Viksit Bharat 2047 Slogan: જે દિવસે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રી અને દેશના વડા પ્રધાન તરીકે સતત 25 વર્ષ સત્તામાં રહેવાનો વિક્રમ પૂર્ણ કર્યો, એ જ દિવસે તેમણે દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં યોજાયેલી વિકસિત ભારત સંકલ્પ સભામાં જોશભર્યું ભાષણ આપ્યું.
તેમણે કહ્યું, “અમે કરીને જ રહીશું, વી વિલ ડુ ઇટ.” ત્યાર બાદ તેમણે ત્યાં હાજર લોકોને સૂત્રોચ્ચાર કરાવ્યા: “ટોપ 3 ઇકોનોમી, વી વિલ ડુ ઇટ”, “આત્મનિર્ભર ભારત, વી વિલ ડુ ઇટ”, “ગ્લોબલ મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ, વી વિલ ડુ ઇટ”, “અવકાશમાં પગલાં, વી વિલ ડુ ઇટ” અને “2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત, વી વિલ ડુ ઇટ.”
વડા પ્રધાન મોદીના “અમે કરીને જ રહીશું” સૂત્રની તુક અને લય સાંભળીને કેટલીક જૂની વાતો યાદ આવી ગઈ. યાદ કરો, 2016માં દેશદ્રોહના ચર્ચાસ્પદ કેસમાં જેલમાંથી છૂટીને કેમ્પસમાં પાછા ફર્યા બાદ જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી વિદ્યાર્થી સંઘના તત્કાલીન પ્રમુખ કન્હૈયા કુમારે કેવા સૂત્રોચ્ચાર કર્યા હતા. “અમને શું જોઈએ, આઝાદી. અમે લઈને જ રહીશું આઝાદી. ભૂખમરાથી આઝાદી, મૂડીવાદથી આઝાદી. હું પણ બોલું, આઝાદી, તમે પણ બોલો, આઝાદી.”
વાત માત્ર એટલી છે કે ડાબેરી સાથીમાંથી કૉંગ્રેસના નેતા બનેલા કન્હૈયા કુમાર એવો દાવો કરી શકતા નથી કે આ તુક અને લય પર માત્ર તેમનો જ અધિકાર છે. વડા પ્રધાન મોદીનું “વી વિલ ડુ ઇટ” સૂત્ર પણ 2008માં અમેરિકાના પ્રમુખપદની ચૂંટણી દરમિયાન બરાક ઓબામાના ચૂંટણી સૂત્ર “યેસ, વી કેન” એટલે કે “હા, અમે કરી શકીએ છીએ” જેવું જ સંભળાય છે.
આજકાલ વડા પ્રધાન મોદીનાં સૂત્રો અને ભાષણો લખનાર વ્યક્તિ કાં તો પોતાનું કામ કરતાં-કરતાં ખૂબ થાકી ગઈ છે અથવા તો તેની પાસે નવા વિચારો ખૂટી ગયા છે. કન્હૈયા કુમારનાં સૂત્રોએ JNU કેમ્પસમાં તેમના ડાબેરી વિદ્યાર્થી સાથીઓમાં ઉત્સાહ ભરી દીધો હતો. બીજી તરફ, ઓબામાનું સૂત્ર પણ યુવા અમેરિકનો માટે એવું સૂત્ર બની ગયું હતું, જેને તેઓ એકજૂથ થઈને ગજવતા હતા. પરંતુ જૂનાં સૂત્રોનું પુનરાવર્તન કરીને વડા પ્રધાન મોદી આજના વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોનું દિલ જીતી લેશે એવી અપેક્ષા રાખવી એ નિરાશાની હદ છે. આ જ રીતે, ફાટેલી જીન્સ પહેરેલી એક યુવતી વડા પ્રધાન મોદીની બરાબર બાજુમાં બેસીને ‘ભજન ક્લબિંગ’માં ભાગ લેતી હોય એવો વીડિયો તેમને જેન Z વચ્ચે ‘કૂલ’ સાબિત કરવા માટે પૂરતો નથી.
વિકસિત ભારત, એક સમસ્યાજનક સૂત્ર
આટલું કહ્યા પછી પણ, મુખ્ય સમસ્યા ઉછીની લીધેલી તુક કે લય નથી. મુખ્ય સમસ્યા તો મોદી સરકારના સૌથી મોટા સૂત્રમાં જ છે, એટલે કે વિકસિત ભારત 2047. નીતિ આયોગના જુલાઈ 2024ના એક અભિગમ પત્રમાં કહેવામાં આવ્યું હતું: “વિકસિત દેશ બનવા માટે આપણે 2047 સુધીમાં 30 ટ્રિલિયન ડૉલરની અર્થવ્યવસ્થા બનવાનું લક્ષ્ય હાંસલ કરવાનો પ્રયાસ કરવો પડશે. તેની સાથે જ દરેક વ્યક્તિની વાર્ષિક આવક 18,000 ડૉલર સુધી પહોંચાડવી પડશે.”
