Manipur Violence: આ વર્ષે મણિપુરમાં નવી સરકાર આવ્યા બાદ રાજ્યમાં જાતિ આધારિત સંઘર્ષે નવું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે અને તેની દિશા પણ બદલાઈ છે. મુખ્યમંત્રી યુમનામ ખેમચંદ સિંહના નેતૃત્વવાળી નવી ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) સરકારે 4 ફેબ્રુઆરીએ કાર્યભાર સંભાળ્યા બાદથી કુકી-જો અને નાગા સમુદાયો વચ્ચે થયેલી અથડામણોમાં ઓછામાં ઓછા 27 લોકોનાં મોત થઈ ચૂક્યાં છે અને 100થી વધુ ઘરો સળગાવી દેવામાં આવ્યા છે. સૌથી તાજેતરની ઘટના મંગળવારે બની, જ્યારે બે કુકી મહિલાઓને અજાણ્યા લોકોએ ગોળી મારી દીધી.
એન. બીરેન સિંહના રાજીનામા બાદ એક વર્ષ સુધી રાષ્ટ્રપતિ શાસન રહ્યું હતું. ત્યારબાદ યુમનામ ખેમચંદ સિંહ મુખ્યમંત્રી બન્યા. નવી સરકાર બન્યા બાદ કુકી-જો અને નાગા સમુદાયો વચ્ચે નવો જાતિ આધારિત સંઘર્ષ શરૂ થયો. મે 2023માં શરૂ થયેલો જાતિ આધારિત સંઘર્ષ અત્યાર સુધી મુખ્યત્વે કુકી-જો અને મૈતેઈ સમુદાયો વચ્ચેની હિંસા માટે જાણીતો હતો.
રાજ્યમાં નવી સરકાર બન્યાના ત્રણ દિવસ બાદ મણિપુરના ઉખરુલ જિલ્લામાં લિતાન સારેંખોંગ વિસ્તારમાં હિંસાની પ્રથમ ઘટના સામે આવી. 7 ફેબ્રુઆરીએ કુકી-જો સમુદાયના લોકોના એક જૂથે કથિત રીતે એક તાંગખુલ વ્યક્તિ સાથે મારપીટ કરી.
બીજી બપોરે સ્થિતિ વધુ વણસી ગઈ, જ્યારે નાગા ગામોના લોકો લિતાન સારેંખોંગ ગામના વડા પાસે પહોંચ્યા અને માંગ કરી કે આરોપીઓને તેમની સામે રજૂ કરવામાં આવે. તે સાંજે પથ્થરમારામાં કેટલાક લોકો ઘાયલ થયા, જેમાં એક પોલીસ અધિકારી પણ સામેલ હતો. ત્યારબાદ આગચંપીની ઘટના બની, જેમાં એક સશસ્ત્ર જૂથના સભ્યોએ કથિત રીતે ગોળીબાર કર્યો. 8 અને 9 ફેબ્રુઆરીએ સ્થિતિ વધુ વણસી ગઈ, જ્યારે બંને આદિવાસી સમુદાયો — કુકી-જો અને નાગાએ સતત બે દિવસ સુધી એકબીજાના ઘરોમાં આગ લગાવી દીધી.
આ ઘટનામાં ઘણા લોકો ઘાયલ થયા, જેમને ઇમ્ફાલની રિજનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ મેડિકલ સાયન્સિસમાં લઈ જવામાં આવ્યા. ઉખરુલના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ આશિષ દાસે તે સમયે મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે 8 ફેબ્રુઆરીએ વહેલી સવાર પહેલાં બંને સમુદાયોના લોકોએ પાંચથી છ ઘરોમાં આગ લગાવી દીધી હતી. તેમણે કહ્યું, “તેજ પવનને કારણે આગ ફેલાઈ ગઈ અને 20 ઘર સળગી ગયા.”
