NTA Reform Task Force: પ્રધાનમંત્રી મોદીએ પરીક્ષા સુધાર માટે ઉચ્ચાધિકાર પ્રાપ્ત ટાસ્ક ફોર્સની કરી જાહેરાત, એનટીએ વ્યવસ્થામાં મોટા ફેરફારની તૈયારી
NTA Reform Task Force: પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ 27 જુલાઈની સાંજે જાહેર કરેલા પોતાના ત્રીજા વિડિયો સંદેશ (રીલ)માં નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA)ની પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં વ્યાપક સુધાર માટે એક “ઉચ્ચાધિકાર પ્રાપ્ત ટાસ્ક ફોર્સ”ની રચનાની જાહેરાત કરી.
આ જાહેરાત તાજેતરમાં નિયુક્ત થયેલા કેન્દ્રીય શિક્ષણમંત્રી પ્રહ્લાદ જોશીને બાજુએ રાખીને કરવામાં આવી હતી. સાથે જ, તે વિરોધ પક્ષો અથવા યુવા પ્રદર્શનકારીઓ સાથે પણ કોઈ ચર્ચા કરવામાં આવી નહોતી, જેમના આંદોલન બાદ પૂર્વ શિક્ષણમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને પદ છોડવું પડ્યું હતું.
ભારતમાં સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓના અતિશય કેન્દ્રીકરણને કારણે એનટીએના અસ્તિત્વને લઈને લાંબા સમયથી વિવાદ રહ્યો છે. જોકે, આ નવી ટાસ્ક ફોર્સ એ મુદ્દા પર પણ વિચાર કરશે કે એનટીએની જરૂર શા માટે છે કે નહીં, તે હજુ સ્પષ્ટ નથી.
બે વર્ષ પહેલાં પણ રચાઈ હતી એક સમિતિ
જૂન 2024માં નીટ અને અન્ય પરીક્ષાઓના પેપર લીક તેમજ લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપને લાગેલા ઝટકા બાદ મોદી સરકારે ઇસરોના પૂર્વ અધ્યક્ષ ડૉ. કે. રાધાકૃષ્ણનની અધ્યક્ષતામાં એક ઉચ્ચસ્તરીય નિષ્ણાત સમિતિની રચના કરી હતી. આ સમિતિને પરીક્ષાઓના “પારદર્શક, સુચારુ અને નિષ્પક્ષ સંચાલન” માટેના ઉપાયો સૂચવવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી. સમિતિએ પોતાનો અહેવાલ સરકારને સોંપ્યો હતો. સરકારે તેની ભલામણો સ્વીકારી પણ હતી, પરંતુ તેનો અમલ કરવામાં આવ્યો નહોતો.
સમિતિએ પોતાના અહેવાલમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ સૂચનો આપ્યા હતા, જેમાં એનટીએનું પુનર્ગઠન કરીને તેને વધુ જવાબદાર સંસ્થા બનાવવી, ટેક્નોલોજી આધારિત પરીક્ષા વ્યવસ્થા તરફ આગળ વધવું, પ્રશ્નપત્રોના ભૌતિક પરિવહન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવી, એન્ક્રિપ્ટેડ ડિજિટલ ટ્રાન્સમિશન અને ઑન-સાઇટ પ્રિન્ટિંગ જેવા હાઇબ્રિડ મોડલ અપનાવવાની શક્યતાઓ પર વિચાર કરવો તેમજ બહુ-સ્તરીય (મલ્ટી-સ્ટેજ) પરીક્ષા વ્યવસ્થા અમલમાં મૂકવી જેવા મુદ્દાઓ સામેલ હતા.
જણાવવામાં આવી રહ્યું છે કે આ સમિતિનો અંતિમ અહેવાલ હવે સરકારી વેબસાઇટ પરથી હટાવી દેવામાં આવ્યો છે.
હવે, બે વર્ષ બાદ રચાયેલી આ સમિતિમાં ઇસરોના વધુ એક પૂર્વ અધ્યક્ષનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
અન્ય સભ્યો કોણ છે?
નંદન નીલેકણી, ઇન્ફોસિસ અને આધારના સ્થાપક (પ્રમુખ)
નંદન નીલેકણી ભારતીય બિલિયોનેર ઉદ્યોગપતિ છે, જે આઈટી ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની ઇન્ફોસિસના સહ-સ્થાપક અને વર્તમાન નોન-એક્ઝિક્યુટિવ ચેરમેન છે. પોતાના કોર્પોરેટ કારકિર્દીથી આગળ વધીને નીલેકણીએ પોતાને ભારતના ડિજિટલ સ્ટેટના મુખ્ય આર્કિટેક્ટ તરીકે સ્થાપિત કર્યા છે. સાથે જ તેઓ બિન-ચૂંટાયેલા ટેક્નોક્રેટ તરીકે પણ કાર્ય કરતા રહ્યા છે.
