Ram Mandir Trust Scam: અયોધ્યાના રામ મંદિર સાથે જોડાયેલા સૌથી વરિષ્ઠ લોકોમાંના એક નૃપેન્દ્ર મિશ્રાએ આ ચોરી અંગે નિવેદન આપ્યું અને તેને કલંક ગણાવ્યું. પરંતુ મંદિરનો વહીવટ સંભાળી રહેલા લોકો હવે પણ આ મામલાને સ્વીકારવાને બદલે ઇનકારની મુદ્રામાં છે. રામ મંદિર ટ્રસ્ટ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ ધરાવતા સંઘ પરિવારના નેતાઓનું વલણ આ જ દર્શાવે છે. લગભગ એક મહિના સુધી ચૂપ રહ્યા બાદ તેમણે એ રીતે નિવેદન આપ્યું જાણે તેમની કોઈ જવાબદારી જ ન હોય. RSS ના મહાસચિવ દત્તાત્રેય હોસબાલેએ ઘટનાની નિંદા તો કરી, પરંતુ સાથે જ કહ્યું કે “હિન્દુ વિરોધી અને રાષ્ટ્ર વિરોધી તાકાતો આ દુર્ભાગ્યપૂર્ણ ઘટનાનો ઉપયોગ હિન્દુ ધર્મ અને સમાજને બદનામ કરવા માટે કરી રહી છે.” મંદિર નિર્માણ સમિતિના અધ્યક્ષ નૃપેન્દ્ર મિશ્રાની વાત સંઘ નેતૃત્વના વલણથી અલગ છે. પરંતુ મિશ્રાના મંતવ્ય સાથે સામાન્ય લોકો ઘણા અંશે સહમત છે.
સંઘ નેતૃત્વ પોતાના લોકોને દોષમાંથી બચાવવા માટે વધુ ચિંતિત દેખાઈ રહ્યું છે. નિષ્ફળતા પછી પણ જીદપૂર્વક આનો ઇનકાર કરવો તેમના માટે મોટી ભૂલ સાબિત થઈ શકે છે. તેઓ એક સીધી વાત પર ધ્યાન નથી આપી રહ્યા. દેશભરમાંથી દરરોજ હજારો હિન્દુઓ અયોધ્યા આવે છે. રામ મંદિર ટ્રસ્ટ સાથે જોડાયેલા RSS પદાધિકારીઓના કામકાજ અને તેમની અક્ષમતાના સમાચાર ભારત અને વિદેશમાં દરેક હિન્દુ પરિવાર સુધી પહોંચશે. તેમની અક્ષમતા અનેક સ્તરે દેખાય છે. પહેલી વાત, તેમની હાજરીમાં આટલી મોટી ચોરી થતી રહી. આનાથી ખબર પડે છે કે તેઓ માત્ર મંદિર ચલાવવામાં જ નહીં, પરંતુ તેનાથી પણ વધુ મહત્વપૂર્ણ શાસન ચલાવવામાં પણ અયોગ્ય છે. સંઘ ચંપત રાયની વ્યક્તિગત પ્રમાણિકતાની વાત કરે છે, પરંતુ માત્ર પ્રમાણિકતા અક્ષમતાની ભરપાઈ કરી શકતી નથી. શાસનમાં સમાજની સુરક્ષા, ન્યાય અને વ્યવસ્થા જાળવી રાખવી વ્યક્તિગત પ્રમાણિકતા કરતા ક્યાંય વધુ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. સુપ્રીમ કોર્ટના ૨૦૧૯ના અયોધ્યા ચુકાદા પછી કેન્દ્ર સરકારે શ્રી રામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટ બનાવ્યું હતું. તેથી આ કૌભાંડ સીધી રીતે કેન્દ્ર સરકારની છબી પર પણ અસર કરે છે.
