Menaka Guruswamy TMC: પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીની પાર્ટી તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) એ રાજ્યસભાની ચૂંટણી માટે સીનિયર એડવોકેટ મેનકા ગુરુસ્વામીને ઉમેદવાર બનાવ્યા છે. TMC એ તેમના સિવાય બાબુલ સુપ્રિયો, રાજીવ કુમાર અને કોયલ મલ્લિકને પણ મેદાનમાં ઉતાર્યા છે. આ ચારેયમાં સૌથી ખાસ નામ મેનકા ગુરુસ્વામીનું છે. જો તેઓ જીતી જશે તો તેઓ LGBTQ સમુદાયમાંથી આવનારા પ્રથમ સાંસદ હશે.
૨૭ નવેમ્બર ૧૯૭૪ ના રોજ જન્મેલા મેનકા ગુરુસ્વામી સુપ્રીમ કોર્ટમાં સીનિયર એડવોકેટ છે. ૨૦૧૭ થી ૨૦૧૯ સુધી તેઓ ન્યૂયોર્કની કોલંબિયા લો સ્કૂલમાં બી.આર. આંબેડકર રિસર્ચ સ્કોલર અને લેક્ચરર હતા. તેમણે સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ અનેક મહત્વના કેસોમાં પોતાની દલીલો રજૂ કરી છે. આમાં કલમ ૩૭૭ નો મામલો છે, જેને ૨૦૧૮ માં સુપ્રીમ કોર્ટે રદ કરી દીધી હતી અને સમલૈંગિકતાને ગુનાના દાયરામાંથી બહાર કરી દીધી હતી.
કોણ છે મેનકા ગુરુસ્વામી?
મેનકા ગુરુસ્વામીના પિતા મોહન ગુરુસ્વામી પૂર્વ ભાજપ સાંસદ યશવંત સિંહાના સ્પેશિયલ એડવાઈઝર હતા. તેમના માતા મીરા ગુરુસ્વામી છે. મેનકા ગુરુસ્વામીએ ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટી, હાર્વર્ડ લો સ્કૂલ અને નેશનલ લો સ્કૂલ ઓફ ઈન્ડિયા યુનિવર્સિટીમાંથી કાયદાની ડિગ્રી મેળવી છે.
તેમનો સ્કૂલી અભ્યાસ હૈદરાબાદ પબ્લિક સ્કૂલમાં થયો, ત્યારબાદ તેમણે દિલ્હીની સરદાર પટેલ સ્કૂલમાંથી હાઈસ્કૂલનો અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યો. આ પછી તેમણે નેશનલ લો સ્કૂલ ઓફ ઈન્ડિયા યુનિવર્સિટી, બેંગલુરુથી ૧૯૯૭ માં BALLB ની ડિગ્રી લીધી. ત્યારબાદ તેમણે ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીમાંથી BCL અને પછી હાર્વર્ડ લો સ્કૂલમાંથી LLM કર્યું.
LLB કર્યા પછી ૧૯૯૭ માં મેનકા ગુરુસ્વામી બાર કાઉન્સિલ સાથે જોડાયા અને તે સમયના એટર્ની જનરલ અશોક દેસાઈ સાથે કામ શરૂ કર્યું. ઓક્સફોર્ડ અને હાર્વર્ડની ડિગ્રી લીધા પછી તેમણે ન્યૂયોર્કમાં વકીલાત કરી.
કોણ છે મેનકાના પાર્ટનર?
મેનકા ગુરુસ્વામીના પાર્ટનર અરુંધતી કાટજુ છે, જેઓ પોતે પણ એક વકીલ છે. ઈન્ડિયન પીનલ કોડ (IPC) ની કલમ ૩૭૭ વિરુદ્ધ કેસ લડનારાઓમાં મેનકા ગુરુસ્વામી અને તેમના પાર્ટનર અરુંધતી કાટજુ સામેલ છે.
૨૦૦૯ માં દિલ્હી હાઈકોર્ટે કલમ ૩૭૭ ને રદ કરી દીધી હતી. આ નિર્ણયને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટમાં ત્યારે મેનકા અને અરુંધતીએ મળીને કેસ લડ્યો હતો. ૨૦૧૩ માં સુપ્રીમ કોર્ટે દિલ્હી હાઈકોર્ટના નિર્ણયને પલટી નાખ્યો હતો અને કલમ ૩૭૭ ને ફરીથી લાગુ કરી દીધી હતી. ઇન્ટરવ્યુમાં મેનકા અને અરુંધતીએ કહ્યું હતું કે, ‘૨૦૧૩ ની હાર એક વકીલ તરીકે તો હાર હતી જ પરંતુ તે વ્યક્તિગત હાર પણ હતી.’ તેમણે વધુમાં કહ્યું હતું કે, ‘એક ગુનેગાર હોવું સારું નથી, જેને બીજા કેસમાં દલીલ કરવા માટે વકીલ તરીકે પાછા કોર્ટમાં જવું પડે.’
મેનકા અને અરુંધતીને ૨૦૧૮ માં સુપ્રીમ કોર્ટના ઐતિહાસિક નિર્ણય બાદ વિશ્વભરમાં પ્રશંસા મળી. સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૮ માં સુપ્રીમ કોર્ટે કલમ ૩૭૭ ને રદ કરી દીધી. ત્યારબાદ બંનેના નામ TIME મેગેઝિનના ૧૦૦ સૌથી પ્રભાવશાળી લોકોની યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા.
અનેક મહત્વના કેસ લડી ચૂક્યા છે મેનકા ગુરુસ્વામી
કલમ ૩૭૭ સિવાય અન્ય ઘણા મહત્વના કેસ છે, જેમાં મેનકા ગુરુસ્વામી પેરવી કરી ચૂક્યા છે અને જીતી ચૂક્યા છે. આવો જ એક કેસ અમલદારશાહી (Bureaucracy) સાથે જોડાયેલો છે. આમાં સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું હતું કે અમલદારો સરકારી અધિકારીઓના મૌખિક આદેશનું પાલન કરવા માટે બંધાયેલા નથી. તેમણે લેખિત આદેશ જ માનવો જોઈએ.
તેમણે રાઈટ ટુ એજ્યુકેશન (શિક્ષણનો અધિકાર) સાથે જોડાયેલો કેસ પણ લડ્યો છે. ૨૦૦૯ નો રાઈટ ટુ એજ્યુકેશન કાયદો ખાનગી શાળાઓમાં પણ ગરીબ અને વંચિતો માટે ૨૫% બેઠકો અનામત રાખવાની જોગવાઈ કરે છે. તેની બંધારણીયતાને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ તેમણે દલીલો રજૂ કરી હતી અને સુપ્રીમ કોર્ટે તેની બંધારણીયતાને યથાવત રાખી હતી.
આ ઉપરાંત, અગસ્તા વેસ્ટલેન્ડ કૌભાંડમાં તેમણે પૂર્વ એર ચીફ માર્શલ એસ.પી. ત્યાગી માટે સ્પેશિયલ કોર્ટમાં પેરવી કરી હતી. તેમણે તેમને જામીન અપાવ્યા હતા.
