શું ભારતીય ક્રીકેટ ટીમે મેચ રમવા પાકિસ્તાન જવું જોઈએ ? જો “ના ” તો કેમ અને ક્યાં કારણોસર ?

ક્રિકેટના ઈતિહાસમાં આ એક સંયોગ કહેવાશે. જ્યારે જયંત શાહ 1 ડિસેમ્બર, 2024 ના રોજ ICC અધ્યક્ષ તરીકે કાર્યભાર સંભાળશે, ત્યારે તેમના પિતા અમિત શાહ દ્વારા ભારતના ગૃહ પ્રધાન તરીકે આપવામાં આવેલ નિવેદન ચોક્કસપણે જય શાહ સમક્ષ આવશે.જમ્મુ અને કાશ્મીર વિધાનસભા ચૂંટણી માટે બીજેપીનો મેનિફેસ્ટો ગયા શુક્રવારે બહાર પાડવામાં આવ્યો હતો. આ દરમિયાન ગૃહમંત્રી અમિત શાહે સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યો છે કે ટીમ ઈન્ડિયાને ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફી મેચ માટે પાકિસ્તાન મોકલવામાં આવશે નહીં. અમિત શાહે કહ્યું કે મંત્રણા અને બોમ્બ સાથે ન ચાલી શકે. તેમનું નિવેદન ટીમ ઈન્ડિયાને પાકિસ્તાન ન મોકલવાના નિર્ણયનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે.ભારતના આ નિર્ણય પાછળ ઘણા કારણો છે અને વર્તમાન સ્થિતિને જોતા એવું લાગે છે કે ટીમ ઈન્ડિયાને પાકિસ્તાન મોકલીને કોઈ મજબૂત સંદેશ આપવો જોઈએ. હવે પાકિસ્તાન પ્રત્યે ઢીલું વલણ અપનાવવાનો કોઈ ફાયદો નથી.

જમ્મુ-કાશ્મીરમાં છેલ્લા એક વર્ષમાં ઘણી આતંકી ઘટનાઓ બની છે

એપ્રિલ 2023: ગયા વર્ષે એટલે કે એપ્રિલ 2023માં જમ્મુના રાજૌરી જિલ્લામાં ભારતીય સેનાના કેમ્પ પર આતંકવાદીઓએ હુમલો કર્યો હતો. આ હુમલામાં સેનાના કેટલાક જવાનો શહીદ થયા હતા અને ઘણા ઘાયલ થયા હતા. આ હુમલો ત્યારે થયો જ્યારે સેનાના જવાનો નિયમિત પેટ્રોલિંગ પર હતા. હુમલા બાદ તરત જ સેના અને સુરક્ષા દળોએ સમગ્ર વિસ્તારમાં સર્ચ ઓપરેશન શરૂ કરી દીધું હતું. જવાબી કાર્યવાહીમાં આતંકીઓને ઘેરી લેવામાં આવ્યા હતા અને બે આતંકીઓ માર્યા ગયા હતા, એવું માનવામાં આવે છે કે આ હુમલા પાછળ લશ્કર-એ-તૈયબા અથવા જૈશ-એ-મોહમ્મદ જેવા આતંકવાદી સંગઠનોનો હાથ હતો.

એપ્રિલ 2023: એપ્રિલ 2023માં, આતંકવાદીઓએ જમ્મુ અને કાશ્મીરના પુંછ જિલ્લામાં આર્મી ટ્રક પર હુમલો કર્યો, જેમાં પાંચ જવાનો શહીદ થયા. ઘટના બાદ આતંકીઓએ સ્થળ પરથી ભાગવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ સુરક્ષા દળોએ તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરીને સમગ્ર વિસ્તારને ઘેરી લીધો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે આ હુમલો સ્થાનિક આતંકવાદીઓ અને સરહદ પારના આતંકવાદીઓના સહયોગથી કરવામાં આવ્યો હતો. આ પછી સેના અને પોલીસે આ વિસ્તારમાં મોટાપાયે સર્ચ ઓપરેશન હાથ ધર્યું હતું. આ હુમલો એટલા માટે પણ મહત્વનો હતો કારણ કે તે દર્શાવે છે કે આતંકવાદીઓ હજુ પણ સૈન્યના કાફલા અને ભારે રક્ષિત વિસ્તારોને નિશાન બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

