SC Open Prison Reform: સુપ્રીમ કોર્ટે ભારતમાં કેદીઓને સજા આપનારી જેલ સિસ્ટમને સુધારા કેન્દ્રમાં બદલવાના પ્રયાસ પર ભાર મૂક્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે જેલ સિસ્ટમના મોટા સુધારાઓને જરૂરી ગણાવ્યા છે. કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો છે કે પુરુષ કેદીઓની જેમ મહિલા કેદીઓને પણ ઓપન કરેક્શનલ ઇન્સ્ટિટ્યુશન (OCI) એટલે કે ‘ખુલ્લી જેલો’ માં રહેવાનો પાયાનો અધિકાર છે. આ જેલોને લેબર કેમ્પમાંથી વોકેશનલ ટ્રેનિંગ સેન્ટરમાં બદલવા પડશે અને કેદીઓને તેમના પરિવારોને નિયમિત મળવા દેવા પડશે.
ભારતીય જેલ સિસ્ટમની મુશ્કેલીઓ અને કોર્ટે બનાવેલા ઉપાયો પર ૧૩૮ પાનાનો મોટો ચુકાદો લખતા, જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને સંદીપ મહેતાની બેન્ચે સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ જજ એસ આર ભટને એક ઉચ્ચ કમિટીના ચેરપર્સન નિયુક્ત કર્યા, જે ૬ મહિનાની અંદર ‘ઓપન કરેક્શનલ ઇન્સ્ટિટ્યુશનના સુધારા અને ગવર્નન્સ’ માટે દેશભરમાં એક સમાન કોમન મિનિમમ સ્ટાન્ડર્ડ નક્કી કરશે. જે રાજ્યો પાસે ખુલ્લી જેલ નથી તેમને ઓપન જેલ બનાવવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે. કેસની આગામી સુનાવણી ૧ સપ્ટેમ્બરે નક્કી કરવામાં આવી છે.
બેન્ચ માટે ચુકાદો લખતા, જસ્ટિસ મહેતાએ કહ્યું, ‘મહિલાઓને OCI થી બહાર રાખવા, અથવા બંધ જેલોમાંથી OCI માં ટ્રાન્સફર માટે પાત્ર હોવા છતાં તેમને ટ્રાન્સફર ન કરવા, એ ખુલ્લેઆમ જેન્ડર ભેદભાવ છે, જે બંધારણના આર્ટિકલ ૧૪ અને ૧૫(૧) નું ઉલ્લંઘન છે, અને આર્ટિકલ ૨૧ હેઠળ મળેલા સન્માન સાથે જીવવાના તેમના અધિકારનું પણ ઉલ્લંઘન કરે છે.’
તેમણે કહ્યું, ‘ખુલ્લા સુધારા સંસ્થાઓમાં જવાની મનાઈ કરવાથી મહિલા કેદીઓને પુનર્વસનની સમાન તકોથી વંચિત રાખવામાં આવે છે અને તેને સમાનતા, સન્માન અને ન્યાયના બદલાવ લાવનારા વાદા માટે પ્રતિબદ્ધ બંધારણીય વ્યવસ્થામાં જાળવી શકાય નહીં. તેથી, આ સંબંધમાં તાત્કાલિક અને અસરકારક સુધારાના ઉપાયો જરૂરી છે.’
