જોકે રાહુલ ગાંધી સહિત તમામ વિપક્ષી નેતાઓએ ચૂંટણી પંચના આંકડાઓને ટાંકીને વારંવાર કહ્યું છે કે SIR દરમિયાન 13 કરોડ લોકોનાં નામ હટાવવામાં આવ્યાં હતાં.
હવે જો અમિત શાહના આરોપને સાચો માની લેવામાં આવે તો સવાલ એ છે કે 10 કરોડ મતદારો કોણ છે, તેઓ કયા ધર્મ કે જાતિના છે, જેમનાં નામ ગાયબ છે.
બીજી તરફ, ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથનું કહેવું છે કે SIR દરમિયાન સવા કરોડ હિન્દુ મતદારોનાં નામ હટાવી દેવામાં આવ્યાં હતાં.
આ રીતે BJP હવે સ્વીકારી રહી છે કે SIRમાં લોકોનાં નામ ખોટી રીતે હટાવવામાં આવ્યાં છે.
હૈદરાબાદમાં આયોજિત ‘લોકતંત્ર બચાવો, અરાજકતા હટાવો’ પદયાત્રા કાર્યક્રમને સંબોધિત કરતાં અમિત શાહે કહ્યું કે મતદાર યાદીમાંથી હટાવવામાં આવેલા 13 કરોડ નામોમાંથી 6.2 કરોડથી વધુ મતદારો બીજી જગ્યાએ સ્થળાંતર કરી ગયા હતા, આશરે 3 કરોડ મતદારોનાં મૃત્યુ થઈ ચૂક્યાં હતાં અને એક કરોડથી વધુ નામોનું પુનરાવર્તન (ડુપ્લિકેટ એન્ટ્રી) થયું હતું. શાહે દાવો કર્યો કે આશરે 3 કરોડ એવા નામો પણ હતાં, જેમના વિશે તેમનું કહેવું હતું કે તેઓ ક્યારેય અસ્તિત્વમાં જ નહોતાં.
તેમણે કહ્યું, “ત્રણ કરોડ મત એવા હતા, જે ક્યારેય અસ્તિત્વમાં જ નહોતા. આ મત બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરોના હતા. તમે જણાવો, શું આ મત કાપી નાખવા જોઈએ કે નહીં?” અમિત શાહે આરોપ લગાવ્યો કે આ કથિત ઘૂસણખોરોનાં નામ હટાવવાથી રાહુલ ગાંધીને પેટમાં દુખાવો થઈ રહ્યો છે. તેમણે કોંગ્રેસ પર નિશાન સાધતાં કહ્યું કે કોંગ્રેસ પાર્ટી નકલી મતદાન દ્વારા ચૂંટણી જીતવા માગે છે. જોકે, અમિત શાહે પોતાના ભાષણમાં જે ત્રણ કરોડ નામોને બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરોનાં ગણાવ્યાં હતાં, તેમના સંબંધમાં વિગતવાર આંકડા કે ઓળખ સંબંધિત પુરાવા રજૂ કર્યા નહોતા.
SIR હેઠળ 13 કરોડ નામ હટાવવા અંગે વિપક્ષના સવાલો
મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા દરમિયાન મોટા પાયે નામો હટાવવામાં આવવાને લઈને વિપક્ષી પક્ષો સતત સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. વિપક્ષનો આરોપ છે કે જે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં SIRની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે, ત્યાં આશરે 13 કરોડ મતદારોનાં નામ જાણીજોઈને હટાવવામાં આવ્યાં છે. વિપક્ષે આ પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા અને પારદર્શિતા પર સવાલ ઉઠાવતાં આરોપ લગાવ્યો છે કે તેના દ્વારા ચૂંટણીનાં પરિણામોને પ્રભાવિત કરી શકાય છે.
વિપક્ષી પક્ષોનું કહેવું છે કે મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવાની પ્રક્રિયામાં વાસ્તવિક મતદારોનાં નામ પણ હટાવાઈ જવાની આશંકા છે. આવી સ્થિતિમાં એ સુનિશ્ચિત કરવું જરૂરી છે કે કોઈપણ લાયક ભારતીય નાગરિકને મતદાનના અધિકારથી વંચિત ન રાખવામાં આવે. બીજી તરફ, BJP SIRને મતદાર યાદીની સફાઈ અને નકલી મતદારોની ઓળખ કરવાની પ્રક્રિયા ગણાવી રહી છે.
બિહારથી શરૂ થઈ હતી SIRની પ્રક્રિયા
મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણાનો પ્રથમ તબક્કો વર્ષ 2025માં બિહારમાં યોજાયો હતો. ત્યારબાદ 2025ના અંતિમ મહિનાઓ અને 2026ના પ્રથમ છ મહિનામાં બીજા તબક્કા હેઠળ આ પ્રક્રિયાનો વિસ્તાર 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સુધી કરવામાં આવ્યો હતો.
