CCTV: Security or Threat: તમને શું લાગ્યું તમારા ઘરમાં લાગેલા સીસીટીવી કેમેરા તમારી સેફ્ટી માટે છે? તમે આ સીસીટીવી કેમેરાથી પીઠ પાછળ ઘરમાં ચાલી રહેલી પ્રવૃત્તિઓ અને અણધારી ઘટનાઓ વિશે સમયસર જાણી શકો છો. તો તમે એ પણ જાણી લો કે આ જ સીસીટીવી કેમેરા તમારા અંગત જીવનમાં ભૂકંપ પણ લાવી શકે છે. જી હા, તાજેતરમાં જ દિલ્હી પોલીસે એક આવા જ મામલાનો ખુલાસો કર્યો છે, જેમાં અત્યાર સુધી કુલ આઠ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. આ આઠેય લોકો પાકિસ્તાનમાં બેઠેલા પોતાના આકાઓના કહેવા પર જગ્યા-જગ્યાએ સોલર પેનલવાળા સીસીટીવી કેમેરા લગાવતા હતા. પછી તેનાથી મળતી ફીડને પાકિસ્તાન મોકલી દેતા હતા.
ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓએ આ સીસીટીવી કેમેરા ઘણા હાઈપર સેન્સિટિવ એરિયામાં લગાવ્યા હતા, જેમાં ભારતીય સેના અને અર્ધલશ્કરી દળોના ઠેકાણા પણ સામેલ છે. આ તો વાત રહી ઘરની બહારની. જો ઘરની અંદરની વાત કરીએ તો એવા ઘણા કિસ્સાઓ સામે આવી ચૂક્યા છે, જેમાં હેકર્સે ઈન્ટરનેટથી જોડાયેલા સીસીટીવી કેમેરાને હેક કરીને ઘરની અંદર ચાલી રહેલી ખાનગી પ્રવૃત્તિઓને રેકોર્ડ કરી લીધી. આ ખાનગી પ્રવૃત્તિઓમાં પતિ-પત્નીની અંગત પળો, મહિલાઓના નગ્ન વિડિયો સહિતની ઘણી ખાનગી પળોને રેકોર્ડ કરી હતી. બાદમાં, આ સીસીટીવી ફૂટેજને સોશિયલ મીડિયા સાઇટ પર કોડીઓના ભાવે વેચી દીધા હતા. આવા કિસ્સાઓમાં ઘણા લોકોની ધરપકડ પણ થઈ ચૂકી છે.
ગુજરાતથી સીસીટીવી કેમેરાની હેકિંગની વાર્તા
આ મામલો ૨૦૨૫ નો છે. પોલીસને જાણવા મળ્યું કે યુટ્યુબ પર રાજકોટની એક મેટરનિટી હોસ્પિટલના કેટલાક વિડિયો વાયરલ થઈ રહ્યા છે. આ વિડિયોમાં ગર્ભવતી મહિલાઓની મેડિકલ તપાસ અને ઇન્જેક્શન લગાવવાના સીન દેખાઈ રહ્યા હતા.
તપાસ આગળ વધી તો જાણવા મળ્યું કે આ કોઈ નાનું-મોટું હેક નથી, પરંતુ આખા દેશમાં ફેલાયેલું એક મોટું સાયબર ક્રાઈમ રેકેટ હતું. હેકર્સે નબળા અને ડિફોલ્ટ પાસવર્ડનો ફાયદો ઉઠાવીને એક વેબસાઈટ પરથી આઈપી એડ્રેસ કાઢી લીધા હતા. ત્યારબાદ બીજા ટૂલથી પોર્ટ સ્કેન કર્યા અને બ્રુટ-ફોર્સ અટેકથી પાસવર્ડ ક્રેક કરી લીધા. એકવાર સિસ્ટમમાં ઘૂસ્યા પછી આ હેકર ઘરની અંદર થઈ રહેલી દરેક પ્રવૃત્તિના લાઈવ ફૂટેજ જોઈ અને ડાઉનલોડ કરી શકતા હતા.
ધરપકડ બાદ તેમના કબજામાંથી આશરે ૫૦,૦૦૦ સીસીટીવી કેમેરાના ફૂટેજ મળી આવ્યા હતા. આ ફૂટેજ ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, દિલ્હી, યુપી સહિત ૨૦ રાજ્યોમાંથી મેળવવામાં આવ્યા હતા. આમાં હોસ્પિટલ, સ્કૂલ, કોલેજ, ફેક્ટરી, સિનેમા હોલ અને પ્રાઈવેટ એપાર્ટમેન્ટ સામેલ હતા. પૂછપરછ દરમિયાન પોલીસને એ પણ જાણવા મળ્યું કે આ સીસીટીવી ફૂટેજને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર વેચવામાં આવી રહ્યા હતા. સાઇટ્સ પર નાની ક્લિપ્સ મૂકવામાં આવતી હતી, જેમાં ટેલિગ્રામ ગ્રુપની લિંક હોતી હતી. ત્યાં લાંબા વિડિયો ૮૦૦ થી ૨,૦૦૦ રૂપિયામાં વેચાતા હતા. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫ સુધીમાં પોલીસે આ મામલે આઠ લોકોની ધરપકડ કરી હતી.
