NALSAR Umar Khalid Documentary Screening: રોક છતાં NALSARમાં દેખાડવામાં આવી ઉમર ખાલિદ પર બનેલી ડૉક્યુમેન્ટરી ‘Prisoner No. 626710 is Present’

IIIT-હૈદરાબાદમાં સ્ક્રીનિંગ રદ થયા બાદ NALSARમાં વિદ્યાર્થીઓએ કરી ‘solidarity screening’, યુનિવર્સિટી પ્રશાસને પરવાનગી ન આપી હોવાનો કર્યો ખુલાસો

NALSAR Umar Khalid Documentary Screening: હૈદરાબાદમાં ઉમર ખાલિદ પર બનેલી ડૉક્યુમેન્ટરીને લઈને યુનિવર્સિટી પરિસરમાં વિવાદ ચાલુ છે. IIIT-હૈદરાબાદમાં સ્ક્રીનિંગ રદ કર્યાના કેટલાક દિવસો બાદ NALSAR યુનિવર્સિટી ઑફ લૉના વિદ્યાર્થીઓએ બુધવાર સાંજે કેમ્પસમાં ડૉક્યુમેન્ટરી ‘Prisoner No. 626710 is Present’ની સ્ક્રીનિંગનું આયોજન કર્યું. વિદ્યાર્થીઓના જણાવ્યા અનુસાર આ સ્ક્રીનિંગ “એકતા” અને ફિલ્મમાં ઉઠાવવામાં આવેલા સવાલો પર ચર્ચા માટે કરવામાં આવી હતી.

સ્ક્રીનિંગમાં કેમ્પસના વિદ્યાર્થીઓએ ભાગ લીધો. વિદ્યાર્થીઓએ તેને “solidarity screening” ગણાવી. એક વિદ્યાર્થીએ કહ્યું કે ફિલ્મ ન્યાય વ્યવસ્થામાં વિલંબ અને એવા વિચારાધીન કેદીઓના સવાલો ઉઠાવે છે, જેઓ વર્ષો સુધી કેસ શરૂ થયા વિના જેલમાં રહે છે. વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટીઓના અન્ય વિદ્યાર્થી સંગઠનોને પણ આવી સ્ક્રીનિંગનું આયોજન કરવાની અપીલ કરી છે.

સ્ક્રીનિંગની પરવાનગી આપવામાં આવી ન હતી

જોકે NALSAR પ્રશાસને આ આયોજનથી પોતાને અલગ રાખ્યું છે. યુનિવર્સિટીના કુલપતિ પ્રોફેસર શ્રીકૃષ્ણ દેવ રાવે કહ્યું કે NALSARએ ડૉક્યુમેન્ટરીની સ્ક્રીનિંગને અધિકૃત કરી ન હતી અને યુનિવર્સિટીના કોઈપણ સત્તાધિકારીએ તેના માટે સત્તાવાર પરવાનગી આપી ન હતી. તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા આયોજિત કાર્યક્રમ અને યુનિવર્સિટી પ્રશાસનની સત્તાવાર પ્રવૃત્તિ વચ્ચે અંતર રાખવામાં આવ્યું છે.

IIIT હૈદરાબાદમાં સ્ક્રીનિંગ શા માટે રદ થઈ હતી?

આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત IIIT-હૈદરાબાદથી થઈ હતી. ત્યાં વિદ્યાર્થીઓના એક જૂથે 18 સપ્ટેમ્બરે KRB ઑડિટોરિયમમાં સાંજે 8 વાગ્યે ‘Prisoner No. 626710 is Present’ની સ્ક્રીનિંગનું આયોજન કર્યું હતું. ડૉક્યુમેન્ટરી ફિલ્મકાર લલિત વાચાનીએ બનાવી છે. 17 સપ્ટેમ્બરે કેન્દ્રીય ફિલ્મ પ્રમાણન બોર્ડ (CBFC)એ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર કહ્યું હતું કે એવી ફિલ્મ, જેને બોર્ડ તરફથી પ્રમાણપત્ર મળ્યું નથી, તેની જાહેર સ્ક્રીનિંગ Cinematograph Actનું ઉલ્લંઘન બની શકે છે, જ્યાં સુધી કાયદા હેઠળ કોઈ વિશેષ છૂટ આપવામાં આવી ન હોય. CBFCએ IIIT-હૈદરાબાદને ટૅગ કરીને જરૂરી કાર્યવાહી તરફ પણ ધ્યાન દોર્યું હતું.

ત્યારબાદ IIIT-હૈદરાબાદે સ્ક્રીનિંગ રદ કરી અને કહ્યું કે આ કાર્યક્રમ યુનિવર્સિટી દ્વારા આયોજિત અથવા અધિકૃત નહોતો. સંસ્થાએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે કોઈપણ કેમ્પસ સ્પેસમાં, જેમાં વર્ગખંડો, પ્રયોગશાળાઓ અને કાર્યાલયો પણ સામેલ છે, આ ફિલ્મની જાહેર અથવા ખાનગી સ્ક્રીનિંગની પરવાનગી આપવામાં આવશે નહીં.

‘No Tyrants, No Silence’ સાથે જોડાયેલા આઠ વિદ્યાર્થીઓને નોટિસ

વિવાદ માત્ર ડૉક્યુમેન્ટરીની સ્ક્રીનિંગ સુધી સીમિત રહ્યો નહીં. IIIT-હૈદરાબાદે ‘No Tyrants, No Silence’ (NTNS) નામના સ્વતંત્ર વિદ્યાર્થી મંચ સાથે જોડાયેલા આઠ વિદ્યાર્થીઓને શિસ્તબદ્ધ કાર્યવાહી કરવાની ચેતવણી આપી. સંસ્થાના જણાવ્યા અનુસાર આ જૂથ સત્તાવાર રીતે માન્યતા પ્રાપ્ત વિદ્યાર્થી સંગઠન નહોતું.