તેમની પત્ની રોહિણી, “રોહિણી નીલેકણી ફિલાન્થ્રોપીઝ”ના પ્રમુખ છે અને ભારતમાં અનેક નાગરિક સમાજ સંગઠનોને સહયોગ આપે છે.
વર્ષ 2009માં નંદન નીલેકણીને કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળના દરજ્જા સાથે ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ પ્રાધિકરણ (યુઆઈડીએઆઈ)ના પ્રથમ અધ્યક્ષ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ આધાર યોજના અમલમાં મૂકવામાં આવી હતી, જેનો હેતુ દરેક ભારતીયને વિશિષ્ટ બાયોમેટ્રિક ઓળખ નંબર આપવાનો હતો.
જોકે આધારને કલ્યાણકારી યોજનાઓના લાભ પહોંચાડવા માટે જરૂરી સાધન તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ વ્યાપક સરકારી દેખરેખ, ગોપનીયતાના મૂળભૂત અધિકારોના ઉલ્લંઘન અને ડેટા લીકના કારણે નાગરિકોની વ્યક્તિગત માહિતી વારંવાર જાહેર થવાના મુદ્દે તેની ટીકા પણ થઈ છે.
ત્યારબાદ તેઓ કોંગ્રેસ પાર્ટીમાં જોડાયા અને 2014ની ચૂંટણી લડી, જ્યાં તેઓ બેંગલુરુ દક્ષિણ લોકસભા બેઠક પરથી પરાજિત થયા.
સરકારી યોજનાઓમાં તેમનો પ્રભાવ ઇન્ડિયા સ્ટેક અને યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (યુપીઆઈ) સુધી વિસ્તરેલો છે. હાલમાં પણ તેઓ સરકારના ટેક્નોલોજી એડવાઇઝરી ગ્રુપ ફોર યુનિક પ્રોજેક્ટ્સના અધ્યક્ષ છે.
આ પહેલાં વર્ષ 2005થી 2009 દરમિયાન તેઓ સંયુક્ત પ્રગતિશીલ ગઠબંધન (યુપીએ) સરકાર દ્વારા રચાયેલા નેશનલ નોલેજ કમિશનના સભ્ય પણ રહ્યા હતા, જ્યાં તેમને ઈ-ગવર્નન્સ પર કાર્યરત સમૂહનું નેતૃત્વ સોંપવામાં આવ્યું હતું.
પૂર્વ આઈબી પ્રમુખ તપન ડેકા
તપન ડેકા ભારતીય પોલીસ સેવા (આઈપીએસ)ના અધિકારી છે. તેઓ ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (આઈબી)ના નિર્દેશક રહ્યા હતા અને નિવૃત્તિ બાદ એક વર્ષનું સેવા વિસ્તરણ મળ્યા પછી 30 જૂન 2026ના રોજ તેમનો કાર્યકાળ પૂર્ણ થયો હતો.
દેશભરમાં વિદ્યાર્થી અને યુવા આંદોલનો તેજ બન્યા હતા અને દિલ્હીમાં મોટા પાયે વિરોધ પ્રદર્શન ચાલી રહ્યા હતા ત્યારે તેઓ આઈબી પ્રમુખના પદ પર હતા. ટીકાકારોનું કહેવું છે કે સરકાર રાજધાનીમાં ઉમટેલી ભીડના કદનો યોગ્ય અંદાજ લગાવવામાં નિષ્ફળ રહી હતી.
ટીકાકારોએ એ પણ જણાવ્યું છે કે ગયા વર્ષે પહેલગામમાં થયેલા હુમલામાં ઉગ્રવાદીઓએ 26 નિર્દોષ લોકોના જીવ લીધા હતા ત્યારે પણ ગુપ્તચર માહિતી એકત્રિત કરવાની જવાબદારી તેમની પાસે હતી. તેને ગુપ્તચર તંત્રની મોટી નિષ્ફળતા તરીકે જોવામાં આવે છે.
તપન ડેકા હિમાચલ પ્રદેશ કેડરના આઈપીએસ અધિકારી છે. તેમને નિવૃત્તિ બાદ બે વખત સેવા વિસ્તરણ મળ્યું હતું, જેના કારણે તેઓ છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા આઈબી પ્રમુખ બન્યા હતા. તેમણે 2022થી આઈબી પ્રમુખ તરીકે કાર્ય કર્યું હતું.
આ સ્પષ્ટ નથી કે ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરોના પૂર્વ પ્રમુખ દેશની પરીક્ષા વ્યવસ્થાને લગતા મૂળભૂત અને ગંભીર પ્રશ્નોમાં શું યોગદાન આપી શકશે, જ્યારે આ વ્યવસ્થા વિશ્વસનીયતાના અભૂતપૂર્વ સંકટનો સામનો કરી રહી છે.
