Meta Instagram Account Ban: સોશિયલ મીડિયા મંચ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર બાળકોના યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલી સામગ્રીને પ્રોત્સાહન આપવા સંબંધિત એક તપાસ સામે આવ્યા બાદ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને સૂચના પ્રોદ્યોગિકી મંત્રાલયે વીતેલા દિવસોમાં તેની મૂળ કંપની મેટાને બોલાવી હતી, જેના પછી મંગળવારે (7 જુલાઈ) કંપનીએ આના પર પ્રતિક્રિયા આપતા એક વિગતવાર બ્લોગ જાહેર કર્યો છે.
આ બ્લોગમાં મેટાએ તે ઉપાયો વિશે માહિતી આપી છે, જેને તેણે પોતાના વિવિધ પ્લેટફોર્મ પર બાળકોના યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલા કન્ટેન્ટ સામે નિપટવા માટે અપનાવ્યા છે, જેમ કે જાહેરાતની સમીક્ષા પ્રણાલી, એઆઈ ટૂલ્સ અને કાર્યવાહી કરવી.
ઉલ્લેખનીય છે કે એક રિપોર્ટમાં બતાવવામાં આવ્યું હતું કે કેવી રીતે ઇન્સ્ટાગ્રામ એક ભારતીય યુઝરના એકાઉન્ટને બાળકો અને વયસ્કો સાથે જોડાયેલા સેક્સ અને શોષણવાળી જાહેરાતો તરફ ધકેલે છે. આ તપાસમાં મેટાના રેકમેન્ડેશન અલ્ગોરિધમને લઈને સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા, જેના પછી ભારત સરકારે મેટાને આવા કન્ટેન્ટ સામે કાર્યવાહી કરવા માટે કહ્યું હતું.
હવે મેટાએ માહિતી આપી છે કે તેણે છેલ્લા એક વર્ષમાં ભારતમાં આવા 1,60,000 થી વધુ જાહેરાતકર્તાઓના એકાઉન્ટ હટાવ્યા છે.
કંપનીએ જણાવ્યું કે ગયા વર્ષે દુનિયાભરમાં ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામ પરથી બાળકોના યૌન શોષણ સાથે જોડાયેલા 3.6 કરોડ કન્ટેન્ટ (એકાઉન્ટ નહીં) હટાવવામાં આવ્યા હતા. મેટાએ જણાવ્યું કે તેણે દુનિયાભરમાં 40 લાખથી વધુ આવા શંકાસ્પદ એકાઉન્ટ્સને બ્લોક કર્યા છે.
મેટાએ કહ્યું, ‘અમને ભારતમાં ઇન્સ્ટાગ્રામ જાહેરાતો વિશે તાજેતરના અહેવાલોની જાણકારી છે, જેણે બાળકોના શોષણ વિરુદ્ધની અમારી નીતિઓનું ઉલ્લંઘન કર્યું છે. અમે સ્પષ્ટ કરવા માંગીએ છીએ કે અમે આ ચિંતાઓને ગંભીરતાથી લઈએ છીએ. અમે ક્યારેય નથી ઈચ્છતા કે આવું કન્ટેન્ટ અમારા પ્લેટફોર્મ પર હોય અને અમે આનાથી નિપટવાના પ્રયાસોને વધુ સારા બનાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છીએ.’
કંપનીએ પોતાના નિવેદનમાં આગળ કહ્યું, ‘અમે તે અપરાધીઓ સામે સતત લડી રહ્યા છીએ જે અમારા 3.5 અબજ યુઝર્સ વચ્ચે છુપાયેલા હોય છે અને અમારી પકડમાંથી બચવાનો પ્રયાસ કરે છે.’
માલૂમ થાય છે કે બીબીસીના રિપોર્ટમાં સાયબર ક્રાઈમના નિષ્ણાતોએ જણાવ્યું હતું કે મેટાના પ્લેટફોર્મને યુઝર્સ તરફથી મોટી સંખ્યામાં ફરિયાદો એટલા માટે પણ મળે છે કારણ કે ભારતમાં તેની કામગીરી ખૂબ જ મોટા પાયે થાય છે.
સીએનબીસીના મે મહિનામાં આવેલા એક રિપોર્ટ અનુસાર, મેટાએ એપ્રિલ 2026 ના પોતાના કમાણી સંબંધી રિપોર્ટમાં જણાવ્યું હતું કે તેની પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં 56.3 બિલિયન ડોલરની કમાણીનો લગભગ 98% હિસ્સો જાહેરાતમાંથી આવ્યો હતો.
આ સંબંધમાં શુક્રવારે (3 જુલાઈ) પ્રકાશિત રિપોર્ટ એક એવા ઇન્સ્ટાગ્રામ એકાઉન્ટ પર આધારિત હતો જેને તેના કર્મચારીઓએ બાળકોના શોષણ સાથે જોડાયેલી અથવા તેની સાથે લિંક કરનારી જાહેરાતો પર મેટાની પ્રતિક્રિયાને ચકાસવા માટે બનાવ્યો હતો. રિપોર્ટ અનુસાર યુઝરની ફરિયાદ પર પ્રતિક્રિયા આપવામાં મેટાને 24 કલાકનો સમય લાગ્યો હતો.
આ સંબંધમાં બીબીસીએ જ્યારે મેટાનો સંપર્ક કર્યો, તો કંપનીએ કહ્યું કે તેણે રિપોર્ટ કરવામાં આવેલા કન્ટેન્ટની સાથે સાથે પોતાની પોલિસીનું ઉલ્લંઘન કરનારા બીજા કન્ટેન્ટને પણ હટાવી દીધું છે અને તે એકાઉન્ટ્સની રિપોર્ટ પણ કરી છે.
રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે, ‘બીબીસીએ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક જાહેરાતની રિપોર્ટ કરી હતી, જેમાં એક ખૂબ જ નાની બાળકી રડતી દેખાઈ રહી હતી અને તેમાં લખેલા શબ્દોથી સંકેત મળી રહ્યો હતો કે તેનું યૌન શોષણ થયું છે.’
જ્યારે આવી જ એક જાહેરાતને ઇન્સ્ટાગ્રામ પર રિપોર્ટ કરી, ત્યારે 24 કલાક પછી સોશિયલ મીડિયા કંપનીનો જવાબ આવ્યો કે આ પોસ્ટ તેમની ‘કમ્યુનિટિ ગાઈડલાઇન્સ’ નું ઉલ્લંઘન નથી કરતી.
રિપોર્ટ અનુસાર, મેટાએ બાદમાં બીબીસીને કહ્યું કે ‘કોઈ સિસ્ટમ પરફેક્ટ નથી હોતી અને અમારી રિવ્યૂ પ્રોસેસ તમામ ‘પોલિસી વાયોલેશન’ પકડી શકતી નથી.’
મેટાએ આપેલા જવાબમાં આગળ કહ્યું, ‘અમે જાહેરાતો લાઈવ થયા પછી તેના પર સતત ‘પ્રોએક્ટિવ ડિટેક્શન ટેકનોલોજી’ ચલાવીએ છીએ અને કોઈને પણ જો લાગે કે કોઈ જાહેરાત અમારા નિયમો તોડી રહી છે તો તેઓ તેને રિપોર્ટ કરી શકે છે.’
કંપનીએ કહ્યું કે આ કહેવું તદ્દન ખોટું છે કે તે જાણીજોઈને અને વિચારી-સમજીને આવી જાહેરાતો બતાવે છે. આનાથી વિપરીત કંપની એવી ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરે છે જે તે એકાઉન્ટ્સની ઓળખ કરે છે જેમાં બાળકો સાથે જોડાયેલી શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિ જોવા મળી હોય અને કંપનીએ ગયા વર્ષે આવા 40 લાખથી વધુ એકાઉન્ટ્સને આપમેળે હટાવી દીધા હતા.
ભારતની કાર્યવાહી
આ દરમિયાન રિપોર્ટ પ્રકાશિત થયાના તરત જ બાદ ભારત સરકારે મેટા (જે ઇન્સ્ટાગ્રામ, વોટ્સએપ અને ફેસબુકની માલિક કંપની છે) ને બાળકો સાથે જોડાયેલા વાંધાજનક, સેક્સ્યુઅલ અને ગેરકાયદેસર કન્ટેન્ટને હટાવવા માટે કાર્યવાહી કરવા કહ્યું હતું.
આ પહેલા 1 જુલાઈએ સરકારે મેટાની માલિકી ધરાવતા વોટ્સએપને તેના નવા યુઝરનેમ ફીચરને લઈને નોટિસ મોકલી હતી.
મેટાએ પોતાના એક નિવેદનમાં કહ્યું કે ભારતમાં હટાવવામાં આવેલા 1,60,000 એકાઉન્ટ્સ, આ કામ માટે બનાવવામાં આવેલા એઆઈ ટૂલ્સના કારણે હટાવવામાં આવ્યા હતા. કંપનીએ કહ્યું કે પોતાની પોલિસી મુજબ કન્ટેન્ટની તપાસમાં માનવીય રિવ્યુઅર્સ પણ સામેલ હોય છે.
‘ફાઇનાન્સિયલ ટાઇમ્સ’ ના રિપોર્ટ અનુસાર, મેટા ખર્ચ ઓછો કરવાના પ્રયાસના ભાગરૂપે માનવીય કન્ટેન્ટ રિવ્યુઅર્સના બદલે એઆઈ ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
29 અમેરિકી રાજ્યોએ મેટા વિરુદ્ધ પગલાં લીધા
રોઇટર્સના રિપોર્ટ અનુસાર, 30 જૂને અમેરિકી અદાલતે 29 અમેરિકી રાજ્યોના એટર્ની જનરલ્સ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલા મુકદ્દમાને રોકવાનો ઇનકાર કરી દીધો હતો. આ મુકદ્દમામાં મેટા પર આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે તેણે ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામને એવી રીતે ડિઝાઇન કર્યા છે કે બાળકો તેના વ્યસનનો શિકાર બની જાય અને કંપનીએ જાણીજોઈને આનાથી થતા નુકસાનને જનતાથી છુપાવ્યું છે.
આ મામલામાં રાજ્યોની તરફેણમાં ચુકાદો આપતા જજે કહ્યું કે મેટાએ ‘ચિલ્ડ્રન્સ ઓનલાઈન પ્રાઇવસી પ્રોટેક્શન એક્ટ’ (અમેરિકાનો એક ફેડરલ કાયદો) હેઠળ નોટિસ અને માતા-પિતાની સંમતિ સાથે જોડાયેલી જરૂરિયાતોનું પાલન કર્યું નથી.
આ સંબંધમાં રોઇટર્સે મેટાના હવાલાથી કહ્યું છે કે તે આ આરોપો સાથે ‘તદ્દન અસહમત’ છે અને ‘યુવાનોની મદદ’ કરવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે.