બાંદ્રામાં યુટ્યુબરનું ઘર સીસીટીવી થયું હેક
નવેમ્બર ૨૦૨૩ ની ૧૭ તારીખે મુંબઈના બાંદ્રા વેસ્ટમાં એક ૨૧ વર્ષીય યુટ્યુબરે પોતાના ઘરમાં સુરક્ષા માટે સીસીટીવી કેમેરા લગાવ્યા હતા. એક કેમેરા તેના બેડરૂમમાં પણ હતો. એક દિવસ કોઈ અજાણ્યા શખ્સે બેડરૂમમાં લાગેલા સીસીટીવી કેમેરાનું એક્સેસ મેળવી લીધું. હેકરે કોઈને જણાવ્યા વગર વિડિયો રેકોર્ડ કર્યો, જેમાં યુટ્યુબર બાથરૂમમાંથી બહાર નીકળતા દેખાઈ રહ્યા હતા. પરિવારના અન્ય સભ્યો પણ તે વિડિયોમાં નજર આવી રહ્યા હતા. ૯ ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ ના રોજ યુટ્યુબરને તેના બે મિત્રોના ફોન આવ્યા.
તેમણે જણાવ્યું કે સોશિયલ મીડિયા પર એક વિડિયો વાયરલ થઈ રહ્યો છે. યુટ્યુબરે પોતે જોયું તો તેના પગ નીચેથી જમીન સરકી ગઈ. વિડિયો ઇન્સ્ટાગ્રામ, ટેલિગ્રામ અને અન્ય પ્લેટફોર્મ પર ફેલાઈ ચૂક્યો હતો. તેણે તરત જ આની ફરિયાદ નોંધાવી. ૧૧ ડિસેમ્બર ૨૦૨૩ ના રોજ બાંદ્રા પોલીસ સ્ટેશનમાં એફઆઈઆર નોંધીને મામલાની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી. લીક થયેલા આ વિડિયોમાં યુટ્યુબરની બહેન અને માતાની અંગત પળોની ફૂટેજ પણ હતી.
જૂના અને આજના જમાનાના સીસીટીવી કેમેરામાં શું તફાવત છે?
જૂના જમાનાના સીસીટીવી કેમેરા ખૂબ જ સાધારણ હતા. તેમાં વિડિયો લોકલ ડીવીઆર (DVR) કે એનવીઆર (NVR) નામના નાના બોક્સમાં સેવ થતો હતો. પરંતુ આજનું સીસીટીવી ‘ઈન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ’ (IoT) ટેકનોલોજી પર ચાલે છે. ખાસ કરીને સોલર-પાવર્ડ વાયરલેસ કેમેરા, જેવા દિલ્હી પોલીસે હાલમાં પકડ્યા છે.
નવા સીસીટીવી કેમેરા અસલમાં કઈ રીતે કામ કરે છે?
આ કેમેરા સંપૂર્ણપણે વાયરલેસ હોય છે. તેની ઉપર નાની સોલર પેનલ લાગેલી હોય છે. દિવસમાં સૂર્યના પ્રકાશથી બેટરી ચાર્જ થઈ જાય છે. એકવાર ચાર્જ થઈ ગયા પછી તે ૨૪ કલાક ચાલતા રહે છે. કેમેરામાં 4G કે 5G સિમ કાર્ડ લાગે છે. સિમથી ઈન્ટરનેટ કનેક્શન મળે છે. કેમેરા વિડિયો કેપ્ચર કરે છે. તેમાં લેન્સ, સેન્સર, માઇક્રોફોન બધું હોય છે. વિડિયો ઓટોમેટિક કમ્પ્રેસ થઈ જાય છે, જેથી ઈન્ટરનેટ પર સરળતાથી જઈ શકે. પછી તેને ક્લાઉડ સ્ટોરેજ કે પીયર ટુ પીયર ટેકનોલોજીથી મોકલી દેવામાં આવે છે.
ઈન્ટરનેટથી ચાલતા સીસીટીવી કેમેરા કંપનીના સર્વર સાથે કેવી રીતે જોડાય છે?
આજે તમે કોઈ પણ સીસીટીવી કેમેરા ખરીદો, તમામ કેમેરા ક્લાઉડ બેઝ્ડ હોય છે. આખો વિડિયો કે લાઈવ ફીડ કંપનીના સર્વર પર જાય છે. કેમેરા ઓન થતા જ કંપનીના સર્વર સાથે ‘હેલો’ કહે છે. દરેક કેમેરામાં એક યુનિક આઈડી અને પાસવર્ડ હોય છે. કેમેરા કંપનીના ક્લાઉડ સર્વર સાથે જોડાઈ જાય છે. મોટાભાગની ચીની કંપનીઓ પોતાના સર્વર ચીનમાં રાખે છે અથવા ક્લાઉડમાં રાખે છે. સર્વર પર વિડિયો સ્ટોર થાય છે. ઘણીવાર ફૂટેજ આ સર્વરથી પણ લીક થઈ જાય છે.
સીસીટીવીનું ફીડ તમારા મોબાઈલ સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે?
સાયબર એક્સપર્ટ્સના જણાવ્યા અનુસાર, સીસીટીવી કેમેરાથી ફીડ ઈન્ટરનેટની મદદથી કંપનીના સર્વરમાં જાય છે. ત્યારબાદ, ત્યાંથી તમારા ફોન પર આવે છે. સીસીટીવી ફૂટેજ જોવા માટે તમારે ખાસ એપની જરૂર હોય છે. ઘણીવાર આ જ એપ તમારા મોબાઈલમાં રહેલો તમામ પર્સનલ ડેટા ચોરી કરીને કંપનીના સર્વરમાં પહોંચાડી દે છે. એવામાં હેકર્સ માટે સીસીટીવી હેક કરવા અને સાયબર ક્રાઈમ કરવા અત્યંત સરળ બની જાય છે.
