Laxmi Narayan Tripathi: “હું છોકરો નથી, છોકરી નથી – હું ભારત છું”: લક્ષ્મી નારાયણ ત્રિપાઠીની 50 વર્ષની કહાની
થાણેની ચાલીમાં “છક્કા” કહીને માર ખાનારી લક્ષ્મી આજે સુપ્રીમ કોર્ટથી UN સુધી પહોંચી. NALSA કેસ જીતીને 10 લાખ ટ્રાન્સજેન્ડરને ઓળખ અપાવી. એક દીકરીની કહાની જે કાયદો બદલી ગઈ.
15 એપ્રિલ 2014, સવારે 10 વાગ્યા
દિલ્હીની સુપ્રીમ કોર્ટના હોલ નંબર 1 માં જજ ચુકાદો વાંચે છે: “ભારતમાં ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિને થર્ડ જેંડર તરીકે માન્યતા મળશે”.
કોર્ટના ખૂણે બેઠેલી એક વ્યક્તિની આંખમાં આંસુ છે. ગેરુવા સાડી, કપાળે ચંદન. એ છે લક્ષ્મી નારાયણ ત્રિપાઠી. થાણેની ચાલીમાં “હિજરા” કહીને માર ખાનારી એ દીકરીએ 12 વર્ષની લડત પછી દેશનો કાયદો બદલી નાખ્યો.
“મ્મી, હું અલગ છું” – 5 વર્ષની ઉંમરે
1980 ના દાયકા. થાણે. બ્રાહ્મણ પરિવાર. પિતા સરકારી નોકર, માતા ગૃહિણી. ઘરે રામ-કૃષ્ણની પૂજા. પણ 5 વર્ષનો “લક્ષ્મણ” મમ્મીને કહે: “મ્મી, મને છોકરાના કપડા નથી ગમતા”.
જવાબમાં માર અને શબ્દ: “છક્કા”. સ્કૂલમાં બેન્ચ પર એકલા બેસાડે. ટોયલેટ જાય તો બધા બહાર નીકળી જાય. 11મા ધોરણ પછી લક્ષ્મીએ ઘર છોડ્યું. ખિસ્સામાં ₹200 અને એક સપનું: “હું ભીખ નહીં માંગું, હું નામ કમાઈશ”.
સ્ટેજથી કોર્ટ સુધીનો સફર
પેટ ભરવા ભરતનાટ્યમ શીખ્યા. રાતે શો, દિવસે કોલેજ. લોકો તાળી પાડે, પછી પૂછે: “તું છોકરો કે છોકરી?” જવાબ મળે: “હું હું છું”.
ભરતનાટ્યમ સાથે મુંબઈ યુનિવર્સિટીમાંથી સંસ્કૃતમાં PhD કર્યું. થિસ: “કિન્નર સમુદાય અને ભારતીય ધર્મગ્રંથો”. પુરાવા કાઢ્યા કે વેદમાં, રામાયણમાં, મહાભારતમાં કિન્નર હતા. શિખંડીએ ભીષ્મને હરાવ્યા. અર્જુન 1 વર્ષ બૃહન્નલા બન્યો. તો આપણે “નવા” ક્યાંથી થયા?
NALSA – એકલી છોકરી વિરુદ્ધ આખું તંત્ર
2007. લક્ષ્મીએ NALSA એટલે National Legal Services Authority સાથે મળીને કેસ ફાઇલ કર્યો. સરકારના વકીલે કહ્યું: “ભારતમાં ફક્ત 2 જેંડર હોય”.
લક્ષ્મીએ કોર્ટમાં વેદના શ્લોક વાંચ્યા, આંતરાષ્ટ્રીય કાયદા બતાવ્યા. 7 વર્ષ લડ્યા પછી 15 એપ્રિલ 2014 ના રોજ જજ કે.એસ. રાધાકૃષ્ણને કહ્યું: “ટ્રાન્સજેન્ડર એ થર્ડ જેંડર છે. એમને આરક્ષણ, શિક્ષણ, નોકરીમાં સમાન હક મળશે”.
એ દિવસે 10 લાખ લોકોને આધાર કાર્ડમાં “T” મળ્યું.
2026 માં લક્ષ્મી ક્યાં છે?
1. મહામંડલેશ્વર: 2019 કુંભમાં કિન્નર અખાડાની પહેલી મહામંડલેશ્વર. કહે છે: “અમે શ્રાપ નથી, અમે આશીર્વાદ છીએ. લગ્નમાં તાળી પાડીએ એટલે જ ઘરમાં સુખ આવે”.
2. આસ્ટ્રા ફાઉન્ડેશન: 20,000 થી વધુ HIV+ ટ્રાન્સજેન્ડરને દવા અને રોજગારી અપાવી.
3. UN જિનિવા: 2008 માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારતની ટ્રાન્સજેન્ડર ઓળખની વાત કરી. દુનિયાએ સાંભળી.
પણ સમાજ હજુ સુતો છે
કાયદાને 12 વર્ષ થયા. પણ જામનગર, અમદાવાદમાં આજે પણ ટ્રાન્સજેન્ડરને ઘર ભાડે નથી મળતું. એપાર્ટમેન્ટનો વોચમેન કહે: “અહીં નહીં ચાલે”.
નર્સિંગની ડિગ્રી લેનારી ટ્રાન્સ છોકરીને હોસ્પિટલ કહે: “દર્દી ગભરાશે”.
લક્ષ્મી આજે પણ કહે છે: “કાયદો કાગળ પર છે, માણસના દિલમાં નથી ઉતર્યો”.
સીધો ઘા:
લક્ષ્મી નારાયણ ત્રિપાઠી એક વ્યક્તિ નથી, એ 10 લાખ લોકોનો અવાજ છે. ચાલીથી સુપ્રીમ કોર્ટ સુધીની લડત કહે છે કે જો હિંમત હોય તો સિસ્ટમ પણ ઝૂકે છે.
પ્રશ્ન આપણને: 2014 માં કોર્ટે “થર્ડ જેંડર” માની લીધા. 2026 માં આપણે ક્યારે માનશું?
Laxmi Narayan Tripathi story in Gujarati, NALSA judgement full story, transgender struggle India, third gender rights case, Laxmi Tripathi biography
આ પણ વાંચો: Khavda Surat: ખાવડાથી સુરત: Adani નો ₹18,000 કરોડનો પ્રોજેક્ટ – પણ ભરશે જનતા ₹45,000 કરોડ – Newz Cafe
