Google AlphaGenome AI: ગૂગલે એક આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) મોડલ બનાવ્યું છે, જે DNA માં થયેલા દરેક ફેરફારને સમજીને જણાવી શકે છે કે તેની અસર આપણા શરીર પર શું થશે. સરળ રીતે કહીએ તો આ મોડલ DNA ને એવી રીતે વાંચે છે, જેમ કે કોઈ નિષ્ણાત ડોક્ટર MRI અથવા CT સ્કેન અને બ્લડ રિપોર્ટ એકસાથે જોઈને બીમારીનું અનુમાન લગાવે છે. ગૂગલના જણાવ્યા અનુસાર, AlphaGenome એવું AI મોડલ છે જે DNA ની લાંબી-લાંબી સિક્વન્સને સરળતાથી વાંચીને બીમારીઓનો લગભગ સચોટ અંદાજ લગાવી લે છે.
પહેલા સમજીએ કે DNA શું છે અને તે મહત્વનું કેમ છે?
આપણા શરીરના દરેક કોષમાં એક ખાસ પુસ્તક હોય છે, જેને જીનોમ (Genome) કહેવાય છે. આમાં જ એ જાણકારી હોય છે કે આપણે કેવા દેખાઈશું, આપણું શરીર કેવી રીતે કામ કરશે અને આપણને કઈ બીમારીઓનું જોખમ હોઈ શકે છે. આ પુસ્તક DNA ની ભાષામાં લખાયેલું હોય છે, જેમાં કરોડો અક્ષરો હોય છે. સમસ્યા ત્યારે આવે છે જ્યારે DNA ના કોઈ એક અક્ષરમાં નાનકડો ફેરફાર થઈ જાય, કારણ કે આ જ ફેરફાર ઘણીવાર ગંભીર બીમારીનું કારણ બની શકે છે. અત્યાર સુધી વૈજ્ઞાનિકો માટે એ સમજવું અત્યંત મુશ્કેલ હતું કે આવા ફેરફારની શરીર પર શું અસર પડશે. આ પડકારને AlphaGenome સરળ બનાવે છે.
કેટલું પાવરફુલ છે આ AI મોડલ
ગૂગલનું આ મોડલ એક સાથે ૧૦ લાખ DNA વાંચી શકે છે અને તે અનુમાન લગાવી શકે છે કે કયો જીન ક્યાંથી શરૂ થાય છે, ક્યાં પૂરો થાય છે, કેટલું RNA બનશે, કયો ભાગ એક્ટિવ રહેશે અને કયો ભાગ કોઈ પ્રોટીન સાથે જોડાશે. અત્યાર સુધી જે AI મોડલ હતા, તે કાં તો DNA નો નાનો ભાગ ખૂબ ઊંડાણપૂર્વક જોતા હતા અથવા મોટો ભાગ ખૂબ ઉપરછલ્લી રીતે સમજી શકતા હતા. AlphaGenome પહેલીવાર બંને કામ એકસાથે કરે છે. તે ખૂબ લાંબા DNA પણ વાંચે છે અને દરેક DNA ને બારીકાઈથી સમજે પણ છે.
બીમારી સમજવામાં કેવી રીતે મદદ કરશે?
ધારો કે, કોઈ વ્યક્તિના DNA માં એક અક્ષર બદલાઈ ગયો અને A ની જગ્યાએ T આવી ગયો. ડોક્ટરને એ જાણવું છે કે શું આનાથી કોઈ જીન વધુ એક્ટિવ થઈ જશે? શું ખોટું RNA બનશે? શું કેન્સર અથવા કોઈ જેનેટિક બીમારી શરૂ થઈ શકે છે? AlphaGenome આવા ફેરફારને એક સેકન્ડમાં સ્કોર કરી શકે છે અને જણાવી શકે છે કે આ ફેરફાર કેટલો ખતરનાક હોઈ શકે છે. વૈજ્ઞાનિકોએ આનો ઉપયોગ કેન્સર સાથે જોડાયેલા એક ઉદાહરણમાં કર્યો. એક પ્રકારના બ્લડ કેન્સર (T-ALL) માં DNA ના કેટલાક ખાસ ભાગોમાં ફેરફાર જોવા મળ્યા હતા. AlphaGenome એ સાચું અનુમાન લગાવ્યું કે આ ફેરફારો નજીકના એક જીન (TAL1) ને ખોટી રીતે ચાલુ કરી દે છે, જે આ કેન્સરનું અસલી કારણ હતું.
માત્ર બીમારી જ નહીં, અન્ય કામ પણ થઈ શકશે
AlphaGenome નો ઉપયોગ માત્ર બીમારી સમજવા માટે જ નહીં થાય. દુર્લભ બીમારીઓ, એટલે કે જે બીમારીઓનું કારણ અત્યાર સુધી સમજાતું નહોતું, ત્યાં આ AI મોટી ભૂમિકા ભજવી શકે છે. સિન્થેટિક બાયોલોજી એટલે કે, વૈજ્ઞાનિકો ભવિષ્યમાં એવું DNA ડિઝાઇન કરી શકે છે જે માત્ર મગજના કોષોમાં કામ કરે, સ્નાયુઓમાં નહીં. DNA નો કયો ભાગ સૌથી મહત્વનો છે, કયો માત્ર સપોર્ટ કરે છે, આ બધું સમજવું સરળ થઈ જશે.
કોણ આનો ઉપયોગ કરી શકે છે
અત્યારે સામાન્ય લોકો આનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. ગૂગલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે AlphaGenome રિસર્ચ માટે છે, સારવાર કે પર્સનલ જીન ટેસ્ટ માટે નથી. તે ડોક્ટરની જગ્યા લેશે નહીં, પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોને વધુ સારું રિસર્ચ કરવામાં મદદ કરશે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ મોડલ જીનોમ રિસર્ચમાં એક મોટો સીમાચિહ્ન સાબિત થઈ શકે છે.
