PM Modi Punjab Visit: વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી રવિવારે સંત રવિદાસ જયંતિ નિમિત્તે જલંધરથી ૧૮ કિમી દૂર ડેરા સચખંડ બલ્લાં પહોંચ્યા હતા. ડેરામાં તેમણે રવિદાસિયા સમુદાયના આધ્યાત્મિક નેતા સંત નિરંજન દાસના પગે લાગીને આશીર્વાદ લીધા હતા. મંચ પરથી ઉતરતી વખતે તેમણે સંત નિરંજન દાસનો હાથ પકડી રાખ્યો હતો અને સાથે ચાલતા રહ્યા હતા. જ્યારે અન્ય લોકોએ ડેરા પ્રમુખને સંભાળવાની કોશિશ કરી ત્યારે પીએમ મોદીએ કહ્યું કે, “અમે છીએ ને! શું આટલું પૂરતું નથી?” તેમની આ રીત લોકોને ખૂબ પસંદ આવી હતી. આ પહેલા તેમણે ગુરુ રવિદાસના નામ પર બનેલા આદમપુર એરપોર્ટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. પોતાના ભાષણમાં તેમણે સંત રવિદાસ અને ભગવાન વાલ્મીકિનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
દોઆબાની ૨૩ બેઠકો પર નજર
સંસદમાં નાણામંત્રીના બજેટ ભાષણ અને વ્યસ્તતા વચ્ચે વડાપ્રધાન રવિવારે સાંજે લગભગ ૪:૩૦ વાગ્યે ડેરા સચખંડ બલ્લાં પહોંચ્યા હતા. ૨૦૨૭ ની પંજાબ વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા પીએમની આ મુલાકાત માત્ર ધાર્મિક યાત્રા નહોતી, પરંતુ પંજાબમાં દલિત રાજકારણમાં પ્રવેશની તૈયારી હતી. ખાસ કરીને રવિદાસિયા અને દલિત બિરાદરી વચ્ચે, જેમની ૪૫ ટકા વસ્તી દોઆબા ક્ષેત્રમાં રહે છે. તેઓ પંજાબના ૧૧૭ ધારાસભ્યોમાંથી ૨૩ ના ભવિષ્યનો ફેંસલો કરે છે. ડેરા સચખંડ બલ્લાં સીધી રીતે રાજકારણમાં દખલ કરતું નથી, પરંતુ એવું માનવામાં આવે છે કે રવિદાસિયા સમાજના લોકો ૧૯ બેઠકો પર પ્રભાવ ધરાવે છે. ૩૨ ટકા દલિત મતદારોના દમ પર પંજાબમાં બહુજન સમાજ પાર્ટીએ ૧૯૯૧ માં ૯ વિધાનસભા બેઠકો અને ૧૯૯૬ માં ૩ લોકસભા બેઠકો જીતી હતી.
૨૦૨૨ માં ભાજપ કમાલ ન કરી શક્યું
શિરોમણી અકાલી દળે પણ ડેરાની રાજનીતિથી જ દોઆબામાં પોતાની પકડ મજબૂત કરી હતી. પ્રકાશ સિંહ બાદલના કાર્યકાળમાં રવિદાસિયા શિખ માટે ઘણી યોજનાઓ આવી, જેનો ફાયદો તેમને લાંબા સમય સુધી મળ્યો. જણાવી દઈએ કે પ્રજાસત્તાક દિવસના અવસરે કેન્દ્ર સરકારે ડેરા પ્રમુખ સંત નિરંજન દાસને પદ્મશ્રીથી સન્માનિત કરવા માટે પસંદ કર્યા હતા. ત્યારબાદ પીએમ મોદીએ ડેરા સચખંડ બલ્લાંની મુલાકાત લીધી છે. પંજાબમાં ૫૭.૬૯ ટકા શિખ, ૩૮.૪૯ ટકા હિંદુ, આશરે ૨ ટકા મુસ્લિમ અને ૧.૨૬ ટકા ખ્રિસ્તી છે. શિખ મતદારો પરંપરાગત રીતે શિરોમણી અકાલી દળ અને કોંગ્રેસના મતદારો રહ્યા છે. પરંતુ ૨૦૨૨ ની ચૂંટણીમાં આમ આદમી પાર્ટીને ટેકો આપ્યો. ‘આપ’ ને માલવા, માંઝા અને દોઆબામાં કુલ ૯૨ બેઠકો મળી. કોંગ્રેસ ૧૮ અને શિરોમણી અકાલી દળ ૪ બેઠકો પર સમેટાઈ ગયું. ભાજપના માત્ર બે ધારાસભ્યો ચૂંટાયા હતા.
‘આપ’ થી કોંગ્રેસ તરફ વળ્યો દલિત મતદાર
બે વર્ષ પછી સ્થિતિ બદલાઈ અને ૨૦૨૪ માં કોંગ્રેસે ૪ અનામત લોકસભા બેઠકોમાંથી ૨ પર જીત નોંધાવી. શિરોમણી અકાલી દળ અને બીએસપીનું ગઠબંધન કમાલ ન કરી શક્યું. ત્યારે એવું માનવામાં આવ્યું કે વિધાનસભા ચૂંટણી પછી દલિત મતદારો કોંગ્રેસ તરફ પાછા ફર્યા છે. ભાજપને લોકસભા ચૂંટણીમાં એક પણ બેઠક ન મળી પરંતુ તેને શિરોમણી અકાલી દળ કરતા વધુ ૧૮.૫૬ ટકા મત મળ્યા. અકાલી દળને ૧૩.૪૨ અને બીએસપીને ૨.૪૯ ટકા મત મળ્યા. આ આંકડો જ ભાજપની આશાનું કિરણ છે. પંજાબમાં મોટાભાગના શિખ મતદારોએ ધાર્મિક આધારે ભાજપથી અંતર જાળવી રાખ્યું છે. ભાજપની આશાઓ સામાન્ય હિંદુ અને દલિત મતદારો પર ટકેલી છે.
દલિત મતોની સાથે ગઠબંધન પણ જરૂરી
પંજાબમાં ૧૯૬૨ પછી સરકાર બદલવાની પરંપરા રહી છે. ૨૦૧૨ માં આ પરંપરા તોડીને બીજી વખત સતત સરકાર બની હતી. જોકે, ત્યારબાદ ચૂંટણીઓમાં સત્તા પલટાવવાનો સિલસિલો શરૂ થયો. ૨૦૧૭ માં કોંગ્રેસ અને ૨૦૨૨ માં આમ આદમી પાર્ટીએ સરકાર બનાવી. આ દૃષ્ટિએ ૨૦૨૬-૨૭ ની વિધાનસભા ચૂંટણી ઘણી મહત્વની બની રહેશે. નિષ્ણાતો માને છે કે પંજાબમાં ભાજપ માટે સત્તાનો માર્ગ સરળ નથી. માત્ર હિંદુ અને દલિત મતદારોના સહારે મોટી જીતની આશા રાખી શકાય નહીં, કારણ કે હિંદી પ્રદેશો જેવો જનાધાર તેની પાસે નથી. કેપ્ટન અમરિંદર સિંહે એક ઇન્ટરવ્યુમાં કહ્યું હતું કે ભાજપને પંજાબ જીતવા માટે ગઠબંધનની જરૂર પડશે. તેમનો ઈશારો શિરોમણી અકાલી દળ તરફ હતો.