મે 2023: મે 2023ના મહિનામાં જમ્મુ અને કાશ્મીરના સોપોર વિસ્તારમાં સુરક્ષા દળો અને આતંકવાદીઓ વચ્ચે એક મોટી અથડામણ થઈ. આ અથડામણ ત્યારે થઈ જ્યારે સુરક્ષા દળોને આતંકવાદીઓ છુપાયા હોવાની માહિતી મળી હતી. માહિતીના આધારે, જ્યારે સુરક્ષા દળોએ સર્ચ ઓપરેશન શરૂ કર્યું, ત્યારે આતંકવાદીઓએ તેમના પર ગોળીબાર શરૂ કરી દીધો. સુરક્ષા દળોએ જવાબી કાર્યવાહી કરી અને ત્રણ આતંકીઓને ઠાર કર્યા. માર્યા ગયેલા આતંકીઓ લશ્કર-એ-તૈયબાના હતા અને ઘણી આતંકી ગતિવિધિઓમાં સામેલ હતા.

જૂન 2023: જૂન 2023 માં, કુપવાડા જિલ્લામાં આતંકવાદીઓ અને સુરક્ષા દળો વચ્ચે એન્કાઉન્ટર થયું. એન્કાઉન્ટર ત્યારે શરૂ થયું જ્યારે સુરક્ષા દળોને માહિતી મળી કે કેટલાક આતંકવાદીઓ ગાઢ જંગલોમાં છુપાયા છે. આ માહિતી બાદ સુરક્ષા દળોએ વિસ્તારને ઘેરી લીધો અને સર્ચ ઓપરેશન શરૂ કર્યું. સુરક્ષા દળોએ આતંકવાદીઓના છુપાયેલા સ્થાન પર હુમલો કરતાની સાથે જ આતંકીઓએ જવાબી કાર્યવાહી કરી હતી. અથડામણમાં બે આતંકવાદીઓ માર્યા ગયા હતા. માર્યા ગયેલા આતંકવાદીઓ પાકિસ્તાન સંચાલિત આતંકવાદી સંગઠન જૈશ-એ-મોહમ્મદ સાથે સંબંધિત હોવાનું કહેવાય છે. આ પછી, સેનાએ આ વિસ્તારમાં સર્ચ ઓપરેશન ચાલુ રાખ્યું હતું જેથી કરીને વધુ કોઈ આતંકવાદીની હાજરી શોધી શકાય.

ઑક્ટોબર 2023: ઑક્ટોબર 2023 માં, આતંકવાદીઓએ જમ્મુ અને કાશ્મીરના શોપિયાં જિલ્લામાં સુરક્ષા દળોના કાફલા પર ગ્રેનેડથી હુમલો કર્યો. આ હુમલો ત્યારે થયો જ્યારે સુરક્ષા દળોનો કાફલો મુખ્ય માર્ગ પરથી પસાર થઈ રહ્યો હતો. હુમલા બાદ કેટલાક સૈનિકો ઘાયલ થયા હતા, જેમને તાત્કાલિક નજીકની હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. આ હુમલા બાદ સુરક્ષાદળોએ વિસ્તારને ઘેરી લીધો હતો અને આતંકીઓની શોધખોળ શરૂ કરી હતી. આ ઘટનાથી સ્થાનિક નાગરિકોમાં પણ ભારે ગભરાટ ફેલાયો હતો. એવું માનવામાં આવે છે કે આ હુમલો તે વિસ્તારમાં કાર્યરત આતંકવાદીઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો, જેનો ઉદ્દેશ્ય વિસ્તારમાં અશાંતિ ફેલાવવાનો અને સુરક્ષા દળોને નુકસાન પહોંચાડવાનો હતો.

ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફી 2025: ટીમ ઈન્ડિયાએ પાકિસ્તાન કેમ ન જવું જોઈએ?

આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ ટીમ પર હુમલો

પાકિસ્તાને આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટના ઈતિહાસમાં ઘણી યાદગાર મેચોનું આયોજન કર્યું છે, પરંતુ આતંકવાદ અને સુરક્ષાની ચિંતાઓએ દેશના ક્રિકેટ ભવિષ્ય પર ગંભીર અસર કરી હતી. ખાસ કરીને જ્યારે વર્ષ 2009માં લાહોરમાં શ્રીલંકાની ક્રિકેટ ટીમ પર આતંકી હુમલા થયા હતા. આ હુમલાએ વિશ્વભરના ક્રિકેટ પ્રેમીઓને ચોંકાવી દીધા હતા. આ પછી, પાકિસ્તાનમાં ક્રિકેટનું આયોજન એક જોખમી વ્યવસાય બની ગયો. આવી જ ઘટના વર્ષ 2021માં પણ બની હતી.