ખાનગી વાતચીતમાં સંઘ સાથે જોડાયેલા લોકોનું માનવું છે કે રામ મંદિર ચોરીનો મામલો પણ સમય સાથે લોકોની યાદમાંથી ધૂંધળો પડી જશે. પરંતુ આ ડાઘ તેમના પર લાંબા સમય સુધી રહી શકે છે. આ પહેલાની ઘણી નિષ્ફળતાઓ, ઉલ્ટા પરિણામ આપતા નિર્ણયો, વિચિત્ર નિવેદનો, બદલાતી નીતિઓ અને વિશ્વમાં ભારતની સતત ઘટતી પ્રતિષ્ઠાની લાંબી કડીમાં તાજેતરમાં જોડાયેલી એક ઘટના છે. સંઘ પરિવાર લાંબા સમયથી “ચરિત્ર નિર્માણ”ને પોતાનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય ગણાવે છે. પરંતુ સત્તામાં આવ્યા પછી તેમનું વર્તન ઘણું અલગ જોવા મળ્યું છે. ૨૦૧૯માં ભારત સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટમાં કહ્યું હતું કે મતદાતાઓને એ જાણવાની જરૂર નથી કે રાજકીય પક્ષોને પૈસા ક્યાંથી મળે છે. રામ મંદિર ટ્રસ્ટ પણ આ પ્રકારની દલીલ કરી શક્યું હોત. “લોકોને એ જાણવાની જરૂર જ કેમ છે કે દાનમાં મળેલા પૈસા ક્યાં જઈ રહ્યા છે?” આ પહેલાની દલીલને બિલકુલ અનુરૂપ હોત. છેવટે બંને જગ્યાઓનું સંચાલન RSS માં તાલીમ પામેલા ટોચના લોકો જ કરી રહ્યા છે. તેથી તેમની વિચારસરણી, તેમનો દ્રષ્ટિકોણ અને તેમના નિર્ણય લેવાની રીત એક સમાન છે. ખાસ કરીને જવાબદારી અને પારદર્શિતાના મામલે. આવી લાપરવાહ વિચારસરણી સાથે રામ મંદિરની આ ઘટના કોઈ અસાધારણ વાત ન લાગવી જોઈએ.
રામ મંદિરના મામલામાં RSS અને BJP બંનેની ભૂમિકા છે. આવા સંજોગોમાં માત્ર બીજા પર દોષારોપણ કરીને રામ મંદિર કૌભાંડની અસરથી બચવું મુશ્કેલ છે. આ ઘટના ભ્રષ્ટાચાર કરતા વધુ RSS-BJP ની અક્ષમતા દર્શાવે છે. એ સાબિત થયું કે તેઓ આટલી મહત્વપૂર્ણ સંસ્થાને પણ ઠીકથી સંભાળી શક્યા નથી. તેમ છતાં તેમને આ મામલાની ગંભીરતાનો અહેસાસ નથી. તેમના આ વલણથી ઘણા હિન્દુઓ દુઃખી છે. તેમનો અવાજ ઉઠાવનાર કોઈ નથી. પરંતુ તેઓ સંવેદનશીલ છે. તેઓ સ્પષ્ટ જોઈ શકે છે કે જે નેતાઓ હંમેશા બીજાના કામનો શ્રેય લેવામાં પણ આગળ રહે છે, તેઓ જ હવે પોતાની સ્પષ્ટ દેખાતી નિષ્ફળતાઓથી જીદપૂર્વક ઇનકાર કરી રહ્યા છે. અયોધ્યાનો શ્રેય ઝૂંટવી લેવા માટે આગળ આવી જનારા, દાયકાઓ સુધી કામ કરનારા લોકોને બાજુ પર મૂકીને, ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં એકલા બેસી જનારા, તેનું ટીવી પર પ્રચાર કરનારા અને બાદમાં ચૂંટણીનો ફાયદો લેવા માટે ઘરે-ઘરે મંદિરની તસવીરો વહેંચનારા નેતાઓમાંથી કોઈએ અત્યાર સુધી આ મામલે કોઈ નિવેદન આપ્યું નથી. જે નેતાઓ અવારનવાર એકદમ સામાન્ય વાતો પર લાંબા ઉપદેશો આપતા રહે છે, તેઓ જ તે સમયે ચૂપ થઈ જાય છે જ્યારે તેમની પાસે જવાબની અપેક્ષા હોય છે. ભલે તે RSS ના હોય કે BJP ના, ભલે મામલો દેશનો હોય કે વિદેશનો, તેઓ ચૂપ રહે છે અને રાહ જુએ છે કે મામલો આપમેળે ઠંડો પડી જાય. આ પણ ઘણા મુદ્દાઓ પર તેમની સમજની કમી અને જવાબદારીથી બચવાનું જ એક બીજું ઉદાહરણ છે. જ્યારે લોકો વારંવાર આવું વલણ જુએ છે, ત્યારે સાધારણ માનવી પણ તેને સમજવા લાગે છે. હવે પ્રચાર આ સત્યને છુપાવી શકતો નથી કે “સમ્રાટે કપડાં પહેર્યા નથી.” તેમની ચતુરાઈ, પ્રમાણિકતા અને ક્ષમતા તેવી ન નીકળી, જેવી જણાવવામાં આવી હતી. કોઈ પણ સરકાર હંમેશા માટે જનતાની રાયને પોતાની તરફેણમાં રાખી શકતી નથી.
