Government Schemes for Women India: દર વર્ષે આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસ 8 માર્ચના રોજ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસનો ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓની સામાજિક, આર્થિક, સાંસ્કૃતિક અને રાજકીય સિદ્ધિઓને સન્માન આપવાનો અને લિંગ સમાનતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. વર્ષ 2026 માં આંતરરાષ્ટ્રીય મહિલા દિવસની થીમ ‘અધિકાર, ન્યાય, કાર્યવાહી, તમામ મહિલાઓ અને છોકરીઓ માટે’ રાખવામાં આવી છે. તેનો હેતુ મહિલાઓ અને છોકરીઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો અને સમાજમાં રહેલા ભેદભાવ અને અસમાનતાને ખતમ કરવાનો છે. ભારતમાં પણ મહિલાઓની સુરક્ષા અને સશક્તિકરણ માટે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા ઘણી યોજનાઓ અને પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે.
ઓપરેશન ‘મેરી સહેલી’
મહિલાઓની સુરક્ષા માટે ભારતીય રેલવેએ વર્ષ 2020 માં ઓપરેશન ‘મેરી સહેલી’ ની શરૂઆત કરી હતી. આ પહેલ હેઠળ રેલવેમાં મહિલા મુસાફરો, ખાસ કરીને એકલી મુસાફરી કરતી મહિલાઓની સુરક્ષા માટે મહિલા RPF કર્મચારીઓની વિશેષ ટીમો બનાવવામાં આવી છે. હાલમાં, દેશભરમાં અંદાજે 250 ‘મેરી સહેલી’ ટીમો તૈનાત છે, જે ટ્રેનમાં મહિલાઓ સાથે વાતચીત કરે છે અને તેમની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે.
મહિલાઓ માટે ખાસ કેબ અને રિક્ષા
ઘણા શહેરોમાં મહિલાઓની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને મહિલા ડ્રાઇવરો દ્વારા ચલાવવામાં આવતી કેબ અને રિક્ષા પણ શરૂ કરવામાં આવી છે. Uber જેવી રાઈડ-હેલિંગ કંપનીઓએ ‘મહિલા રાઈડરને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે’ ફીચર પણ શરૂ કર્યું છે, જેનાથી મહિલા મુસાફરો મહિલા ડ્રાઈવરને પ્રાથમિકતા આપી શકે છે.
‘સહેલી પિંક સ્માર્ટ કાર્ડ’ યોજના
તાજેતરમાં દિલ્હી સરકારે સહેલી પિંક સ્માર્ટ કાર્ડ યોજના (Saheli Pink Smart Card Scheme) શરૂ કરી છે. આ યોજના હેઠળ મહિલાઓને દિલ્હીની બસોમાં મફત મુસાફરીની સુવિધા મળશે. આ કાર્ડની ખાસ વાત એ છે કે તેનો ઉપયોગ દિલ્હી મેટ્રો અને રિજનલ રેપિડ ટ્રાન્ઝિટ સિસ્ટમમાં પણ કરી શકાશે.
મહિલાઓ માટે અલગ રેલ અને મેટ્રો કોચ
મહિલાઓની સુવિધા અને સુરક્ષા માટે ઘણા શહેરોમાં મહિલાઓ માટે અલગ કોચ પણ બનાવવામાં આવ્યા છે. દિલ્હી મેટ્રોમાં પહેલો કોચ માત્ર મહિલાઓ માટે આરક્ષિત હોય છે, જ્યારે મુંબઈની લોકલ ટ્રેનોમાં પણ મહિલાઓ માટે અલગ ડબ્બા હોય છે, જેથી તેઓ ભીડભાડના સમયે આરામથી મુસાફરી કરી શકે.
‘બેટી બચાવો બેટી પઢાવો’ યોજના
વર્ષ 2015 માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ‘બેટી બચાવો બેટી પઢાવો યોજના’ની શરૂઆત કરી હતી. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય છોકરીઓ પ્રત્યેનો ભેદભાવ ખતમ કરવાનો અને તેમના શિક્ષણ તથા અધિકારોને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. આ અંતર્ગત ‘સુકન્યા સમૃદ્ધિ યોજના’ પણ ચલાવવામાં આવે છે, જેમાં માતા-પિતા પોતાની દીકરીના નામે બેંક ખાતું ખોલાવી શકે છે.
પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના
પ્રધાનમંત્રી માતૃ વંદના યોજના હેઠળ સગર્ભા મહિલાઓ અને સ્તનપાન કરાવતી માતાઓને આર્થિક સહાય આપવામાં આવે છે. આ યોજનામાં મહિલાઓને ત્રણ હપ્તામાં 5,000 રૂપિયાની રકમ આપવામાં આવે છે, જેથી તેમને ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન આર્થિક મદદ મળી શકે.
કિશોરી શક્તિ યોજના
કિશોરી શક્તિ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય 11 થી 18 વર્ષની છોકરીઓના સ્વાસ્થ્ય, પોષણ અને કૌશલ્ય વિકાસમાં સુધારો લાવવાનો છે. આ યોજના દ્વારા કિશોરીઓને જીવન કૌશલ્ય, શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડાયેલી જાણકારી પણ આપવામાં આવે છે. આ તમામ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓને સુરક્ષિત વાતાવરણ પૂરું પાડવાનો અને તેમને સમાજના દરેક ક્ષેત્રમાં આગળ વધવાની તક આપવાનો છે.
