ન અભ્યાસ, ન નોકરી, ન તાલીમ, 250 જિલ્લાઓમાં 15થી 29 વર્ષના યુવાનોની સ્થિતિ અંગે PLFS સર્વેનો મોટો ખુલાસો
Youth Employment India: 2025માં પ્રથમ વખત કરવામાં આવેલા જિલ્લા સ્તરના આવર્તક શ્રમબળ સર્વેક્ષણ (Periodic Labour Force Survey – PLFS) પરથી જાણવા મળ્યું છે કે દેશના આશરે 250 જિલ્લાઓમાં 15થી 29 વર્ષની વયના 25 ટકાથી વધુ યુવાનો ન તો કોઈ ઉત્પાદક કામમાં જોડાયેલા છે અને ન તો શિક્ષણ મેળવી રહ્યા છે કે રોજગાર માટે કોઈ પ્રકારની તાલીમ લઈ રહ્યા છે.
સાંખ્યિકી મંત્રાલયે શુક્રવારે (18 સપ્ટેમ્બર) આ સર્વેક્ષણના પરિણામો જાહેર કર્યા, જેના આધારે Times of Indiaએ એક સમાચાર અહેવાલ પ્રકાશિત કર્યો છે. સર્વેક્ષણ અનુસાર, બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, પંજાબ અને પશ્ચિમ બંગાળ જેવા રાજ્યોના આશરે બે તૃતીયાંશ જિલ્લાઓમાં યુવા વસ્તીનો એક ચોથો ભાગ NEET (NEET – Not in Employment, Education or Training) શ્રેણીમાં છે.
તે જ રીતે, આંધ્ર પ્રદેશ, ઓડિશા, આસામ અને તેલંગાણા જેવા રાજ્યોના આશરે અડધા જિલ્લાઓમાં 25 ટકા યુવા વસ્તીને NEET શ્રેણીમાં રાખવામાં આવી છે.
મંત્રાલયના અહેવાલમાં મુખ્ય રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના આશરે 600 જિલ્લાઓને સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં આસપાસના કેટલાક જિલ્લાઓને જોડીને તેમને એક એકમ તરીકે ગણવામાં આવ્યા છે.
સર્વેક્ષણ અનુસાર, આશરે 25 જિલ્લાઓમાં NEET યુવાનોનો હિસ્સો 10 ટકાથી ઓછો છે. તેમાં છત્તીસગઢના કબીરધામ, રાજનંદગાંવ અને ઉત્તર બસ્તર કાંકેર, હિમાચલ પ્રદેશનો ચંબા, કેરળનો એર્નાકુલમ અને મધ્ય પ્રદેશનો મંડલા સામેલ છે. Times of India અનુસાર, ઓડિશાના નબરંગપુર જિલ્લામાં NEET યુવાનોનો દર સૌથી ઓછો 4.1 ટકા હતો.
NEETમાં કોણ સામેલ થાય છે?
NEETમાં એવા લોકો સામેલ થાય છે, જેઓ કોઈપણ શૈક્ષણિક સંસ્થામાં નોંધાયેલા નથી અને શ્રમબળમાંથી પણ સંપૂર્ણપણે બહાર થઈ ગયા છે. તેની પાછળ મહિલાઓના કિસ્સામાં વેતન વિના ઘરકામ અથવા સંભાળ સાથે જોડાયેલી જવાબદારીઓ નિભાવવી, અથવા યોગ્ય કામ ઉપલબ્ધ ન હોવાને કારણે નોકરી શોધવાનું બંધ કરી દેવા જેવા કારણો હોઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તેમાં પરીક્ષાની તૈયારી કરી રહેલા અથવા ખાલી સમય પસાર કરી રહેલા લોકો પણ સામેલ હોય છે.
સર્વેક્ષણ પરથી જાણવા મળે છે કે સર્વે કરવામાં આવેલા કુલ જિલ્લાઓમાંથી આશરે ત્રણ ચતુર્થાંશ જિલ્લાઓમાં યુવા મહિલાઓનો NEET દર 25 ટકાથી વધુ છે. આ વેતન વિનાના ઘરકામ અને સમાજ દ્વારા મહિલાઓ પર નાખવામાં આવતી જવાબદારીઓના બોજને ઉજાગર કરે છે.
નીતિ આયોગના અહેવાલમાં પણ સામે આવી હતી સ્થિતિ
આ પહેલાં, નીતિ આયોગના તાજેતરના એક અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે ભારતમાં 15થી 29 વર્ષની વયના આશરે 8.7 કરોડ યુવાનો ‘ન તો અભ્યાસ કરી રહ્યા છે, ન કામ કરી રહ્યા છે અને ન તો કોઈ પ્રકારની તાલીમ લઈ રહ્યા છે.’ ‘Reimagining Skilling for Viksit Bharat@2047’ નામનો આ અહેવાલ 2021માં કરવામાં આવેલા National Sample Surveyના 78મા રાઉન્ડના આંકડાઓ પર આધારિત છે. બાદમાં કેન્દ્ર સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આ લોકોને ‘મોટા ભાગે બેરોજગાર કહી શકાય નહીં.’
યુવા બેરોજગારી અંગે અન્ય અહેવાલમાં શું કહેવાયું?
આ ઉપરાંત, માર્ચ 2026માં અઝીમ પ્રેમજી યુનિવર્સિટીના ‘State of Working India 2026’ અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે 15થી 25 વર્ષની વયના આશરે 40 ટકા યુવાનો બેરોજગાર હતા. અહેવાલમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે સ્નાતક યુવાનોમાંથી માત્ર આશરે 7 ટકા જ એક વર્ષની અંદર કાયમી વેતનવાળી નોકરી મેળવી શક્યા.
