Supreme Court on NOTA: સુપ્રીમ કોર્ટે લોકશાહીને મજબૂત કરવા માટે વોટિંગને અનિવાર્ય બનાવતા તંત્રની આવશ્યકતા પર ભાર મૂક્યો છે. અદાલતે કહ્યું કે એવું કોઈ બિન-દંડાત્મક તંત્ર બનાવી શકાય છે, જેનાથી વધુ લોકો વોટ આપે, શ્રેષ્ઠ ઉમેદવારો સામે આવે અને નોટા (NOTA) વિકલ્પ ધીમે ધીમે અપ્રસ્તુત થઈ જાય.
ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત અને જસ્ટિસ જોયમાલ્યા બાગચીની બેન્ચે મંગળવારે કહ્યું કે નોટા (None of the Above) નો ઓપ્શન શ્રેષ્ઠ ઉમેદવારને મેદાનમાં ખેંચવા અને મતદારોને તેમના વોટિંગનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહન આપવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. કોર્ટે કહ્યું કે એક દાયકાનો અનુભવ દર્શાવે છે કે બહુ ઓછા ટકાવારીમાં મતદારો આ ઓપ્શનનો ઉપયોગ કરે છે.
શું છે મામલો?
સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચ વિધિ સેન્ટર ફોર લીગલ પોલિસીની એક PIL પર સુનાવણી કરી રહી હતી, જેમાં તે વિસ્તારોમાં નોટાને ઉમેદવાર બનાવવાની વાત કરવામાં આવી હતી, જ્યાં માત્ર એક જ ઉમેદવાર મેદાનમાં હોય, જેથી એ જાણી શકાય કે એકલા ઉમેદવાર પર મતદારનો ભરોસો છે કે નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે નોટાને ઉમેદવાર બનાવવા માટે, પાર્લામેન્ટ (સંસદ) એ રિપ્રેઝન્ટેશન ઓફ પીપલ એક્ટમાં ફેરફાર કરવો પડશે.
નોટા પર શું દલીલો કરવામાં આવી?
સીનિયર એડવોકેટ અરવિંદ દાતારે કહ્યું કે નોટાને ઉમેદવાર તરીકે બેલેટમાં રાખવાથી પૈસા અને તાકાતવાળા ઉમેદવારો પોતાના વિરોધીઓને મેદાનમાંથી હટાવવા માટે હિંમત હારશે. એટર્ની જનરલ આર. વેંકટમણીએ કહ્યું કે જ્યારે વોટિંગ ફંડામેન્ટલ રાઈટ (મૂળભૂત અધિકાર) નથી, તો આર્ટિકલ ૩૨ હેઠળ PIL કેવી રીતે મેન્ટેનેબલ હોઈ શકે, જે મૂળભૂત અધિકારોના ઉલ્લંઘનના કિસ્સામાં સીધા સુપ્રીમ કોર્ટ જવાનો રસ્તો છે.
એટર્ની જનરલે કહ્યું, ‘જ્યુડિશિયરીએ એ નક્કી ન કરવા દેવું જોઈએ કે RP એક્ટમાં શું ફેરફાર કરવાના છે. તે પાર્લામેન્ટે નક્કી કરવાનું છે કે કોઈ ઉણપને ઠીક કરવાની જરૂર છે કે કોઈ કાયદામાં કોઈ ફેરફાર કરવાનો છે.’ બેન્ચે કહ્યું કે શિક્ષિત અને અમીર લોકો જ છે જે મોટી સંખ્યામાં વોટ આપવા આવતા નથી, જે ગ્રામીણ વિસ્તારોના લોકો કરતા બિલકુલ અલગ છે, જ્યાં વોટિંગનો દિવસ એક તહેવાર જેવો હોય છે જેને દરેક વ્યક્તિ પોતાના વોટનો ઉપયોગ કરીને ઉજવે છે.
સરકારે પોતાના સોગંદનામામાં PILનો વિરોધ કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે, ‘નોટા ઓપ્શન એ વ્યક્તિ નથી કે જેને કોઈ ચૂંટણીમાં યોગ્ય રીતે નોમિનેટ કરવામાં આવી હોય, તેથી તેને રિપ્રેઝન્ટેશન ઓફ પીપલ એક્ટ, ૧૯૫૧ હેઠળ કેન્ડિડેટ (ઉમેદવાર) માની શકાય નહીં. ‘નોટા’ ને કોઈ કૃત્રિમ ઓળખ ન આપવી જોઈએ. ‘નોટા’ ફક્ત એક વિકલ્પ કે અભિવ્યક્તિ છે અને ‘ઉમેદવાર’ ની વ્યાખ્યામાં ફિટ બેસતું નથી.’
