West Bengal SIR: ટ્રિબ્યુનલના ન્યાયાધીશોએ મહિનાઓ પહેલાં જ ECIને ECINET પોર્ટલની ખામીઓ વિશે કરી હતી જાણ

West Bengal SIR: 19માંથી 12 ન્યાયાધીશોએ ઓગસ્ટમાં ઉઠાવી હતી ECINETની ખામીઓ, અપીલની સુનાવણીમાં આવી રહી હતી મુશ્કેલી

West Bengal SIR: પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદાર યાદીઓના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) દરમિયાન અપીલોની સુનાવણી માટે રચાયેલા ટ્રિબ્યુનલના 19 ન્યાયાધીશોમાંથી ઓછામાં ઓછા 12 ન્યાયાધીશોએ ઓગસ્ટમાં ECINET પોર્ટલ અંગે ફરિયાદ કરી હતી.

નોંધનીય છે કે SIR દરમિયાન આ ટ્રિબ્યુનલને અપીલોની સુનાવણી કરવાની હતી, જેમાં પ્રક્રિયા દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી નામ દૂર કરવામાં આવેલા મતદારો સાથે સંબંધિત કેસ પણ સામેલ હતા. આ કામગીરી માટે પોર્ટલ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હતું. આ ન્યાયાધીશોએ કહ્યું હતું કે પોર્ટલ અપેક્ષિત રીતે કામ કરી રહ્યું નથી.

રાજ્યમાં 27 લાખ મતદારો મતદાર યાદીમાં સામેલ થઈ શક્યા નહોતા, જેમાંથી 22 લાખે ટ્રિબ્યુનલનો સંપર્ક કર્યો હતો. ન્યાયાધીશોએ એ પણ જણાવ્યું હતું કે પોર્ટલ સાથે જોડાયેલી સમસ્યાઓને દૂર કરવા માટે કરવામાં આવેલી તેમની વિનંતીઓ પર પણ કોઈ કાર્યવાહી કરવામાં આવી નહોતી.

ECINET પોર્ટલમાં શું ખામીઓ હતી

ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક અહેવાલ અનુસાર, એક ટ્રિબ્યુનલે ECINET પોર્ટલ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી કે તેમાં ‘જો ટ્રિબ્યુનલ પક્ષકારોની સુનાવણી કરવા માંગે તો વર્ચ્યુઅલ સુનાવણી કરવાની કોઈ વ્યવસ્થા નથી.’ અખબારનો આ અહેવાલ 11 ઓગસ્ટે યોજાયેલી ટ્રિબ્યુનલની બેઠકની તે કાર્યવાહી નોંધ પર આધારિત છે, જેને અખબારે જોઈ હતી.

આ ઉપરાંત, એક વખત કોઈ મતદારનું નામ દૂર કરવામાં આવ્યા બાદ અથવા યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા બાદ ટ્રિબ્યુનલ ઇચ્છે તો પણ તેને પોર્ટલ પર પુનઃસ્થાપિત કરી શકતું નહોતું. ટ્રિબ્યુનલ આ પોર્ટલ દ્વારા અરજદારોને પોતાના આદેશની નકલ પણ ઉપલબ્ધ કરાવી શકતા નહોતા.

અહેવાલ અનુસાર, મે મહિનામાં જ 19 ટ્રિબ્યુનલ ન્યાયાધીશોમાંથી એકે કલકત્તા હાઇકોર્ટને પત્ર લખીને આ બાબત સામે લાવી હતી કે અપીલમાં સામેલ પક્ષકારોને નોટિસ મોકલવાની કોઈ વ્યવસ્થા નહોતી. ન્યાયાધીશે કહ્યું હતું કે આ ખામીને સતત અવગણવામાં આવી રહી છે અને તેના કારણે કેસોના નિકાલની પ્રક્રિયા ધીમી થઈ રહી છે.

