Dr Ambedkar Roma Gypsy Hungary: ડો. ભીમરાવ આંબેડકરની લોકપ્રિયતા માત્ર ભારત પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ દુનિયાના ઘણા દેશોમાં તેમને એક આદર્શ અને ભગવાન સમાન માનવામાં આવે છે. આમાં હંગેરીનું નામ સૌથી ઉપર છે, જ્યાં રોમા જીપ્સી સમુદાય તેમને પોતાના મુક્તિદાતા માને છે. તેઓ બાબા સાહેબના વિચારો અપનાવીને પોતાની કિસ્મત બદલી રહ્યા છે. ભારત પછી આંબેડકરની લોકપ્રિયતા હંગેરી, અમેરિકા અને બ્રિટનમાં સૌથી વધુ જોવા મળે છે.
રોમા સમુદાય પોતાની સામાજિક સ્થિતિને ભારતીય દલિતો સાથે જોડે છે, કારણ કે બંને સમુદાયોએ સદીઓ સુધી ભેદભાવ, ગરીબી અને શિક્ષણના અભાવનો સામનો કર્યો છે. યુરોપમાં રોમાને ‘જીપ્સી’ કહેવામાં આવે છે અને હંગેરીમાં તેઓ સૌથી મોટો લઘુમતી સમુદાય છે. ત્યાં રોમા બાળકોને શાળાઓમાં ‘મેન્ટલી ચેલેન્જ્ડ’ કહીને અલગ કરી દેવામાં આવતા હતા, જે ભારતના અછૂતો જેવી જ સ્થિતિ હતી.
જોડાણ કેવી રીતે થયું?
આ જોડાણ ૧૯૯૦ના અંતમાં અને ૨૦૦૦ની શરૂઆતમાં થયું હતું. રોમા એક્ટિવિસ્ટ જેનોસ ઓર્સોસ અને હંગેરિયન સમાજશાસ્ત્રી તિબોર ડેરડેકે ડો. આંબેડકરની જીવની વાંચી. તેમને આ જીવનીમાં પોતાનું જ દર્દ અને સંઘર્ષ દેખાયો.
ભારતની મુલાકાત: ૨૦૦૫માં તેઓ ભારત આવ્યા અને મહારાષ્ટ્રમાં દલિત સમુદાયના ઉત્થાનને પ્રત્યક્ષ જોયું.
જય ભીમ નેટવર્ક: ૨૦૦૭માં તેમણે હંગેરીમાં ‘જય ભીમ નેટવર્ક’ બનાવ્યું અને આંબેડકરના બૌદ્ધ ધર્મને અપનાવ્યો.
ત્રણ મંત્રો: તેમણે બાબા સાહેબના ત્રણ મંત્રો – “શિક્ષિત બનો, સંઘર્ષ કરો, સંગઠિત રહો” ને પોતાનો આધાર બનાવ્યો.
ડો. આંબેડકર હાઈસ્કૂલ, મિસ્કોલ્ક
હંગેરીના મિસ્કોલ્ક શહેરમાં ડો. આંબેડકર હાઈસ્કૂલ બનાવવામાં આવી છે. આ શાળામાં ઘંટને બદલે ગોંગ વગાડવામાં આવે છે અને દીવાલો પર આંબેડકરના વિચારો લખેલા છે. રોમા લોકો માટે બાબા સાહેબનું જીવન એક પરીકથા જેવું છે—એક વ્યક્તિ જેને શાળામાં પ્રવેશ મળવો મુશ્કેલ હતો, તે વિદેશ જઈને બેરિસ્ટર બન્યા અને દેશનું બંધારણ લખ્યું.
એવું માનવામાં આવે છે કે રોમા સમુદાયનું મૂળ ઉત્તર ભારત સાથે જોડાયેલું છે અને ૧૦૦૦ વર્ષ પહેલાં તેઓ ભારતથી યુરોપ ગયા હતા, જેના કારણે તેમનું ભારત સાથેનું ભાવનાત્મક જોડાણ વધુ મજબૂત બન્યું છે. આજે હંગેરીના રોમા સમુદાયમાં ‘જય ભીમ’નું અભિવાદન સામાન્ય બની ગયું છે.
વૈશ્વિક સન્માન અને સ્વીકૃતિ
ડો. આંબેડકરના વિચારો વિશ્વના અન્ય ભાગોમાં પણ એટલા જ પ્રભાવશાળી છે:
કોલંબિયા યુનિવર્સિટી (અમેરિકા): ૨૦૦૪માં યુનિવર્સિટીએ ૧૦૦ મહાન વિદ્વાનોની યાદીમાં ડો. આંબેડકરનું નામ સૌથી ઉપર રાખ્યું હતું. ત્યાં તેમની એક પ્રતિમા પણ છે.
ઓક્સફોર્ડ સર્વે: છેલ્લા ૧૦,૦૦૦ વર્ષોના સૌથી પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિઓની યાદીમાં પણ તેમનો સમાવેશ થયો હતો.
લંડન સ્કૂલ ઓફ ઈકોનોમિક્સ: અહીં તેમની પ્રતિમાની નીચે શિક્ષણને સૌથી મોટું હથિયાર ગણાવતું તેમનું ભાષણ લખેલું છે.
સ્ટેચ્યુ ઓફ જસ્ટિસ: અમેરિકાના મેરીલેન્ડમાં તેમની ૧૯ ફૂટની પ્રતિમા ‘સ્ટેચ્યુ ઓફ જસ્ટિસ’ તરીકે ઓળખાય છે.
મ્યુઝિયમ ઓફ લંડન: તેઓ વિશ્વના એકમાત્ર એવા વ્યક્તિ છે જેમની પ્રતિમા કાર્લ માર્ક્સની પ્રતિમા સાથે લગાવવામાં આવી છે.
આર્થિક યોગદાન
બાબા સાહેબ માત્ર સામાજિક ક્રાંતિકારી જ નહીં, પણ એક મહાન અર્થશાસ્ત્રી પણ હતા. તેમણે ‘હિલ્ટન યંગ કમિશન’ સામે જે વિચારો રજૂ કર્યા હતા, તેના આધારે જ ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) નો પાયો નંખાયો હતો. તેમનું પુસ્તક ‘ધ પ્રોબ્લેમ ઓફ ધ રૂપી’ આજે પણ અર્થશાસ્ત્રીઓ માટે માર્ગદર્શક ગ્રંથ માનવામાં આવે છે.
આમ, ડો. આંબેડકર આજે હંગેરીના રોમા જીપ્સીઓ માટે નવી રાહ બતાવનારા અને ન્યાયના વૈશ્વિક પ્રતીક બની ગયા છે.
