Women Police Arrest Rules India: જંતર-મંતર પર ગઇકાલે કૉકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ના પ્રદર્શન પહેલાં જ પોલીસ અને વહીવટીતંત્રે કડક વલણ અપનાવ્યું. મેટ્રોથી લઈને ટ્રેન અને વિમાન સુધીની નાકાબંધી કરવામાં આવી. આ વિરોધપ્રદર્શન પહેલાં જ પોલીસે અભિજીત દિપકેને અટકાયતમાં લીધા. તેઓ સૌરભ દાસ અને આશુતોષ રાંકા સાથે મુંબઈથી દિલ્હી પહોંચ્યા હતા અને વિમાનમાંથી બહાર નીકળે તે પહેલાં જ તેમને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા. વિમાન ઉતરતાં જ મહિલા પોલીસકર્મીઓ અંદર ગઈ અને તેમને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા. આ દરમિયાન બંને પક્ષો વચ્ચે ઉગ્ર દલીલો પણ થઈ. પરંતુ સવાલ એ છે કે શું કોઈ પુરુષને અટકાયતમાં લેવાનો કે તેની ધરપકડ કરવાનો અધિકાર મહિલા પોલીસકર્મીને છે?
ભારતમાં સામાન્ય નિયમ વિશે તો સૌ જાણે છે કે કોઈ મહિલા અથવા યુવતીની ધરપકડ કરવા માટે મહિલા પોલીસકર્મીઓની જરૂર પડે છે. જોકે, કેટલીક વિશેષ પરિસ્થિતિઓમાં પુરુષ પોલીસકર્મીઓ પણ ધરપકડ કરી શકે છે, પરંતુ તેના માટે પણ લેખિતમાં માન્ય કારણ હોવું જોઈએ. પરંતુ પુરુષ માટે શું નિયમો છે? શું મહિલા પોલીસકર્મીઓને અભિજીત દિપકેને અટકાયતમાં લેવાનો અધિકાર છે?
હા, ભારતમાં મહિલા પોલીસકર્મી કોઈ પુરુષને અટકાયતમાં લઈ શકે છે અને તેની ધરપકડ પણ કરી શકે છે. કાયદામાં એવો કોઈ સામાન્ય પ્રતિબંધ નથી કે મહિલા પોલીસ અધિકારી પુરુષની ધરપકડ કરી શકતી નથી. જોકે, ધરપકડની પ્રક્રિયા, પોલીસકર્મીના અધિકારો અને આરોપી સાથે કરવામાં આવતા વર્તન અંગે કેટલાક કાનૂની નિયમો છે. આ સવાલને સમજવા માટે ત્રણ બાબતો અલગ-અલગ જાણવી જરૂરી છે. ધરપકડ કરવાનો અધિકાર, શારીરિક રીતે પકડવાના નિયમો અને તલાશીના નિયમો.
શું મહિલા પોલીસકર્મી પુરુષની ધરપકડ કરી શકે છે?
ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા (BNSS), 2023ની કલમ 43 ધરપકડ કરવાની પ્રક્રિયા જણાવે છે. તેમાં પુરુષની ધરપકડ કરવા માટે મહિલા પોલીસકર્મી પર કોઈ સામાન્ય પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો નથી. ધરપકડ કાયદા અનુસાર અને માન્ય આધાર પર થવી જોઈએ.
શું મહિલા પોલીસકર્મી પુરુષને પકડી શકે છે?
હા. ધરપકડ કરતી વખતે પોલીસ અધિકારી જરૂરિયાત અનુસાર કોઈ વ્યક્તિને સ્પર્શ કરીને અથવા તેને પોતાના નિયંત્રણમાં લઈને અટકાયતમાં લઈ શકે છે. જો વ્યક્તિ ધરપકડનો વિરોધ કરે અથવા ભાગવાનો પ્રયાસ કરે, તો કાયદા દ્વારા નિર્ધારિત મર્યાદાઓની અંદર જરૂરી બળનો ઉપયોગ પણ કરી શકાય છે.
શું મહિલા પોલીસકર્મી પુરુષની તલાશી લઈ શકે છે?