વિદ્યાર્થીઓને મોકલવામાં આવેલી નોટિસમાં સંસ્થાના નામનો ઉપયોગ કરતા સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ, વેબસાઇટ અને અન્ય સામગ્રી દૂર કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું હતું. અહેવાલ અનુસાર આવું ન કરવા પર શિસ્તબદ્ધ કાર્યવાહી, અહીં સુધી કે સંસ્થામાંથી હાંકી કાઢવા જેવી કાર્યવાહીની ચેતવણી આપવામાં આવી હતી. વિદ્યાર્થીઓએ કાર્યવાહીનો આધાર અને તે નિયમો પર સવાલ ઉઠાવ્યા, જેના હેઠળ સ્વતંત્ર વિદ્યાર્થી જૂથ ચલાવવા અથવા પોતાના વિચારો પ્રકાશિત કરવા પર રોક લગાવવામાં આવી રહી છે. NTNS અગાઉ જાતિ, મેરિટ, વિદ્યાર્થી ભાગીદારી, સંસ્થાકીય નિર્ણયો અને ટેક્નિકલ શિક્ષણ સાથે જોડાયેલા સામાજિક-રાજકીય સવાલો પર ચર્ચાઓનું આયોજન કરી ચૂક્યું છે.

NLSIU બેંગલુરુમાં પણ વિવાદ

ઉમર ખાલિદની આ જ ડૉક્યુમેન્ટરીની સ્ક્રીનિંગનો પ્રસ્તાવ National Law School of India University (NLSIU), Bengaluruમાં પણ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ત્યાં RSS સાથે જોડાયેલા વિદ્યાર્થી સંગઠન ABVPએ તેનો વિરોધ કર્યો અને આરોપ મૂક્યો કે કેમ્પસનો ઉપયોગ રાજકીય પ્રચાર માટે થઈ શકે છે. વિદ્યાર્થી સમિતિએ શરૂઆતમાં સ્ક્રીનિંગ સ્થગિત કરતાં “લોજિસ્ટિક અને સુરક્ષા સંબંધિત કારણો”નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ત્યારબાદ ABVPની બેંગલુરુ એકમએ દાવો કર્યો કે સ્ક્રીનિંગ રદ કરી દેવામાં આવી હતી. બાદના અહેવાલો અનુસાર આયોજકોએ ફોજદારી કાર્યવાહીની ધમકી, ડરાવવા-ધમકાવવા અને doxxing સહિત વિવિધ પ્રકારના દબાણનો પણ દાવો કર્યો હતો.

ડૉક્યુમેન્ટરીમાં શું છે?

‘Prisoner No. 626710 is Present’ ફિલ્મકાર લલિત વાચાનીની ડૉક્યુમેન્ટરી છે. તે ઉમર ખાલિદની વિદ્યાર્થી કાર્યકર તરીકેની સફર, સપ્ટેમ્બર 2020માં ધરપકડ અને ત્યારબાદ જેલમાં રહેવાની સ્થિતિ પર કેન્દ્રિત છે. ઉમર ખાલિદ સામે હજુ સુધી અદાલતે કેસની કાર્યવાહી શરૂ કરી નથી. પરંતુ આ દરમિયાન ઉમર ખાલિદને જેલમાં રહેતાં લગભગ છ વર્ષ થઈ રહ્યા છે.

ખાલિદની સપ્ટેમ્બર 2020માં ઉત્તર-પૂર્વી દિલ્હીનાં રમખાણો સાથે જોડાયેલા કથિત મોટા કાવતરાના કેસમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેમના પર UAPA (Unlawful Activities Prevention Act) સહિત વિવિધ કલમો હેઠળ આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે અને તેઓ ત્યારથી કસ્ટડીમાં છે. અભિયોજન પક્ષે તેમના પર ફેબ્રુઆરી 2020નાં રમખાણોના કથિત મોટા કાવતરામાં સામેલ હોવાનો આરોપ મૂક્યો છે.

વિવાદનો મોટો સવાલ: કેમ્પસમાં અભિવ્યક્તિની આઝાદી

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમે યુનિવર્સિટી પરિસરમાં અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, વિદ્યાર્થી સંગઠનોની સ્વાયત્તતા, ફિલ્મ પ્રમાણન કાયદો અને રાજકીય-સામાજિક ચર્ચાની મર્યાદાઓને લઈને ફરી ચર્ચા તેજ કરી છે. એક તરફ CBFCનું કહેવું છે કે પ્રમાણન વિનાની ફિલ્મની જાહેર સ્ક્રીનિંગ કાયદા હેઠળ સમસ્યા ઊભી કરી શકે છે. બીજી તરફ વિદ્યાર્થીઓએ તેને ચર્ચા અને વિચાર-વિમર્શની તક તરીકે આયોજિત કરી છે. IIIT-હૈદરાબાદ અને NALSAR બંનેએ પોતાના-પોતાના કિસ્સામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સંબંધિત સ્ક્રીનિંગ યુનિવર્સિટીની સત્તાવાર પ્રવૃત્તિ નહોતી.

આ રીતે IIIT-હૈદરાબાદમાં રદ થયેલી સ્ક્રીનિંગ બાદ NALSARમાં વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી સ્ક્રીનિંગે વિવાદને નવા તબક્કામાં પહોંચાડ્યો છે, જ્યાં કાનૂની પ્રમાણન, યુનિવર્સિટી પ્રશાસનની પરવાનગી અને વિદ્યાર્થીઓના સ્વતંત્ર રાજકીય-સામાજિક વિચાર-વિમર્શ, ત્રણેય સવાલો એકસાથે સામે આવ્યા છે.