અયોધ્યાનો સંબંધ સંઘ પરિવારની રાજનીતિ અને તેના સત્તાના સૌથી ઉચ્ચ સ્તર સુધી પહોંચવા સાથે પણ ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલો છે. આ કોઈ સામાન્ય જગ્યા નથી, જ્યાં આવી ભૂલો અને લાપરવાહીને સરળતાથી ભૂલી જવાય. જો કોઈ આવું માનતું હોય, તો આ એક ખાસ માનસિકતા દર્શાવે છે. એટલે કે દરેક વસ્તુને હળવાશમાં લેવાનું વલણ. સંઘ કદાચ એવું માનીને ચાલે છે કે તેનો કોઈ વિકલ્પ નથી અને લોકો તેની સાથે દરેક હાલમાં જોડાયેલા રહેશે, ભલે તે કંઈ પણ કરે. પરંતુ કોઈ કહી શકતું નથી કે જનતાની રાય ક્યારે અને કઈ ઘટનાને કારણે બદલાવાની શરૂ થઈ જાય. ઘણીવાર એક નાની ઘટના પણ અગાઉ બનેલી ઘણી ઘટનાઓને અચાનક નવો અર્થ આપી દે છે, જે અત્યાર સુધી અસ્પષ્ટ હતો. આ પછી સત્તામાં બેઠેલા લોકોની છબી આપમેળે બદલાવા લાગે છે અને તેને નિયંત્રિત કરવાની કોશિશ બેકાર સાબિત થાય છે. હાલમાં સંઘ પરિવારનું વલણ, તેમના નબળા નિવેદનો અને સતત ઇનકાર આ દિશા તરફ ઈશારો કરે છે. જો તેઓએ પોતાની ભૂલો, નબળાઈઓ અને પોતાના લોકોની જવાબદારી સ્વીકારતા વાત કરી હોત અને તે મુજબ પગલાં લીધા હોત, તો તેમની વાત વધુ ભરોસાપાત્ર લાગત, પરંતુ તેઓએ એવું વર્તન કર્યું, જાણે પોતે પોલીસ પણ છે, વકીલ પણ છે અને જજ પણ છે. જ્યારે હકીકતમાં આ મામલામાં તેઓ પોતે આરોપી છે. અયોધ્યાથી લઈને નવી દિલ્હી સુધી, આ મામલાની જવાબદારી અને ભૂલો સંઘની છે, ન કે વિપક્ષ, મીડિયા, વામપંથીઓ, ઇસ્લામી સંગઠનો કે ખ્રિસ્તી મિશનરીઓની.