પૂર્વ ઇસરો અધ્યક્ષ એસ. સોમનાથ
એસ. સોમનાથ એરોસ્પેસ ઇજનેર છે અને વર્ષ 2022થી 2025 સુધી ભારતીય અંતરિક્ષ અનુસંધાન સંસ્થા (ઇસરો)ના અધ્યક્ષ રહ્યા હતા.
આ પહેલાં તેઓ વિક્રમ સારાભાઈ સ્પેસ સેન્ટર અને લિક્વિડ પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ્સ સેન્ટરના નિર્દેશક પણ રહ્યા હતા.
તાજેતરમાં તેમને ચેન્નાઈ સ્થિત સ્પેસ સ્ટાર્ટઅપ અગ્નિકુલ કોસ્મોસના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સમાં ઓબ્ઝર્વર તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઇસરોના વૈજ્ઞાનિકો સરકારી નોકરી છોડીને ખાનગી ક્ષેત્રમાં જવાના વધતા વલણનો એક ભાગ માનવામાં આવે છે.
સોમનાથે અગાઉ જણાવ્યું હતું કે સ્પેસ ક્ષેત્રમાં ખાનગી કંપનીઓ માટે વ્યવસાયિક તકો ઊભી કરવાની જરૂર છે, જોકે તેમણે એ પણ કહ્યું હતું કે તેનો અર્થ ઇસરોનું ખાનગીકરણ નથી.
ઇસરો અધ્યક્ષ તરીકે સોમનાથનો કાર્યકાળ ચંદ્રયાન-3 મિશનની સફળતા માટે જાણીતો રહ્યો હતો, પરંતુ તેમના કેટલાક નિવેદનોએ પણ ચર્ચા જગાવી હતી. મે 2023માં વિદ્યાર્થીઓને સંબોધતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે બીજગણિત (અલ્જેબ્રા), વર્ગમૂળ (સ્ક્વેર રૂટ્સ), સમયની કલ્પના, સ્થાપત્ય, બ્રહ્માંડની રચના, ધાતુ વિજ્ઞાન અને એવિએશન જેવી વૈજ્ઞાનિક સંકલ્પનાઓનો પ્રથમ ઉલ્લેખ વેદોમાં જોવા મળે છે.
તેમણે એવો દાવો પણ કર્યો હતો કે સંસ્કૃત પ્રોગ્રામિંગ માટે સૌથી યોગ્ય ભાષા છે. તેમણે કહ્યું હતું, “ઇજનેરો અને વૈજ્ઞાનિકોને સંસ્કૃત ખૂબ ગમે છે. તે કમ્પ્યુટરની ભાષા માટે અનુકૂળ છે અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (એઆઈ) શીખતા લોકો પણ તેને શીખે છે. સંસ્કૃતનો કમ્પ્યુટેશનમાં કેવી રીતે ઉપયોગ થઈ શકે તે અંગે ઘણું સંશોધન થઈ રહ્યું છે.”
સંસ્કૃત અને પ્રોગ્રામિંગ સંબંધિત આ દાવાને ઘણી વખત ખોટી રીતે નાસા સાથે જોડવામાં આવ્યો છે. તેનું કારણ સંશોધક રિક બ્રિગ્સના 1985ના સંશોધનપત્રની વધારીને કરવામાં આવેલી વ્યાખ્યાઓ છે. જોકે બ્રિગ્સે પોતાના સંશોધનમાં પ્રારંભિક એઆઈ સંશોધનમાં સંસ્કૃતના ઉપયોગનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો, પરંતુ તેમણે ક્યાંય એવો દાવો કર્યો નહોતો કે સંસ્કૃત પ્રોગ્રામિંગ માટે સૌથી યોગ્ય ભાષા છે.
જાન્યુઆરી 2026માં પણ સોમનાથે વિજ્ઞાન અને ધર્મ વચ્ચે સંબંધ સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરતાં કહ્યું હતું કે “વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને આધ્યાત્મિક સાધના બંને સત્યની શોધમાંથી જન્મે છે. તેમના માર્ગ અલગ છે, પરંતુ સત્યની શોધ એક જ છે.”
વી. કામકોટી, નિર્દેશક, આઈઆઈટી મદ્રાસ
આઈઆઈટી મદ્રાસના પૂર્વ વિદ્યાર્થી વી. કામકોટી વર્ષ 2001માં સંસ્થાના ફેકલ્ટી સભ્ય બન્યા હતા અને જાન્યુઆરી 2022માં તેના નિર્દેશક બન્યા હતા. તેમનો કાર્યકાળ તેમજ તેમના જાહેર નિવેદનો અનેક વિવાદોમાં રહ્યા છે.