લાહોર, 2009 – માર્ચ 2009માં પાકિસ્તાનના લાહોરમાં શ્રીલંકાની ક્રિકેટ ટીમ પર મોટો આતંકવાદી હુમલો થયો હતો. આ હુમલો એવા સમયે કરવામાં આવ્યો જ્યારે ટીમ ગદ્દાફી સ્ટેડિયમ જઈ રહી હતી, જ્યાં તેઓ પાકિસ્તાન સામે ટેસ્ટ મેચ રમવાની હતી. તે સમયે આતંકવાદીઓએ શ્રીલંકન ટીમની બસને ઘેરી લીધી હતી અને તેના પર ફાયરિંગ શરૂ કરી દીધું હતું. હુમલામાં છ પોલીસકર્મીઓ અને બે નાગરિકોના મોત થયા હતા, જ્યારે શ્રીલંકાના છ ખેલાડીઓ ઘાયલ થયા હતા.

રાવલપિંડી, 2021- સપ્ટેમ્બર 2021માં ન્યૂઝીલેન્ડ ક્રિકેટ ટીમનો પાકિસ્તાનનો પ્રવાસ રદ કરવામાં આવ્યો હતો. ન્યૂઝીલેન્ડની ટીમ વનડે અને ટી-20 સિરીઝ રમવા માટે પાકિસ્તાન ગઈ હતી. રાવલપિંડીમાં પ્રથમ ODI શરૂ થાય તે પહેલા ન્યૂઝીલેન્ડ ક્રિકેટ બોર્ડે સુરક્ષાના જોખમને ટાંકીને પ્રવાસ રદ કરવાની જાહેરાત કરી હતી.

મેચના દિવસે જ ન્યૂઝીલેન્ડ સરકારે પાકિસ્તાનમાં સંભવિત સુરક્ષા ખતરા અંગે જાણકારી આપી હતી. ટીમ અને અધિકારીઓની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, ન્યુઝીલેન્ડ ક્રિકેટ બોર્ડે તરત જ તેની ટીમને પરત બોલાવવાનો નિર્ણય કર્યો. પાકિસ્તાન ક્રિકેટ બોર્ડ (PCB) એ ન્યૂઝીલેન્ડની ટીમની સુરક્ષાને લઈને તમામ જરૂરી પગલાં લીધાં હતાં, પરંતુ ન્યૂઝીલેન્ડ સરકાર તરફથી ધમકીની માહિતી મળ્યા બાદ આ પ્રવાસ અચાનક રદ્દ કરવામાં આવ્યો હતો.

ગ્લોબલ સિક્યોરિટી ટેરરિસ્ટ ઈન્ડેક્સમાં પાકિસ્તાન આજે ક્યાં છે?

2023ના ગ્લોબલ ટેરરિઝમ ઈન્ડેક્સ (GTI)માં, પાકિસ્તાન આતંકવાદથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત દેશોમાં છઠ્ઠા ક્રમે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, ખાસ કરીને અફઘાનિસ્તાનમાં તાલિબાનના ઉદય પછી, પાકિસ્તાનમાં વર્ષ 2023 માં, 490 આતંકવાદી ઘટનાઓ બની હતી, જેમાં 689 લોકોના મોત થયા હતા, જે સરખામણીમાં 35 ટકા છે. અગાઉના વર્ષ માટે ખૂબ છે.

આ હુમલાઓમાં મુખ્ય આતંકવાદી જૂથોમાંનું એક તહરીક-એ-તાલિબાન પાકિસ્તાન (TTP) હતું, જે મોટાભાગની હત્યાઓ માટે જવાબદાર હતું. આ સિવાય બલૂચિસ્તાન લિબરેશન આર્મી (BLA) પણ સક્રિય હતી. બલૂચિસ્તાન અને ખૈબર પખ્તુનખ્વા જેવા વિસ્તારો સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા છે કારણ કે તે અફઘાનિસ્તાનની નજીક છે, જે ઘણા આતંકવાદી જૂથો માટે સુરક્ષિત આશ્રય બની ગયું છે.

આ મામલે ભારતમાં નિવેદનો આવ્યા છે

ભારત અને પાકિસ્તાનની ટીમોએ 2012-13થી દ્વિપક્ષીય શ્રેણી રમી નથી. બંને ટીમો માત્ર ICC ટૂર્નામેન્ટ મેચોમાં જ ટકરાશે. હવે, ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફી 2025માં ભારતીય ટીમને પાકિસ્તાન જવું જોઈએ કે નહીં તે અંગે, ભૂતપૂર્વ ભારતીય ક્રિકેટર હરભજન સિંહનું માનવું છે કે સુરક્ષા કારણોને ધ્યાનમાં રાખીને, ટીમ ઈન્ડિયા ટૂર્નામેન્ટ માટે પાકિસ્તાન નહીં જાય.