તેથી જ્યારે તેઓ આ મામલામાં બીજા પર હિન્દુ ધર્મની વિરુદ્ધ ષડયંત્ર રચવાનો આરોપ લગાવે છે, તો તેમના નિવેદનો ખોખલા લાગે છે. ભલે આ પોતાના લોકોને બચાવવાની કોશિશ હોય કે માત્ર અક્ષમતાનું ઉદાહરણ, લોકોના મનમાં આ ધારણા બની શકે છે કે અયોધ્યાનું રામ મંદિર ખોટા લોકોના હાથમાં છે. આ ઘટનાને અગાઉ લાગેલા આરોપોના સંદર્ભમાં પણ જોવામાં આવશે. ૧૯૯૧માં પણ સંઘના નેતાઓ પર રામ મંદિર માટે મળેલા ચંદામાં ગરબડ કરવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. આ આરોપો રામ જન્મભૂમિ મંદિરના મુખ્ય પૂજારી બાબા લાલ દાસે લગાવ્યા હતા. આવા સંજોગોમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શું મોટી સામાજિક અને રાજકીય જવાબદારીઓ પર અયોગ્ય લોકોને બેસાડવા એ કોઈ નીતિ છે કે માત્ર મૂર્ખામી? છેવટે RSS માં સમજદાર, યુવાન અને પ્રમાણિક લોકો પણ છે. તો પછી આવા લોકો હંમેશા બાજુ પર કેમ રહી જાય છે? ભલે પાર્ટી હોય, સંગઠન હોય કે સરકાર, શિક્ષણ અને સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલા જવાબદાર પદો હોય, દરેક જગ્યાએ વારંવાર આ ઝલક જોવા મળે છે.
જો RSS અસલી સવાલોને નજરઅંદાજ કરીને માત્ર બીજા પર આરોપ લગાવતા રહેશે, તો તે પોતાના ઘણા સમર્થકોને પણ દૂર કરી દેશે. જ્યારે જરૂર પોતાના ઘરની સફાઈ કરવાની હોય, ત્યારે બીજાને દોષ દેવો એ જવાબદારીથી ભાગવા જેવું છે. સંઘ પરિવારે એવું ન માની લેવું જોઈએ કે હિન્દુઓ હંમેશા તેની સાથે જ રહેશે. BJP ઘણા અંશે એટલા માટે સત્તામાં આવી કારણ કે લોકોમાં અગાઉના નેતાઓ પ્રત્યે અસંતોષ વધી ગયો હતો. જો એ જ અસંતોષ વર્તમાન નેતાઓ વિરુદ્ધ પણ વધે છે, તો તેમની સાથે પણ એવું જ થઈ શકે છે. સંઘ પરિવારે કદાચ એવું માની લીધું છે કે તેણે હવે આવી સ્થિતિમાંથી બચવા માટે સંપૂર્ણ તૈયારી કરી લીધી છે. પહેલી નજરે આ વાત સાચી પણ લાગે છે. પરંતુ રાજનીતિમાં હંમેશા એક એવું અજાણ્યું પાસું હોય છે, જેનો અગાઉથી અંદાજ લગાવી શકાતો નથી. આ ક્યારે અને કેવી રીતે બધી તૈયારીઓને બગાડી નાખે, કોઈ કહી શકતું નથી. લોકશાહીમાં જનતાની વિચારસરણીને એ રીતે પ્રભાવિત કરવી પડે છે કે તેમને એ અહેસાસ ન થાય કે તેમને ભુલાવામાં રાખીને કોઈ દિશામાં લઈ જવામાં આવી રહ્યા છે. આ જ એ બિંદુ છે જ્યાં સંઘ પરિવાર જરૂર કરતા વધુ આત્મવિશ્વાસુ દેખાય છે. તેમને પોતાના સંગઠન, પ્રચાર, રાજકીય ગણિત અને મેનેજમેન્ટ પર ઘણો ભરોસો છે. તેથી તેઓ હવે પણ એ જ જૂના આરોપો દોહરાવીને સફળતા મળવાની આશા રાખે છે. તેમને પોતાની ચતુરાઈ પર ઘણો ભરોસો છે. પરંતુ ભારત જેવા વિવિધતા ધરાવતા દેશમાં કોઈ પણ વસ્તુને અગાઉથી નક્કી માની લેવી જોખમી હોઈ શકે છે. એક વાત હંમેશા યાદ રાખવી જોઈએ. જે નાળાને ઘરનું ગંદુ પાણી બહાર કાઢવા માટે બનાવવામાં આવે છે, એ જ નાળું ક્યારેક તોફાનના સમયે બહારનું ગંદુ પાણી પાછું ઘરની અંદર લઈ આવે છે.
