અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીમાંથી મેનેજમેન્ટ સ્ટડીઝમાં PhD કરી છે અને NET/JRF પણ મેળવ્યું છે. ત્યારબાદ તેમણે સાઉદી અરેબિયામાં આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર તરીકે કામ કર્યું અને પછી ભારત પરત ફરીને UPSCની તૈયારી કરી.
તેમણે પોતાના વીડિયોમાં જણાવ્યું હતું કે AMUની રેસિડેન્શિયલ કોચિંગ એકેડેમીએ તેમની UPSCની તૈયારીમાં મહત્વપૂર્ણ મદદ કરી હતી. એકેડેમીમાંથી તેમને અભ્યાસ સામગ્રી, લાઇબ્રેરી અને ટેસ્ટ સિરીઝ જેવી સુવિધાઓ મળી હતી. આ જ કાર્યક્રમ દરમિયાન તેમણે મુસ્લિમો વચ્ચે બોલાતા અસ્સલામઅલૈકુમ જેવા શબ્દોનો ઉપયોગ કર્યો હતો.
બાનોએ 2018માં UPSC પરીક્ષામાં 277મો રેન્ક મેળવ્યો હતો અને તેમને ભારતીય રેલવે ટ્રાફિક સેવા (IRTS) ફાળવવામાં આવી હતી. પરંતુ તે સમયે તેઓ પોતાના બીજા બાળક સાથે ગર્ભવતી હતાં અને તેમણે સેવા શરૂ કરી નહોતી. ત્યારબાદ તેમણે ફરીથી UPSC પરીક્ષા આપી. આગામી પ્રયાસમાં તેમણે 234મો રેન્ક મેળવ્યો અને ભારતીય પોલીસ સેવા માટે પસંદગી પામી.
ખડગપુરમાં હતાં વધારાના પોલીસ અધિકારી
પશ્ચિમ બંગાળ કેડર મળ્યા બાદ બાનોએ પોલીસ સેવામાં કામ શરૂ કર્યું. તેઓ પહેલાં હુગલી ગ્રામીણમાં આસિસ્ટન્ટ સુપરિન્ટેન્ડન્ટ ઓફ પોલીસ તરીકે ફરજ બજાવી ચૂક્યાં છે અને ત્યારબાદ જૂનમાં તેમને ખડગપુરમાં વધારાના પોલીસ અધિકારી બનાવવામાં આવ્યા હતા. હવે તેમને ખડગપુરમાંથી હટાવીને સ્ટેટ આર્મ્ડ પોલીસની ચોથી બટાલિયનમાં ડેપ્યુટી કમાન્ડિંગ ઓફિસર બનાવવામાં આવ્યા છે.
બદલીને લઈને વિપક્ષે ઉઠાવ્યા સવાલ
બુશરા બાનોની બદલીને લઈને વિપક્ષે પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર પર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તૃણમૂલ કોંગ્રેસના સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ સરકારના નિર્ણયની ટીકા કરી છે. મોઇત્રાએ સોશિયલ મીડિયા પર કહ્યું કે કેન્દ્રમાં BJP સરકાર BRICS સંમેલન દરમિયાન ‘પ્રેયર રૂમ’ બનાવવામાં આવવાથી ધર્મનિરપેક્ષ છબી દર્શાવી રહી છે, જ્યારે રાજ્ય સ્તરે એક મુસ્લિમ મહિલા IPS અધિકારીને માત્ર ‘અસ્સલામઅલૈકુમ’ અને ‘જઝાકલ્લાહ’ કહેવાના કારણે હાંસિયામાં ધકેલી દેવામાં આવી રહી છે. તેમણે રાજ્ય સરકાર પર મીડિયા દ્વારા ફેલાવવામાં આવી રહેલા કથિત નફરતના માહોલને આગળ વધારવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો.
સંયોગ કે ફરિયાદની અસર?
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ સવાલ બદલીના સમયને લઈને ઉઠી રહ્યો છે. બુશરા બાનોનો વીડિયો રવિવારે સામે આવ્યો, ત્યારબાદ હિન્દુત્વ સંગઠનોએ ફરિયાદ કરી અને સોમવારે તેમની બદલી કરી દેવામાં આવી.
જોકે, ઉપલબ્ધ સરકારી આદેશમાં એવું કહેવામાં આવ્યું નથી કે બાનોની બદલી તેમની ધાર્મિક અભિવ્યક્તિઓને લઈને થયેલી ફરિયાદના કારણે કરવામાં આવી છે. તેથી બદલી અને ફરિયાદ વચ્ચે સીધો કારણાત્મક સંબંધ સાબિત કરવા માટે સરકાર તરફથી કોઈ સ્પષ્ટ સત્તાવાર નિવેદન સામે આવવાનું હજુ બાકી છે.
પરંતુ આ ઘટનાક્રમે એ ચર્ચા ચોક્કસપણે તેજ કરી છે કે શું કોઈ સરકારી અધિકારીની ખાનગી અથવા જાહેર વાતચીતમાં ઉપયોગમાં લેવાતી ધાર્મિક અભિવ્યક્તિઓને તેની વહીવટી ભૂમિકા અને સરકારી આચરણ સાથે જોડવી યોગ્ય છે.
આ મામલાનું રાજકીય મહત્વ એટલા માટે પણ વધી ગયું છે કારણ કે એક તરફ સરકારી અધિકારીઓની નિષ્પક્ષતા અને જાહેર સંચારના માપદંડો પર ચર્ચા થઈ રહી છે, જ્યારે બીજી તરફ એક મુસ્લિમ મહિલા IPS અધિકારીના ધાર્મિક અભિવાદનને લઈને થયેલી ફરિયાદ અને તેના તુરંત બાદ થયેલી બદલીને લઈને વિપક્ષ તેને ભેદભાવના સવાલ સાથે જોડી રહ્યો છે.