SIR દરમિયાન 19 ટ્રિબ્યુનલની રચના કરવામાં આવી હતી

પશ્ચિમ બંગાળમાં SIRની પ્રક્રિયા દરમિયાન માર્ચમાં સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ પર 19 ટ્રિબ્યુનલની રચના કરવામાં આવી હતી. ચૂંટણી પંચે ન્યાયાધીશો માટે આ પોર્ટલ તૈયાર કર્યું હતું, જેથી તેઓ જે મતદારોના કેસ પર નિર્ણય લઈ રહ્યા હતા, તેમના નામ ઉમેરવા, સમીક્ષા કરવા, દૂર કરવા અથવા અન્ય રીતે પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા ઉપરાંત અન્ય કામગીરી પણ કરી શકે.

અહેવાલ અનુસાર, 19માંથી લગભગ 12 ન્યાયાધીશોએ કહ્યું હતું કે આ પોર્ટલ કામ કરતું નથી.

અખબારે કહ્યું, ‘સત્તાવાર રેકોર્ડ દર્શાવે છે કે તેમણે ફરિયાદ કરી હતી કે પોર્ટલ તેમને પક્ષકારોને નોટિસ મોકલવાની મંજૂરી આપતું નહોતું, જેના કારણે અપીલોના નિકાલમાં વિલંબ થઈ રહ્યો હતો. તે ટ્રિબ્યુનલને અપીલ કરનારા મતદારોના વધારાના દસ્તાવેજો અપલોડ કરવા, વર્ચ્યુઅલ સુનાવણી કરવા અથવા દૂર કરવામાં આવેલા મતદારને પુનઃસ્થાપિત કરવાની મંજૂરી પણ આપતું નહોતું. એટલું જ નહીં, અપીલકર્તાઓ ટ્રિબ્યુનલના આદેશ પણ ડાઉનલોડ કરી શકતા નહોતા.’

ECINETની કાર્યપ્રણાલી પર ચૂંટણી કમિશનરોએ પણ સવાલ ઉઠાવ્યા

આ ઉપરાંત, ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસે સપ્ટેમ્બરમાં અહેવાલ આપ્યો હતો કે બે ચૂંટણી કમિશનરોએ ચૂંટણી પંચની ECINET ડિજિટલ સિસ્ટમની બિનઅસરકારક કાર્યપ્રણાલી પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. તેમના અનુસાર, આ સિસ્ટમે એવી રીતે પહોંચ મર્યાદિત કરી દીધી હતી કે મતદાર યાદીઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપવા માટે જવાબદાર અધિકારીઓ તેમાં સુધારા પણ કરી શકતા નહોતા.

સપ્ટેમ્બરના અંતમાં પંચે જાહેરાત કરી હતી કે તે ECINETની કામગીરીની સમીક્ષા કરવા માટે નિષ્ણાતોની એક સ્વતંત્ર સમિતિની રચના કરશે.

મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે ટ્રિબ્યુનલના ન્યાયાધીશો દ્વારા પોર્ટલની ખામીઓ અંગે વ્યક્ત કરવામાં આવેલી ચિંતાઓ અંગે ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે આ ચિંતાઓથી ‘ECI અને કલકત્તા હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશને માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા.’ એટલે કે સપ્ટેમ્બરમાં ECINETની ખામીઓ અંગે અહેવાલ સામે આવ્યો તે પહેલાં જ ECIને આ સમસ્યાઓની જાણ કરી દેવામાં આવી હતી.

ઓગસ્ટમાં ન્યાયાધીશોએ આ ચિંતાઓ વ્યક્ત કરી હતી, ‘આજ સુધી કોઈ વ્યવસ્થા નથી… અનેક વિનંતીઓ અને રિમાઇન્ડર છતાં પોર્ટલ પર પક્ષકારોને સીધી રીતે અથવા યોગ્ય માધ્યમથી નોટિસ મોકલવા માટે કોઈ સામાન્ય અને યોગ્ય વ્યવસ્થા વિકસાવવામાં આવી નથી.’

