Hybrid Stove: મધ્ય પ્રદેશમાં 16 વર્ષના એક વિદ્યાર્થી વ્યાસજી મિશ્રાએ એવો સ્ટોવ બનાવ્યો છે, જે પાણીની મદદથી ચાલે છે. વિદ્યાર્થીએ તેને હાઇબ્રિડ સ્ટોવ તરીકે તૈયાર કર્યો છે, જેમાં કેરોસિન સાથે ભાપનો પણ ઉપયોગ થાય છે. તેમનો આ આવિષ્કાર એટલો અનોખો અને અસરકારક હતો કે તેને રાજ્ય સ્તરની પ્રદર્શનમાં પ્રથમ ઇનામ મળ્યું. આ સ્ટોવ ઇંધણના વપરાશને ઘણો ઓછો કરે છે, જેના કારણે તે લોકોનું ઘણું ધ્યાન પણ ખેંચી રહ્યો છે. ચાલો આ અનોખા આવિષ્કાર વિશે વિગતવાર જાણીએ.
આ દિવસોમાં મધ્ય પ્રદેશના દેવસરના રહેવાસી 16 વર્ષીય વિદ્યાર્થી વ્યાસજી મિશ્રા ચર્ચામાં છે. વ્યાસે કેરોસિન અને પાણીની ભાપથી ચાલતો એક હાઇબ્રિડ સ્ટોવ બનાવ્યો. આ આવિષ્કારે સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું અને 2003માં મિશ્રાને તત્કાલીન શિક્ષણ મંત્રી ઇન્દ્રજીત કુમાર પટેલ તરફથી પ્રથમ ઇનામ મળ્યું. આ પ્રોજેક્ટ ઇંધણ બચાવતા એક વૈકલ્પિક સ્ટોવ તરીકે ખૂબ ચર્ચામાં આવ્યો.
કેવી રીતે કામ કરે છે સ્ટોવ
સ્ટોવમાં બે અલગ-અલગ ટૅન્ક લગાવવામાં આવ્યા છે. એક ટૅન્કમાં કેરોસિન અને બીજા ટૅન્કમાં પાણી ભરવામાં આવે છે. બંને ટૅન્કમાં હવાનું દબાણ બનાવવા માટે પંપ અને ત્રણ રેગ્યુલેટર લગાવવામાં આવ્યા છે. કેરોસિનનો ઉપયોગ કરીને પહેલાં તેના બર્નરને ગરમ કરવું પડે છે. એટલું ગરમ કરવાનું હોય છે કે તે લાલ દેખાવા લાગે. કેરોસિન સપ્લાય બંધ કરીને હવે પાણીવાળા ટૅન્કને ખોલવામાં આવે છે, જેના કારણે પાણી ગરમ બર્નરના સંપર્કમાં આવે છે અને તેમાં ભાપ બને છે. આ રીતે સ્ટોવ તેજ આંચ પર સળગે છે.
શું છે હાઇબ્રિડ સ્ટોવનો ફાયદો
આ ઇંધણ બચાવવામાં ખૂબ મદદરૂપ છે. તેની સાથે જ તેનાથી કોઈપણ પ્રકારનું પ્રદૂષણ ફેલાતું નથી, કારણ કે તે ભાપથી ચાલે છે. ખાસ કરીને એવા ઘરોમાં ઉપયોગ માટે તેને બનાવવામાં આવ્યો હતો, જ્યાં કેરોસિનનો વપરાશ ખૂબ વધારે હોય છે.
20% કેરોસિન બચાવવામાં સફળ
મિશ્રાએ પોતાના મોટા ભાઈની મદદથી આ પ્રોટોટાઇપ બનાવ્યો હતો. તેનો હેતુ પરંપરાગત ચૂલાઓથી થતા ધુમાડા અને કેરોસિનના વપરાશને ઘટાડવાનો હતો. ત્યારબાદ IIT ગુવાહાટીમાં થયેલા ટેસ્ટિંગ દ્વારા તેની ડિઝાઇનને વધુ સારી બનાવવામાં આવી અને અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો કે તેનાથી લગભગ 20 ટકા ઇંધણની બચત થશે. શરૂઆતના પ્રોટોટાઇપને બનાવવામાં કુલ ₹600નો ખર્ચ આવ્યો હતો, જેના કારણે તે કેરોસિન પર નિર્ભર પરિવારો માટે એક સસ્તો વિકલ્પ બની ગયો.