ગોમૂત્રના કથિત લાભો અંગેના પોતાના નિવેદનોને લઈને તેમના પર છદ્મવિજ્ઞાનને પ્રોત્સાહન આપવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. છતાં તેમણે પોતાના મત પર અડગ રહી જણાવ્યું હતું કે, “ગોમૂત્રના એન્ટીફંગલ, એન્ટીબેક્ટેરિયલ અને એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી ગુણધર્મો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયા છે. અમેરિકા ની અગ્રણી જર્નલોમાં તેના વૈજ્ઞાનિક પુરાવા પ્રકાશિત થયા છે. મારી ટિપ્પણીઓ જૈવિક ખેતી અને દેશી જાતની ગાયોના સંરક્ષણના સંદર્ભમાં હતી.”
જ્યારે પત્રકારોએ તેમને પૂછ્યું કે શું તેઓ પંચગવ્યનું સેવન કરે છે, ત્યારે તેમણે જવાબ આપ્યો હતો કે તેઓ “અમારા તહેવારો દરમિયાન” તેનું સેવન કરે છે.
પ્રધાનમંત્રી મોદીની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા સમિતિમાં નિયુક્તિ બાદ તેમણે એક સમાચાર એજન્સીને જણાવ્યું હતું કે “પરીક્ષાઓ યોજવા માટે ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ અત્યંત જરૂરી છે.”
અનિતા કરવાલ, ગુજરાત કેડરની આઈએએસ અધિકારી
અનિતા કરવાલ ગુજરાત કેડરની આઈએએસ અધિકારી છે. તેમની લિન્ક્ડઇન પ્રોફાઇલ અનુસાર તેમને 36 વર્ષથી વધુનો સિવિલ સર્વિસનો અનુભવ છે.
હાલમાં તેઓ ગુજરાત રિયલ એસ્ટેટ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી (ગુજરેરા)ના અધ્યક્ષ છે અને 25 જુલાઈ 2023થી આ પદ પર કાર્યરત છે.
વર્ષ 2022માં તેઓ શિક્ષણ સચિવના પદેથી નિવૃત્ત થયા હતા. તે પહેલાં તેઓ સીબીએસઈના અધ્યક્ષ હતા. આ જ સમયગાળા દરમિયાન પેપર લીક અને જાહેર પરીક્ષાઓના સંચાલન સંબંધિત મુદ્દાઓએ વ્યાપક ચર્ચા જગાવી હતી.
કેન્દ્ર સરકારમાં પ્રતિનિયુક્તિ પહેલાં તેઓ વર્ષ 2012ની ગુજરાત વિધાનસભા ચૂંટણી અને વર્ષ 2014ની લોકસભા ચૂંટણી દરમિયાન ગુજરાતના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી પણ રહ્યા હતા.
અમૃતલાલ મીણા, પૂર્વ આઈએએસ અધિકારી
અમૃતલાલ મીણા ભારતીય વહીવટી સેવા (આઈએએસ)ના નિવૃત્ત અધિકારી છે. તેઓ કોલસા સચિવ તેમજ ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર પ્રોત્સાહન વિભાગ (ડીપીઆઈઆઈટી)માં વિશેષ સચિવ (લોજિસ્ટિક્સ) તરીકે પણ કાર્ય કરી ચૂક્યા છે.
આ સમિતિમાં તેમને “લોજિસ્ટિક્સ નિષ્ણાત” તરીકે સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
કોલસા સચિવ તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન કોલસા ભરતી કૌભાંડ સામે આવ્યું હતું. તે સમયે મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે કોલ ઇન્ડિયા લિમિટેડમાં મહાપ્રબંધકોની ભરતીમાં અનિયમિતતાઓ થઈ હતી.
વર્ષ 2024ના અહેવાલ અનુસાર મંત્રાલયે 14 અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહીનો આદેશ આપ્યો હતો, પરંતુ ત્યારબાદ કોઈ આગળની કાર્યવાહી થઈ નહોતી. તે સમયે મીણાએ જણાવ્યું હતું કે મંત્રાલય આ મામલાની તપાસ કરશે.
વર્ષ 2024માં 1989 બેચના બિહાર કેડરના અધિકારી અમૃતલાલ મીણાને ઘણા વર્ષો સુધી કેન્દ્ર સરકારમાં પ્રતિનિયુક્તિ પર રહ્યા બાદ રાજ્યના મુખ્ય સચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે ઇલેક્ટ્રિકલ ઇજનેરિંગમાં બીટેકની ડિગ્રી મેળવી છે અને તેઓ રાજસ્થાનના રહેવાસી છે.
આ દરમિયાન ભાજપે એક પોસ્ટ જાહેર કરીને જણાવ્યું છે કે આ મુદ્દો “પરીક્ષાઓમાં સુધાર અને વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવા” સાથે જોડાયેલો છે.