“ભારના GDPને આજના 3.36 ટ્રિલિયન ડૉલરથી નવ ગણો વધારવો પડશે અને દરેક વ્યક્તિની વાર્ષિક આવકને આજના 2,392 ડૉલરથી આઠ ગણી વધારવી પડશે.”
2014માં જ્યારે વડા પ્રધાન મોદીએ દેશની બાગડોર સંભાળી હતી, ત્યારે ભારતનો GDP આશરે 2 ટ્રિલિયન ડૉલર હતો. 2018માં, જ્યારે વડા પ્રધાને જાહેરાત કરી હતી કે ભારત 2022 સુધીમાં 5 ટ્રિલિયન ડૉલરની અર્થવ્યવસ્થા બની જશે, ત્યારે દેશનો વાર્ષિક GDP 2.7 ટ્રિલિયન ડૉલર હતો. આજે ભારતનો GDP આશરે 4.15 ટ્રિલિયન ડૉલર હોવાનો અંદાજ છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, છેલ્લાં 12 વર્ષમાં ભારતનો GDP બમણો થયો છે. નીતિ આયોગના 2024ના અભિગમ પત્રના આધારે જોઈએ તો, ભારતે વિકસિત દેશ બનવા માટે આજના GDP કરતાં અનેક ગણો વિકાસ કરવો પડશે. સ્પષ્ટ છે કે આ બહુ, બહુ મોટું લક્ષ્ય છે. હું એવો વ્યક્તિ છું, જે મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં પણ આશા છોડતો નથી. અને મારા માટે એ વાત ફાયદાકારક છે કે મને અર્થશાસ્ત્રની સમજ નથી.
શું Gen Z મોદી સરકાર પાસેથી તાત્કાલિક પરિણામો ઇચ્છે છે?
છેવટે, Gen Zમાં મારા જેવી આશાવાદી માનસિકતા કેમ જોવા મળતી નથી? વડા પ્રધાન મોદી ભારતને વિકસિત દેશ બનાવવા માટે માત્ર 21 વર્ષ વધુ માગી રહ્યા છે. આવું થશે કે નહીં, તેની ચર્ચા તો 2047માં જ થઈ શકશે. ત્યાં સુધી તેમની વાતો પર વિશ્વાસ રાખો. અહીં વાત તથ્યોની નહીં, વિશ્વાસની છે. વડા પ્રધાને કદાચ તત્કાલીન વડા પ્રધાન રાજીવ ગાંધીએ 1985માં અમેરિકન કૉંગ્રેસ સમક્ષ કહેલી વાત સાંભળવી જોઈએ: “ભારત એક પ્રાચીન દેશ છે, પરંતુ એક યુવાન રાષ્ટ્ર છે. અને દુનિયાભરના યુવાનોની જેમ, અમે પણ રાહ જોઈ શકતા નથી.”
અહીં રાજીવ ગાંધીના પિતા કે તેમના પુત્રની નહીં, પરંતુ રાજીવ ગાંધીની જ વાત છે, જેઓ તે સમયની પેઢી એટલે કે જનરેશન Xને અધીરી ગણાવી રહ્યા હતા. તેમણે એ પેઢી માટે કમ્પ્યુટર અને ટેલિફોન લાવ્યાં. બે પેઢી પછી આ જ વસ્તુઓ લેપટોપ અને મોબાઇલ બની ગઈ. આ જ સાધનોએ આજના વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોને ‘ઇન્સ્ટા જનરેશન’ બનાવી દીધા છે. 2014માં જે વિદ્યાર્થીઓ અને યુવાનોએ મોટી સંખ્યામાં વડા પ્રધાન મોદીને મત આપ્યા હતા, તેઓ આજે 30 અને 40 વર્ષની ઉંમરે પહોંચી ગયા છે. જો 12 વર્ષ પછી પણ પોતાનાં સપનાં પૂરાં થવાની રાહ જોતાં-જોતાં તેમની ધીરજ ખૂટી રહી હોય, તો તેના માટે તેમને દોષ ન આપો. અને જે લોકો 2014માં શાળામાં ભણતા હતા, તેઓ આજે કદાચ આશ્ચર્ય પામતા હશે અને તેમને એ સમજવામાં મુશ્કેલી પડતી હશે કે વડા પ્રધાન મોદી જ્યારે કૉંગ્રેસના શાસનકાળની ભૂલો અને ખામીઓ વિશે જણાવે છે, ત્યારે તેઓ આખરે કયા સમયગાળાની વાત કરે છે.