ધરપકડ અને તલાશીના નિયમો અલગ છે. BNSSની કલમ 49(2) અનુસાર, કોઈ મહિલાની તલાશી માત્ર બીજી મહિલા દ્વારા શાલીનતાનું સંપૂર્ણ ધ્યાન રાખીને જ લેવી જોઈએ. આ વિશેષ સુરક્ષા મહિલાની તલાશી માટે છે. તે પુરુષની ધરપકડ પર આવો પ્રતિબંધ મૂકતી નથી.
શું પુરુષની ધરપકડ કરવા માટે પુરુષ પોલીસકર્મી હોવો જરૂરી છે?
માત્ર આરોપી પુરુષ છે એટલા આધારે દરેક ધરપકડ માટે પુરુષ પોલીસકર્મીની હાજરી અનિવાર્ય ગણી શકાય નહીં. જોકે, કોઈ ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં લાગુ પડતા અન્ય કાનૂની નિયમો અને પોલીસની નિર્ધારિત પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું જરૂરી રહેશે.
ધરપકડ વખતે પુરુષના શું અધિકારો છે?
તેને ધરપકડના આધાર અને લાગુ પડતા કાયદા અનુસાર જામીનના અધિકાર વિશે જાણકારી આપવી જોઈએ. ધરપકડની પ્રક્રિયાનો રેકોર્ડ તૈયાર કરવો જોઈએ. તેના દ્વારા જણાવવામાં આવેલા કોઈ સંબંધી, મિત્ર અથવા અન્ય નિયુક્ત વ્યક્તિને ધરપકડની જાણ કરવાની જોગવાઈ છે. પૂછપરછ દરમિયાન તેને પોતાની પસંદગીના વકીલને મળવાનો અધિકાર છે, જોકે પૂછપરછના સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન વકીલ હાજર રહે તે જરૂરી નથી.
CJPના નેતા અભિજીત દિપકે પોતાના સાથી સૌરભ દાસ અને આશુતોષ રાંકા સાથે મુંબઈથી દિલ્હી પહોંચ્યા હતા. સવારે લગભગ 10 વાગીને 18 મિનિટે તેમનું વિમાન દિલ્હીના ઇન્દિરા ગાંધી ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ પર ઊતર્યું. વિમાન ઊતરતાં જ દિલ્હી પોલીસની ટીમ અંદર પહોંચી. જ્યારે દિપકે અને તેમની ટીમ વિમાનમાં જ હતી, ત્યારે દિલ્હી પોલીસની મહિલા ટીમ ત્યાં પહોંચી ગઈ.
વિમાનની અંદરનો એક વીડિયો પણ સામે આવ્યો છે. આ વીડિયોમાં અભિજીત દિપકે મહિલા પોલીસકર્મીઓની હાજરી સામે સવાલ ઉઠાવે છે. તેઓ કહે છે કે તમે વિમાનમાં કેવી રીતે આવી ગયાં? તમે તમારા પુરુષ અધિકારીઓને આગળ મોકલો. આશુતોષ રાંકાએ કહ્યું કે મહિલા પોલીસકર્મીઓ શા માટે આવી રહ્યાં છે, તમે પુરુષ પોલીસકર્મીઓને મોકલો. તમામને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા. આ પહેલાં યુટ્યુબર ધ્રુવ રાઠીની ગુરુગ્રામથી ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
શા માટે થઈ રહ્યું છે આ પ્રદર્શન?
મતદારોની નોંધણીના મુદ્દે આ પ્રદર્શન થઈ રહ્યું છે. SIRની પ્રક્રિયામાં ગેરરીતિઓ અને ફૉર્મ-6 સાથે જોડાયેલા ફેરફારોના મુદ્દે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગ સાથે કૉકરોચ જનતા પાર્ટીએ 10 ઑક્ટોબરે જંતર-મંતર પર પ્રદર્શન કરવાની હાકલ કરી હતી. દિલ્હી સહિત દેશભરમાંથી પ્રદર્શનકારીઓ અહીં એકત્ર થવાની તૈયારીમાં હતા. જોકે, સરકારે અગાઉથી જ તૈયારી કરી રાખી હતી અને મોટા પાયે સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવીને પ્રદર્શનને અટકાવી દીધું. વિપક્ષી પક્ષોના અનેક નેતાઓ અને સાંસદોને પણ અટકાયતમાં લેવામાં આવી ચૂક્યા છે.