ત્યારબાદ 7 એપ્રિલે મણિપુરના બિષ્ણુપુર જિલ્લામાં બૉમ્બ હુમલા બાદ બે બાળકો — પાંચ વર્ષના એક છોકરા અને છ મહિનાની એક બાળકીનાં મોત થયાં અને તેમની માતા ઘાયલ થઈ. પોલીસે જણાવ્યું કે ઘટના રાત્રે 1 વાગ્યે બની હતી, જ્યારે ઉગ્રવાદીઓએ મોઈરાંગ ટ્રોંગલાઓબી વિસ્તારમાં આવેલા એક ઘર પર બૉમ્બ ફેંક્યો હતો. તે સમયે બંને બાળકો અને તેમની માતા ઊંઘી રહ્યાં હતાં.
ત્યારબાદ ઇમ્ફાલ ખીણના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં સ્થાનિક લોકોએ અનેક વિરોધ પ્રદર્શનો કર્યા. આ દરમિયાન ટ્રોંગલાઓબી નજીક એક ટોળાએ કેન્દ્રીય રિઝર્વ પોલીસ દળ (CRPF)ના જવાનો પર હુમલો કર્યો અને આરોપ લગાવ્યો કે દળ ખીણના લોકોની સુરક્ષા કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું છે. ત્યારબાદ પોલીસે ગોળીબાર કર્યો. તેમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ લોકોનાં મોત થયાં અને આશરે 30 લોકો ઘાયલ થયા.
13 મેના રોજ ચુરાચાંદપુરથી કાંગપોકપી જઈ રહેલા કુકી સમુદાયના ત્રણ ચર્ચ નેતાઓ અને તેમના ડ્રાઇવરની ઘાત લગાવીને કરવામાં આવેલા હુમલામાં હત્યા કરવામાં આવી. આ હુમલામાં સક્રિય નાગા ઉગ્રવાદી જૂથ, ઝેલિયાંગરોંગ યુનાઇટેડ ફ્રન્ટ (ZUF)ના શંકાસ્પદ ઉગ્રવાદીઓનો હાથ હોવાનું માનવામાં આવ્યું. ત્યારબાદ કુકી સમુદાયે 20 નાગા લોકોને બંધક બનાવી લીધા, જ્યારે નાગા સમુદાયે 28 કુકી લોકોને બંધક બનાવી લીધા.
લગભગ એક મહિના બાદ, 10 જૂને કુકીઓના કબજામાં રહેલા નાગા બંધકોમાંથી છ લોકોના ક્ષતવિક્ષત મૃતદેહો મણિપુરના કાંગપોકપી જિલ્લામાં સુરક્ષા દળોને મળ્યા. તેનાથી બંને સમુદાયો વચ્ચે ફરી હિંસા ભડકી ઉઠી.
1 અને 2 જુલાઈની વચ્ચે કુકી અને નાગા ગામોમાં આગચંપીની અનેક ઘટનાઓના અહેવાલો સામે આવ્યા. 1 જુલાઈએ કુકી ગામ ફાઇમોલ અને તાંગખુલ નાગા ગામ શાંગખાલોકમાં ઓછામાં ઓછા 29 ઘરોમાં આગ લગાવી દેવામાં આવી. તે જ દિવસે ત્રીજી ઘટના તાંગખુલ નાગા ગામ હુઇમાઇન પોલીસ સ્ટેશનમાંથી સામે આવી, જ્યાં અનેક ઘરોમાં આગ લગાવી દેવામાં આવી. એક દિવસ બાદ નોનઈ જિલ્લાના એક કુકી ગામમાં અનેક ઘરોમાં આગ લગાવી દેવામાં આવી.
