Property Rights Daughters: પરિવારમાં જમીન અને સંપત્તિને લઈને વિવાદો અવારનવાર જોવા મળે છે. ખાસ કરીને ત્યારે, જ્યારે કોઈ સદસ્યને પછીથી ખબર પડે છે કે પિતાએ પોતાની સંપત્તિ પહેલાથી જ કોઈ બીજા બાળકના નામે કરી દીધી હતી.
એવો જ એક મામલો ઓડિશાની રહેવાસી એક મહિલાનો સામે આવ્યો છે. તેમણે એક્સપર્ટને સવાલ પૂછ્યો છે કે શું તે પોતાના પિતાની તે જમીનમાં હિસ્સો માંગી શકે છે, જેને તેમના પિતાએ તેમની જાણકારી વિના તેમના ભાઈઓને વેચી દીધી હતી.
શું છે આ પૂરો મામલો?
મહિલાએ જણાવ્યું કે તેમના પિતાના ચાર સંતાન હતા- બે દીકરા અને બે દીકરીઓ. તે સૌથી મોટી દીકરી છે. તેમની અવિવાહિત બહેનનું બે વર્ષ પહેલા કેન્સરથી નિધન થઈ ગયું હતું. તે સમયે બહેન તેમની માતાની સાથે રહી રહી હતી.
મહિલાના મુજ બ, તેમના પિતાએ વર્ષ ૨૦૦૫ માં ભુવનેશ્વરની પોતાની જમીન બંને નાના દીકરાઓને વેચી દીધી હતી. પછીથી ભાઈઓએ ત્યાં ઘર બનાવી લીધું અને હવે ત્યાં જ રહી રહ્યા છે. મહિલાને આ વેચાણની જાણકારી તાજેતરમાં જ મળી. તેમના પિતાનું નિધન વર્ષ ૨૦૧૫ માં થઈ ચૂક્યું છે.
એક્સપર્ટે શું કહ્યું?
મુંબઈના CA અને CFP બલવંત જૈનના મુજ બ, આ મામલામાં સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે જમીન પિતાની સ્વયં ખરીદેલી એટલે કે સેલ્ફ-એક્વાયર્ડ પ્રોપર્ટી હતી.
તેમણે જણાવ્યું કે હિન્દુ કાયદા હેઠળ કોઈ વ્યક્તિને પોતાની ખરીદેલી સંપત્તિને પોતાની ઈચ્છા અનુસાર વેચવાનો, ગિફ્ટ કરવાનો કે કોઈને પણ આપવાનો અધિકાર હોય છે.
શું દીકરી વેચાણ પર આપત્તિ કરી શકે છે?
બલવંત જૈનનું કહેવું છે કે જો પિતાએ પોતાના જીવનકાળમાં જમીન દીકરાઓને વેચી દીધી, તો સામાન્ય તોર પર દીકરી તે વેચાણ પર કાનૂની આપત્તિ ન કરી શકે.
કાયદો કોઈ વ્યક્તિને એ અધિકાર આપે છે કે તે પોતાની સ્વયં અર્જિત સંપત્તિ કોઈ પણ વ્યક્તિને વેચી શકે છે. તે ચાહે તો સંપત્તિ કોઈ એક દીકરા, દીકરી કે પરિવારથી બહારની વ્યક્તિને પણ આપી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં પણ કાનૂની વારસદારો માટે તે નિર્ણયને પડકારવો સરળ નથી હોતો. કારણ કે આ મામલામાં કાનૂની નિયમો તેમની સાથે નથી રહેતા.
દીકરીને સંપત્તિમાં હિસ્સો ક્યારે મળે છે?
કાયદો એ પણ કહે છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ વૈધ વસીયત વગર મૃત્યુ પામે છે અને તેના નામે કઈ સંપત્તિ બચેલી છે, ત્યારે તેના કાનૂની વારસદારોને તેમાં હિસ્સો મળે છે. આમાં દીકરીઓ પણ બરાબરની હકદાર હોય છે.
પરંતુ જે સંપત્તિને વ્યક્તિ પોતાના જીવનકાળમાં વેચી ચૂક્યો હોય, તેના પર પછીથી કાનૂની વારસદારો સામાન્ય રીતે દાવો નથી કરી શકતા.
આ મામલામાં શું થશે?
બલવંત જૈનનું કહેવું છે કે આ મામલામાં પણ કારણ કે મહિલાના પિતાએ જમીન પોતાના જીવનકાળમાં વેચી દીધી હતી, એટલા માટે તે જમીનના વેચાણ સોદાને પડકારવો મુશ્કેલ હશે.
જો કે જો પિતાના નામે કોઈ બીજી સંપત્તિ બચેલી હોય અને તેના માટે કોઈ વૈધ વસીયત ન બનાવવામાં આવી હોય, તો મહિલા તે સંપત્તિમાં પોતાના હિસ્સાનો દાવો કરી શકે છે.
