MGNREGA Debate: સંસદમાં મનરેગાને ખતમ કરવા અંગે ચાલી રહેલી ગરમાગરમ ચર્ચાની વચ્ચે આ બાબતે નિષ્ણાતોની ચોંકાવનારી પ્રતિક્રિયા સામે આવી છે. મનરેગા (MGNREGA) ને ખતમ કરવાની તૈયારી પર સોશિયલ એક્ટિવિસ્ટોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. નિખિલ ડે અને અરૂણા રોય જેવા એક્ટિવિસ્ટોનું કહેવું છે કે જો આવું થશે તો ‘કામના અધિકાર’ નો અંત આવી જશે. તેમનું માનવું છે કે મનરેગા ગરીબોને કામની ગેરંટી આપે છે, જેનાથી તેઓ મુશ્કેલ સમયમાં પણ પોતાનું ગુજરાન ચલાવી શકે છે.
સોશિયલ એક્ટિવિસ્ટ મુજબ, ‘સરકાર જે નવો કાયદો લાવી રહી છે, તે યોગ્ય નથી. આમાં સરકારે પોતે જ એ નક્કી કરવાનો અધિકાર લઈ લીધો છે કે આ યોજના ક્યાં લાગુ થશે. આ તેવા સૂચનો જેવું છે જે કહે છે કે યોજનાને માત્ર અમુક જ વિસ્તારોમાં ચલાવવામાં આવે.’ ‘નરેગા સંઘર્ષ મોરચા’ નામના એક્ટિવિસ્ટ ગ્રુપે આ નવા પ્રસ્તાવને ‘સુધાર નહીં, પરંતુ દાયકાઓની મહેનતથી મળેલા લોકતાંત્રિક અને બંધારણીય હકો પર હુમલો’ ગણાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે સરકાર એક ઐતિહાસિક અધિકાર-આધારિત કાયદાને ખતમ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
નિખિલ ડે, અરૂણા રોય અને જીન ડ્રેઝ, સોનિયા ગાંધીના નેતૃત્વવાળી નેશનલ એડવાઈઝરી કાઉન્સિલના સભ્યો રહી ચૂક્યા છે. આ કાઉન્સિલે યુપીએ સરકારના સમયમાં નીતિઓ બનાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ લોકોએ મનરેગા બનાવવામાં પણ ખાસ યોગદાન આપ્યું હતું.
‘રાજ્યોને યોજનાના ૪૦% ખર્ચનો બોજ ઉઠાવવો પડ્યો, તો…’: ડે અને રોયનું કહેવું છે કે જો રાજ્યોએ યોજનાના ૪૦% ખર્ચનો બોજ ઉઠાવવો પડ્યો, તો આ મનરેગાનો અંત હશે. આનાથી ગરીબ લોકો ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થશે, જેઓ આ યોજના પર નિર્ભર છે. તેમણે તર્ક આપ્યો કે રાજ્યો પાસે પહેલેથી જ પૈસાની અછત છે, તેથી તેઓ આ યોજના ચલાવવામાં અચકાશે. મનરેગા એટલા માટે સફળ રહી કારણ કે કેન્દ્રને આના માટે રાજ્યો પર નિર્ભર રહેવું પડતું નહોતું.
‘કોરોના મહામારીમાં મદદગાર બની મનરેગા’: નિખિલ ડેએ કહ્યું કે આ યોજના દેશ માટે ખૂબ મદદગાર સાબિત થઈ છે. તેમણે કહ્યું કે ૨૦૦૮ ના આર્થિક સંકટ અને કોરોના મહામારી જેવી મુશ્કેલીઓમાં આણે ગ્રામીણ ગરીબોને જીવતા રહેવામાં મદદ કરી. આ એક એવી વ્યવસ્થા છે જેના પર સરકારો સંકટના સમયે હંમેશા ભરોસો કરી શકે છે, કારણ કે તે તમામ નાગરિકો સુધી પહોંચવાનો એક માર્ગ પૂરો પાડે છે.
ડે એ એમ પણ જણાવ્યું કે મનરેગા સમગ્ર દેશમાં લાગુ હતી. આમાં તે જ લોકો કામ પસંદ કરતા હતા જેમને કામની જરૂર હતી. આ ‘બીપીએલ (ગરીબી રેખા નીચે)’ વાળા માળખાથી અલગ હતું, જેમાં લોકોને સામેલ કરવા અથવા બહાર રાખવામાં મુશ્કેલીઓ આવતી હતી.