એક ઈન્ટરવ્યુમાં હરવજન સિંહ કહે છે, ‘મને લાગે છે કે હંમેશા સુરક્ષાની ચિંતા રહે છે અને જો ત્યાં ખેલાડીઓની સુરક્ષાની ખાતરી ન થાય તો મને નથી લાગતું કે ટીમે ત્યાં જવું જોઈએ.’

બીજી તરફ ભારતના ગૃહમંત્રી અમિત શાહે પાકિસ્તાનમાં યોજાનારી ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફી 2025ને લઈને મોટું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે લગભગ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે હાલમાં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે કોઈ સંબંધ શક્ય નથી. તાજેતરમાં જ અમિત શાહે જમ્મુ-કાશ્મીરમાં 2024ની વિધાનસભા ચૂંટણી માટે પોતાનો ઘોષણાપત્ર બહાર પાડવા અંગે પાકિસ્તાનને લઈને નિવેદન આપતાં કહ્યું હતું કે, ‘જ્યાં સુધી આતંકવાદ સંપૂર્ણ રીતે ખતમ ન થાય ત્યાં સુધી અમે પાકિસ્તાન સાથે વાતચીતના પક્ષમાં નથી.’

અમિત શાહના આ નિવેદન પરથી અંદાજ લગાવી શકાય છે કે ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ ચેમ્પિયન્સ ટ્રોફી માટે પાકિસ્તાન નહીં જાય. અમિત શાહના નિવેદનથી સ્પષ્ટ છે કે જ્યાં સુધી પાકિસ્તાનમાંથી આતંકવાદનો ખાત્મો નહીં થાય ત્યાં સુધી ભારતીય ટીમ પાકિસ્તાનનો પ્રવાસ નહીં કરે. આ પહેલા પણ BCCIના ઉપાધ્યક્ષ રાજીવ શુક્લાએ પણ ભારતીય ક્રિકેટ ટીમના પાકિસ્તાન જવાને લઈને મોટી વાત કહી હતી.

વાસ્તવમાં, ચેમ્પિયન ટ્રોફીને લઈને નિવેદન આપતાં તેણે કહ્યું હતું કે ભારત સરકાર તેમને જે પણ કામ કરવા કહેશે, અમે તે જ કરીશું. અમે અમારી ટીમ ત્યારે જ મોકલીએ છીએ જ્યારે ભારત સરકાર અમને પરવાનગી આપે. તેથી અમે ભારત સરકારના નિર્ણય પ્રમાણે જઈશું.

ભારત સરકારનું અત્યાર સુધી શું વલણ રહ્યું છે?

ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સુરક્ષાની સ્થિતિ હંમેશા તણાવપૂર્ણ રહી છે. ખાસ કરીને આતંકવાદી હુમલા અને ક્રોસ બોર્ડર સંઘર્ષને કારણે. 2008ના મુંબઈ હુમલા અને 2016ના ઉરી હુમલા જેવી ઘટનાઓ બાદ ભારતે પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ કડક નીતિ અપનાવી હતી. આ નીતિ હેઠળ, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેની દ્વિપક્ષીય ક્રિકેટ શ્રેણી બંધ કરવામાં આવી હતી. બંને ટીમો માત્ર ICC ટુર્નામેન્ટ જેમ કે વર્લ્ડ કપ અને એશિયા કપ જેવી બહુપક્ષીય સ્પર્ધાઓમાં જ એકબીજાનો સામનો કરે છે.

ભારતે પણ ઘણી વખત કહ્યું છે કે પાકિસ્તાન સાથે કોઈપણ પ્રકારની વાતચીત ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે પાકિસ્તાન આતંકવાદ વિરુદ્ધ નક્કર કાર્યવાહી કરે અને ભારત પર આતંકવાદી હુમલાઓને રોકવા માટે ગંભીર પ્રયાસો બતાવે.

અગાઉ, સાવલ 2018 એશિયા કપ સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) માં યોજાયો હતો. તે સમયે પણ, એશિયા કપ શરૂઆતમાં પાકિસ્તાનમાં યોજાવાનો હતો, પરંતુ ભારતે સુરક્ષાની ચિંતાઓને કારણે અને તેની “નો ડાયલોગ, નો ક્રિકેટ” નીતિ હેઠળ પાકિસ્તાનમાં રમવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. 2023માં એશિયા કપ પણ હાઇબ્રિડ મોડલમાં યોજાયો હતો. તે સમયે પણ ટીમ ઈન્ડિયાએ જવાની ના પાડી દીધી હતી.