J&K Reservation Policy: જમ્મુ-કાશ્મીરમાં સરકારી નોકરીમાં આરક્ષણને લઈને વિવાદ વધુ ગરમાતો જઈ રહ્યો છે. જમ્મુ-કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી ઉમર અબ્દુલ્લાનું કહેવું છે કે તેમણે આરક્ષણ 50 ટકા સુધી કરી દીધું છે. આ માટે કેબિનેટે પ્રસ્તાવ પણ મંજૂર કરી દીધો છે. હવે માત્ર ઉપરાજ્યપાલની મંજૂરી બાકી છે. સરકારે ગયા વર્ષે નવેમ્બરમાં આરક્ષણ નીતિનો પ્રસ્તાવ ઉપરાજ્યપાલ પાસે મોકલ્યો હતો. પરંતુ હજુ સુધી તેના પર મંજૂરી મળી શકી નથી. તેનાથી નારાજ ઉમર અબ્દુલ્લાએ જેન-ઝી પ્રોટેસ્ટ જેવા વિરોધ પ્રદર્શન કરવાની ધમકી આપી છે. જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આરક્ષણને લઈને વિવાદ શા માટે છે? જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આરક્ષણના નિયમો શું છે? અહીં અમે તમને વિગતવાર જણાવી રહ્યા છીએ.
આરક્ષણના પ્રસ્તાવને હજુ સુધી રાજ્યપાલની મંજૂરી ન મળવા અંગે તાજેતરમાં ઉમર અબ્દુલ્લાએ કહ્યું, “ત્યાર બાદ શું થયું, કોઈ અમને જણાવે. શું તેને મંજૂરી મળી ગઈ છે? આશા છે કે ‘જેન-ઝી’ વાળો ટ્રેન્ડ અહીં પણ નહીં ફેલાય. તેના માટે અમે જવાબદાર નહીં હોઈએ. અમે અમારું કામ કરી દીધું છે… એ સારી વાત નથી કે તેઓ (ઉપરાજ્યપાલ અને કેન્દ્ર સરકાર) અમારી કેબિનેટના પ્રસ્તાવોને મંજૂરી આપવામાં વિલંબ કરી રહ્યા છે અથવા તેમને દબાવી રાખ્યા છે.”
જમ્મુ-કાશ્મીરમાં આરક્ષણ નીતિ શું છે?
જમ્મુ-કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો 5 ઓગસ્ટ 2019ના રોજ સમાપ્ત થયો. તે પહેલાં રાજ્યમાં સરકારી નોકરીઓમાં 43% બેઠકો અલગ-અલગ વર્ગો માટે અનામત હતી. આ કેટેગરીમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST), અન્ય પછાત વર્ગ (OBC), વાસ્તવિક નિયંત્રણ રેખા (ALC) અને આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ (IB) પાસે રહેતા લોકો, પછાત વિસ્તારોના રહેવાસીઓ, દિવ્યાંગજનો અને પૂર્વ સૈનિકો સામેલ છે.
સરકારી નોકરીમાં 70 ટકા આરક્ષણ
પરંતુ 2024માં, ઉપરાજ્યપાલ મનોજ સિન્હાએ લોકસભા ચૂંટણીના બરાબર એક મહિના પહેલાં જમ્મુ-કાશ્મીર આરક્ષણ અધિનિયમ 2004માં સુધારાની જાહેરાત કરી. સરકારી નોકરીઓમાં આરક્ષણ 43%થી વધારીને 70% કરવામાં આવ્યું. આ વધારો એટલા માટે થયો કારણ કે પહાડી સમુદાયને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST)નો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ ગુર્જર અને બકરવાલ સમુદાયે પહાડીઓને ST કેટેગરીમાં સામેલ કરવાનો હંમેશાં વિરોધ કર્યો. ગુર્જર અને બકરવાલ સમુદાય પોતે ST કેટેગરીમાં આવે છે. ગુર્જરોને નારાજ ન કરવા માટે, વહીવટીતંત્રે ST કોટા 10%થી વધારીને 20% કરવાની જાહેરાત કરી. તેના કારણે એવા લોકોની તીવ્ર ટીકા થઈ જેઓ કોઈપણ આરક્ષણના દાયરામાં આવતા ન હતા. તેમની પાસે માત્ર 30% નોકરીઓ જ બચી હતી.
આરક્ષણને લઈને જમ્મુ-કાશ્મીરની રાજનીતિ
વર્ષ 2024ની વિધાનસભા ચૂંટણીના ઘોષણાપત્રમાં ઉમર અબ્દુલ્લાની નેશનલ કોન્ફરન્સ અને મહબૂબા મુફ્તીની પીપલ્સ ડેમોક્રેટિક પાર્ટી (PDP)એ આ મુદ્દા પર ફરીથી વિચારવાનું વચન આપ્યું. ચૂંટણી પર પડનારા સંભવિત પ્રભાવને ધ્યાનમાં રાખીને, બંને પાર્ટીઓએ આરક્ષણને તર્કસંગત બનાવવાનું વચન આપ્યું. બીજી તરફ, BJPએ અગ્નિવીરો માટે સરકારી નોકરીઓમાં વધારાનું આરક્ષણ અને અલગ-અલગ અનામત જૂથોના કર્મચારીઓ માટે પ્રમોશનમાં આરક્ષણનું વચન આપ્યું.
કાશ્મીર કરતાં જમ્મુમાં વધુ કાસ્ટ સર્ટિફિકેટ
ઉમર અબ્દુલ્લા સરકારને પોતાની જ પાર્ટીની અંદરથી અને જનતા તરફથી પણ વિરોધનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. ફેબ્રુઆરીમાં, પીપલ્સ કોન્ફરન્સના નેતા સજ્જાદ લોનના એક પ્રસ્તાવના જવાબમાં, સરકારે વિધાનસભામાં આંકડા રજૂ કર્યા. આ આંકડાઓ પરથી જાણવા મળ્યું કે કાશ્મીરની સરખામણીએ જમ્મુમાં રિઝર્વેશન કેટેગરીના વધુ સર્ટિફિકેટ જારી કરવામાં આવ્યા હતા. આ પહેલાં, ઓક્ટોબર 2025માં, ઉમરની જ પાર્ટીના સાંસદ આગા રૂહુલ્લાહ મેહદીએ મુખ્યમંત્રી નિવાસની બહાર સામાન્ય વર્ગના લોકો સાથે વિરોધ પ્રદર્શન કર્યું હતું.
ઉમર અબ્દુલ્લા સરકારે 50 ટકા આરક્ષણની ભલામણ કરી
ત્યારબાદ સરકારે એક કેબિનેટ સબ-કમિટી બનાવી. આ કમિટીએ ઓક્ટોબર 2025માં પોતાનો રિપોર્ટ સોંપ્યો, જેમાં આરક્ષણને 50% સુધી મર્યાદિત કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી હતી. કેબિનેટે તેને મંજૂરી આપી અને તેના પછીના જ મહિને મંજૂરી માટે ફાઇલ લોક ભવન (એલ-જી આવાસ) મોકલી દીધી. ઉમરે હવે કહ્યું છે કે લોક ભવને રિપોર્ટ પર કેટલાક પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા હતા, જેના જવાબ તેમની સરકારે આપી દીધા છે, પરંતુ ત્યારથી આ મામલે કોઈ પ્રગતિ થઈ નથી.