હવે SIRનો ત્રીજો તબક્કો 19 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ચાલી રહ્યો છે. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન વિપક્ષી પક્ષો, નાગરિક સંગઠનો અને વિવિધ રાજકીય જૂથોએ આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે મતદાર યાદીમાં સુધારણાના નામે વાસ્તવિક મતદારોનાં નામ હટાવવામાં આવી શકે છે.
આનાથી માત્ર નાગરિકોના મતદાનના અધિકાર પર જ અસર પડી શકે છે એવું નથી, પરંતુ ચૂંટણીનાં પરિણામો પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. પશ્ચિમ બંગાળના ચૂંટણીના આંકડાઓને લઈને પણ આ પ્રકારના સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે. કેટલાક વિશ્લેષણોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે અનેક બેઠકો પર SIR દરમિયાન હટાવવામાં આવેલા મતદારોની સંખ્યા જીતના અંતર કરતાં વધુ હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટે SIRને કાયદેસર ગણાવી, પરંતુ નાગરિકતા નક્કી કરવાનો અધિકાર આપ્યો નથી
મે 2026માં સુપ્રીમ કોર્ટે મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણાની કાયદેસરતાને યથાવત્ રાખી હતી. જોકે, સર્વોચ્ચ અદાલતે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે SIRની પ્રક્રિયાનો અર્થ એવો નથી કે ચૂંટણી પંચને કોઈ વ્યક્તિની ભારતીય નાગરિકતા નક્કી કરવાનો અધિકાર મળી ગયો છે. અદાલતની આ ટિપ્પણીને મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે, કારણ કે SIR દરમિયાન મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવ્યા બાદ કેટલાક રાજ્યોમાં સંબંધિત વ્યક્તિઓની નાગરિકતા અને અન્ય અધિકારોને લઈને પણ સવાલો ઊભા થવા લાગ્યા છે.
SIRના આધારે રેશન કાર્ડ અને પાસપોર્ટ પર પણ અસર
અહેવાલ અનુસાર, BJP શાસિત કેટલાક રાજ્યોમાં મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવ્યા બાદ સંબંધિત લોકોના રેશન કાર્ડને લઈને પણ કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં આવા લોકોનાં રેશન કાર્ડ રદ કરવામાં આવ્યાં હોવાની અથવા તેમને રેશન કાર્ડ આપવાનો ઇનકાર કરવામાં આવ્યો હોવાની માહિતી સામે આવી છે. આ ઉપરાંત, કેટલાક કિસ્સાઓમાં પોલીસે મતદાર યાદીમાંથી નામ હટાવવાનો ઉલ્લેખ કરીને લોકોના પાસપોર્ટનું નવીનીકરણ (Passport Renewal) કરવાની પ્રક્રિયામાં પણ અવરોધ ઊભો કર્યો છે. આ સ્થિતિ એટલા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે સુપ્રીમ કોર્ટ પહેલાં જ સ્પષ્ટ કરી ચૂકી છે કે મતદાર યાદીની સુધારણા પ્રક્રિયા ચૂંટણી પંચને કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા નક્કી કરવાનો અધિકાર આપતી નથી.
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ વિપક્ષનું આંદોલન
SIR અને ચૂંટણી પંચની કામગીરીને લઈને વિપક્ષનું આંદોલન પણ તેજ બન્યું છે. 2 ઓક્ટોબરથી દેશભરમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગણી સાથે વિરોધ પ્રદર્શનો કરવામાં આવી રહ્યા છે. વિપક્ષી પક્ષોએ મતદાર યાદીની સુધારણા દરમિયાન કથિત અનિયમિતતાઓ અને પક્ષપાતના આરોપો ચૂંટણી પંચ પર લગાવ્યા છે. શનિવારે વિપક્ષી INDIA ગઠબંધને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ પ્રતીકાત્મક ‘જનતાનું મહાભિયોગ’ (Public Impeachment) યોજ્યું હતું. વિપક્ષનો આરોપ છે કે ચૂંટણી પંચની વર્તમાન કામગીરી લોકશાહી વ્યવસ્થા અને નિષ્પક્ષ ચૂંટણીની કલ્પના સામે ગંભીર સવાલો ઊભા કરે છે. આ દરમિયાન અમિત શાહનો આ દાવો કે મતદાર યાદીમાંથી હટાવવામાં આવેલા ત્રણ કરોડ નામ બાંગ્લાદેશી ઘૂસણખોરોનાં હતાં, SIRને લઈને ચાલી રહેલા રાજકીય વિવાદને વધુ વેગ આપી શકે છે.