સતત વધી રહેલી હિંસા વચ્ચે 24 ઑગસ્ટે ફરી હિંસાની ઘટના સામે આવી. અનેક ઘરોમાં આગ લગાવી દેવામાં આવી અને ગોળીબારની એક ઘટનામાં 54 વર્ષનો એક અર્ધલશ્કરી જવાન ઘાયલ થયો. તેના ત્રણ દિવસ બાદ, મણિપુરના કુકી બહુમતી ધરાવતા કાંગપોકપી જિલ્લામાં મકુઇ અશાંગ અને થાનામ્બા નાગા ગામો વચ્ચે અજાણ્યા બંદૂકધારીઓએ ઘાત લગાવીને ચાર નાગા નાગરિકોની હત્યા કરી. 31 ઑગસ્ટે કાંગપોકપી જિલ્લામાં આઈટી રોડ નજીક અજાણ્યા લોકોના ગોળીબારમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણ લોકોનાં મોત થયાં અને અન્ય ચાર લોકો ઘાયલ થયા. કાંગપોકપીના પોલીસ અધિક્ષક (SP) અભિનવે ધીપ્રિન્ટને આ માહિતી આપી.
13 સપ્ટેમ્બરે અજાણ્યા બંદૂકધારીઓએ બે અલગ-અલગ ઘટનાઓમાં કુકી-જો સમુદાયના ચાર નાગરિકોની હત્યા કરી દીધી, જેમાં બે મહિલાઓ પણ સામેલ હતી. જોકે કોઈ સશસ્ત્ર જૂથે આ હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી નથી, પરંતુ કુકી-જો સંગઠનોએ હુમલાઓ માટે નેશનલ સોશિયલિસ્ટ કાઉન્સિલ ઑફ નાગાલિમ એટલે કે NSCN (ઇસાક-મુઇવા) અને ZUFને જવાબદાર ઠેરવ્યા.
પ્રથમ હુમલો કથિત રીતે તમાંગલોંગ જિલ્લાના ટોલેન ગામમાં સવારે આશરે 4 વાગ્યે કરવામાં આવ્યો હતો. સીનહ સિંગસિટ અને તેમની પત્ની લિંગજંગાઈની હત્યા કરવામાં આવી, જ્યારે તેમનો છ વર્ષનો પુત્ર ઘાયલ થયો. મહિલાનું ઘટનાસ્થળે જ મોત થયું હોવાનું જણાવાયું, જ્યારે તેમના પતિએ નજીકની હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન દમ તોડી દીધો. સગીરની સારવાર ચાલી રહી છે. જણાવવામાં આવ્યું છે કે તેના શરીરની અંદર ગોળી ફસાઈ ગઈ છે.
બીજી તરફ, બીજી ઘટના નોનઈ જિલ્લાના લોંગપી ગામમાં બપોરે આશરે 3 વાગ્યે બની. સ્થાનિક લોકોએ જણાવ્યું કે બંદૂકધારીઓએ ચોખા લઈ જઈ રહેલા ત્રણ લોકો પર ઘાત લગાવીને હુમલો કર્યો અને તેમાંથી બેની ઘટનાસ્થળે જ હત્યા કરી દીધી. મૃતકોની ઓળખ જૂલી ગાંગતે અને થાંગ્રોએલ ગાંગતે તરીકે થઈ છે. ત્રીજી વ્યક્તિ, એક મહિલા, ગુમ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
પોલીસે જણાવ્યું કે 15 સપ્ટેમ્બરે અજાણ્યા બંદૂકધારીઓએ બપોરે આશરે 3 વાગ્યે લેઇસાંગફાઈ ગામમાં બે કુકી મહિલાઓને ગોળી મારી દીધી. તેમની ઓળખ ફાલનેઇચિંગ ઉર્ફે ચોંગા સિતલહૌ (78) અને કિમજાલહિંગ ઉર્ફે કિમનિયો સિંગસોન (28) તરીકે થઈ છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સિતલહૌ લાકડાં એકત્ર કરી રહ્યાં હતાં, ત્યારે હુમલાખોરોએ તેમના પર ગોળી ચલાવી દીધી. બીજી તરફ, સિંગસોન નર્સિંગનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ ખેતીમાં પોતાના માતા-પિતાની મદદ કરવા માટે ઘરે પરત ફર્યા હતાં. તેમને પણ એ જ સ્થળે ગોળી મારીને હત્યા કરવામાં આવી.
