Nanda Devi Strait of Hormuz: અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા તણાવને કારણે વૈશ્વિક તેલ અને ગેસના પુરવઠા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવો ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હુર્મુઝ’ (Hormuz Strait) હાલ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અને ઓનલાઇન ટ્રેકિંગ ડેટા મુજબ, ભારત આવી રહેલા બે મહત્વના જહાજો “નંદા દેવી” અને “પાઈન ગેસ” આ વિસ્તારમાં અટવાયા હોવાના અહેવાલો છે. ઈરાન દ્વારા આ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ વધારવાને કારણે આ જહાજો આગળ વધી શક્યા નથી, જે ભારતમાં એલપીજીના પુરવઠા પર અસર કરી શકે છે.
ઓનલાઇન ટ્રેકિંગ અને સત્તાવાર દાવાઓ વચ્ચેનો તફાવત
ભારતીય સત્તાવાળાઓ અને કેટલાક મીડિયા માધ્યમોએ દાવો કર્યો હતો કે ૯૨,૭૦૦ ટન એલપીજી ભરેલા આ જહાજો સુરક્ષિત રીતે હુર્મુઝ સ્ટ્રેટ પાર કરી ગયા છે અને ગુજરાતના મુન્દ્રા તથા કંડલા બંદર તરફ આગળ વધી રહ્યા છે. જોકે, ‘મેરિન ટ્રાફિક’ (Marine Traffic) જેવી લાઇવ ટ્રેકિંગ વેબસાઇટ્સના ૧૪ માર્ચ, ૨૦૨૬ના ડેટા મુજબ, આ જહાજો હજુ પણ સ્ટ્રેટ ઓફ હુર્મુઝમાં જ દેખાઈ રહ્યા છે. “નંદા દેવી” જહાજ કેશમ ટાપુ પાસે સ્થિર હોવાનું જણાય છે, જે સત્તાવાર દાવાઓ સામે સવાલો ઉભા કરે છે.
સ્ટ્રેટ ઓફ હુર્મુઝનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ
સ્ટ્રેટ ઓફ હુર્મુઝ એ પર્સિયન ગલ્ફ અને ઓમાનના અખાત વચ્ચેનો એક અત્યંત સાંકડો અને સંવેદનશીલ જળમાર્ગ છે. દુનિયાનો લગભગ ૨૦% થી ૩૦% તેલ અને ગેસનો વેપાર આ માર્ગે થાય છે. યુદ્ધની સ્થિતિમાં જો ઈરાન આ માર્ગ બંધ કરે, તો ભારત જેવા દેશો જે ખાડી દેશો પર નિર્ભર છે, ત્યાં ગેસ અને ઈંધણની ભારે અછત સર્જાઈ શકે છે. હાલની સ્થિતિમાં આ જહાજોનું અટકવું એ ભારતીય બજાર માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
ગેસ પુરવઠા પર સંભવિત અસરો અને સાવચેતી
જો આ જહાજો લાંબા સમય સુધી અટવાયેલા રહેશે, તો આગામી થોડા દિવસોમાં જ દેશમાં રાંધણ ગેસના પુરવઠામાં મોટી ખાધ પડી શકે છે. સરકાર દ્વારા અન્ય વૈકલ્પિક માર્ગો અથવા અનામત જથ્થાનો ઉપયોગ કરવાની તૈયારી રાખવી પડશે. હાલમાં સચ્ચાઈ શું છે તે અંગે વિરોધાભાસ છે, પરંતુ લાઇવ ટ્રેકિંગ ડેટા જહાજોની ગતિવિધિ અંગે વધુ સ્પષ્ટ અને ચોંકાવનારી વિગતો આપી રહ્યો છે. નાગરિકોએ પણ સત્તાવાર પુષ્ટિ ન થાય ત્યાં સુધી અફવાઓથી બચવું જોઈએ.