અન્ય એક ચિંતામાં કહેવામાં આવ્યું હતું, ‘જ્યારે ટ્રિબ્યુનલને લાગે છે કે અપલોડ કરવામાં આવેલા દસ્તાવેજો ગણતરી (enumeration) ફોર્મ સાથે સુસંગત નથી અથવા જ્યારે ટ્રિબ્યુનલને વધારાના દસ્તાવેજોની જરૂર હોય, ત્યારે તે કેવી રીતે મેળવવા તેની કોઈ વ્યવસ્થા નથી.’

તેના પરિણામે સંબંધિત ટ્રિબ્યુનલે ઈમેલ દ્વારા દસ્તાવેજો મંગાવવાનો સહારો લીધો હતો, પરંતુ આ રીત પણ અસરકારક સાબિત થઈ નહોતી.

મતદાર મોસ્તારી બાનૂના કેસમાં પણ ECINETનો ઉલ્લેખ થયો હતો

નોંધનીય છે કે એપ્રિલમાં પશ્ચિમ બંગાળની મતદાર મોસ્તારી બાનૂ, જેમણે સુપ્રીમ કોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો, તેમને એક સુનાવણી દરમિયાન ચૂંટણી પંચ તરફથી જણાવવામાં આવ્યું હતું કે અપીલ ECINET દ્વારા ઓનલાઈન અથવા ચૂંટણી અધિકારીઓ મારફતે વ્યક્તિગત રીતે દાખલ કરી શકાય છે. આ અધિકારીઓએ કાગળ પરના રેકોર્ડને ડિજિટલ સ્વરૂપમાં નોંધવાના હતા.

60 લાખ મતદારોના રેકોર્ડની તપાસ કરવામાં આવી હતી

પશ્ચિમ બંગાળમાં SIRની પ્રક્રિયા આ દૃષ્ટિએ અલગ હતી કે તેમાં ટ્રિબ્યુનલની સાથે ન્યાયિક અધિકારીઓની પણ ભૂમિકા હતી. ફેબ્રુઆરીમાં સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય બાદ આ ન્યાયિક અધિકારીઓની નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. આ અધિકારીઓએ પંચની સોફ્ટવેર સિસ્ટમ દ્વારા દૂર કરવામાં આવેલા 60 લાખ મતદારોના રેકોર્ડની તપાસ કરી હતી. આ સોફ્ટવેર દ્વારા એવા મતદારોના નામ દૂર કરવામાં આવ્યા હતા, જેમની વિગતોમાં ‘તાર્કિક વિસંગતતાઓ’ જોવા મળી હતી.

અંતે 27 લાખ મતદારોના કેસ ટ્રિબ્યુનલ માટે છોડવા પડ્યા હતા, ત્યારબાદ અદાલતે એક મહિના પછી આ ટ્રિબ્યુનલની રચનાનો આદેશ આપ્યો હતો. આ વ્યવસ્થા એટલા માટે લાગુ કરવામાં આવી હતી કારણ કે બાકી રહેલા કેસોની સંખ્યા એટલી વધારે હતી કે નિયમિત અદાલતો માટે તેમની સુનાવણી કરવી શક્ય નહોતી. જોકે, સમગ્ર પ્રક્રિયાની દેખરેખ કલકત્તા હાઇકોર્ટ કરી રહ્યું હતું.

ટ્રિબ્યુનલના ધીમા કામકાજથી મતદારોના અધિકાર પર અસર

ટ્રિબ્યુનલના ધીમા કામકાજનું મહત્વ એટલા માટે પણ છે કે તેમની સમક્ષ આવેલી અપીલોમાં મોટાભાગના કેસોમાં મતદારોના નામ ફરીથી મતદાર યાદીમાં પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં એવી દલીલ કરી શકાય છે કે જે મતદારોને સુનાવણીની તક મળી નહોતી, તેમણે વિધાનસભા ચૂંટણીની સાથે રાજ્યમાં તાજેતરમાં યોજાયેલી બે બેઠકોની પેટાચૂંટણીમાં મતદાન કરવાનો અધિકાર પણ ગુમાવ્યો હતો.