2024માં કુલ મતદારોમાં 18થી 29 વર્ષની વયજૂથના લોકોનો હિસ્સો 22.78 ટકા હતો. જો 2029 સુધીમાં 2014માં 30 વર્ષની ઉંમરના લોકોને પણ આ વર્ગમાં સામેલ કરવામાં આવે, તો આ ‘અધીરી’ પેઢી ચૂંટણીમાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી શકે છે. તેમને એવું કહેવું કે પોતાનાં સપનાં પૂરાં થતાં જોવા માટે હજુ 21 વર્ષ રાહ જુઓ, એ હકીકતમાં તેમને બીજા કોઈ પક્ષને વિકલ્પ તરીકે જોવા માટે પ્રેરિત કરવા જેવું છે. તેથી વિકસિત ભારત 2047 એક અત્યંત ખરાબ રાજકીય સૂત્ર છે. તે ‘ઇન્સ્ટા જનરેશન’ની વિચારસરણી અને તેની મૂળભૂત માન્યતાઓથી તદ્દન વિરુદ્ધ છે.
આ ઉપરાંત, લોકોને આજે એ આશાએ મત આપવા કહેવું કે તેમનાં સપનાં 2047માં પૂરાં થશે, ભલે ભવિષ્યનું ચિત્ર કેટલુંય સારું દર્શાવવામાં આવે, તેમની સમજશક્તિનું અપમાન કરવા જેવું છે. 2047નું વચન આજની નિષ્ફળતાઓ માટે બહાના તરીકે રજૂ કરી શકાય છે. સમસ્યા એ પણ છે કે BJP અને મોદી સરકાર યોજનાઓ પૂર્ણ કરવાની સમયમર્યાદા વારંવાર બદલતી રહી છે અને લક્ષ્યોને સતત આગળ ધકેલતી રહી છે.
વડા પ્રધાન મોદીએ 2022 સુધીમાં ભારતને 5 ટ્રિલિયન ડૉલરની અર્થવ્યવસ્થા બનાવવાનું વચન આપ્યું હતું, પરંતુ હવે એ જ લક્ષ્ય બદલાઈને 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારત બનાવવાની યોજના બની ગયું છે. તેમણે 2022 સુધીમાં ખેડૂતોની આવક બમણી કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું હતું. હવે તેઓ આ વિશે વાત કરતા નથી. એ જ રીતે, તેઓ સ્કિલ ઇન્ડિયા, સ્માર્ટ સિટીઝ, સ્વચ્છ ભારત અને આવી બીજી ઘણી યોજનાઓનો પણ ભાગ્યે જ ઉલ્લેખ કરે છે, જે BJPના 2014ના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં કરાયેલાં વચનો પૂરાં કરવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી.
વિશ્વાસનું સંકટ
BJPએ પોતાના 2014ના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં ‘વિશ્વાસનું સંકટ’ શીર્ષક હેઠળ કહ્યું હતું: “આજે ભારત સામેનો સૌથી મોટો પડકાર કેન્દ્ર સરકારની વિશ્વસનીયતા અને તેના પર લોકોનો વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે. કૉંગ્રેસ પક્ષે માત્ર સરકારની ગરિમા જ ઘટાડી નથી, પરંતુ ભારતની ગરિમાને પણ ઠેસ પહોંચાડી છે. આ જ કારણ છે કે રૂપિયાના ઘટતા મૂલ્ય અને અન્ય દેશો દ્વારા આપણી સાથે મનસ્વી વર્તન કરવા જેવી સમસ્યાઓ સામે આવી રહી છે. BJP સરકારના વિશ્વાસ અને વિશ્વસનીયતાને ફરીથી સ્થાપિત કરવા માટે કામ કરશે. અમે એ પણ સુનિશ્ચિત કરીશું કે વ્યવસ્થામાં જવાબદારી અને ઉત્તરદાયિત્વની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયા હોય.”
કદાચ એ ચૂંટણી ઢંઢેરાને યાદ કરવાનો આ યોગ્ય સમય નથી, ખાસ કરીને એવા સમયે જ્યારે રૂપિયો ઘટીને પ્રતિ ડૉલર 97 રૂપિયા સુધી પહોંચવાની અને અમેરિકાના ઉપપ્રમુખ JD વેન્સે ભારતીય વ્યાવસાયિકો તથા કંપનીઓ અંગે કરેલી “અત્યંત અપમાનજનક” ટિપ્પણીઓ અને જાહેરાતોને લઈને ઉગ્ર ચર્ચા ચાલી રહી છે. જ્યાં સુધી વ્યવસ્થામાં જવાબદારી અને ઉત્તરદાયિત્વની વાત છે, તેને ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર કરતાં વધુ સારી રીતે કોણ સમજી શકે?
આજે વડા પ્રધાન મોદીએ દેશ સામેના પડકારોનો સામનો કરવા માટે ઘણું બધું કરવું પડશે. તેમણે તેની શરૂઆત ‘વિકસિત ભારત 2047’ના સૂત્રને સમાપ્ત કરીને કરવી જોઈએ. કારણ કે આ સૂત્ર પોકળ વચનો જેવું લાગે છે અને ભૂતકાળનાં અધૂરાં વચનોની યાદ અપાવે છે.
