Blue Sparrow Missile Khamenei: અમેરિકા અને ઇઝરાયેલે ઇરાન પર અચાનક હુમલો કરીને સૌને ચોંકાવી દીધા. આ હુમલાના બીજા જ દિવસે દુનિયા હેરાન રહી ગઈ, જ્યારે ઇરાનના સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઇને નિશાન બનાવીને મોતને ઘાટ ઉતારી દેવામાં આવ્યા. 28 ફેબ્રુઆરીના દિવસે થયેલી આ ઘટના બાદ મિડલ ઇસ્ટના વિસ્તારમાં તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો. આ હુમલો ઇઝરાયેલ અને અમેરિકાના જોઈન્ટ સૈન્ય અભિયાન દરમિયાન થયો, જેમાં ઇરાનના ટોપ રાજકીય અને સૈન્ય નેતૃત્વની સાથે જ વ્યૂહાત્મક ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર ઇઝરાયેલે આ એટેક માટે ખાસ મિસાઇલનો યુઝ કર્યો, જેને બ્લૂ સ્પેરો મિસાઇલ (Blue Sparrow missile) ના નામથી ઓળખવામાં આવે છે. તેને સ્પેસમાંથી આવતી મિસાઇલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આવો સમજીએ કે તેમાં એવું શું ખાસ છે.
ઘણા આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ ઇરાનના સુપ્રીમ લીડર અયાતુલ્લા ખામેનેઇને મારવા માટે ઇઝરાયેલે એડવાન્સ એર-લોન્ચ્ડ બેલેસ્ટિક મિસાઇલ બ્લૂ સ્પેરોનો ઉપયોગ કર્યો. તેને અવારનવાર ‘સ્પેસમાંથી આવતી મિસાઇલ’ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેની ઉડાનનો રસ્તો ધરતીના વાતાવરણની સીમા સુધી જાય છે અને પછી ખૂબ જ તેજ ગતિથી પોતાના ટાર્ગેટ પર પડે છે.
શું છે બ્લૂ સ્પેરો મિસાઇલ?
બ્લૂ સ્પેરો, અસલમાં ઇઝરાયેલ તરફથી વિકસિત એક એડવાન્સ એર-લોન્ચ્ડ બેલેસ્ટિક મિસાઇલ છે. તેને સામાન્ય રીતે લડાકુ વિમાનો દ્વારા છોડવામાં આવે છે. રિપોર્ટ્સ અનુસાર તેની રેન્જ લગભગ 2000 કિલોમીટર (આશરે 1240 માઈલ) સુધીની હોઈ શકે છે. તેની ખાસિયત તેની ટ્રેજેક્ટરી એટલે કે ઉડાન માર્ગ છે. બ્લેક સ્પેરો 300 કિલોમીટર સુધીની નાની દૂરી સુધી પ્રહાર કરવાની ક્ષમતા ધરાવતી મિસાઇલ છે. ત્યારબાદ બ્લૂ સ્પેરોની રેન્જ 2000 કિલોમીટર સુધી અને સિલ્વર સ્પેરો તેનાથી વધુ લાંબી દૂરીની રેન્જ ધરાવતી મિસાઇલ છે.
આ મિસાઇલ પહેલા ઊંચાઈ સુધી જતી વખતે ધરતીના વાતાવરણની સીમા સુધી પહોંચે છે. ત્યારબાદ તે રી-એન્ટ્રી વાહન છોડે છે. પછી તે અત્યંત તેજ ગતિથી નીચે આવીને લક્ષ્ય પર હુમલો કરે છે. આ જ કારણ છે કે તેને અવારનવાર ‘મિસાઇલ ફ્રોમ સ્પેસ’ કહેવામાં આવે છે. જો આ મિસાઇલની ડિટેલ્સ પર ધ્યાન આપીએ તો ટેકનિક મુજબ તેની લંબાઈ લગભગ 6.5 મીટર, વજન આશરે 1.9 ટન છે. આને લોન્ચ કરવાનું પ્લેટફોર્મ લડાકુ વિમાન છે. રિપોર્ટ્સમાં એવું પણ કહેવામાં આવ્યું કે આ મિસાઇલના કેટલાક અવશેષો પશ્ચિમી ઇરાકમાં મળી આવ્યા, જે સંભવતઃ ઇરાન તરફ જતા તેના ઉડાન માર્ગમાં પડ્યા હતા.
સ્પેરો મિસાઇલ સિસ્ટમની ઉત્પત્તિ
બ્લૂ સ્પેરો ખરેખર એક મોટા મિસાઇલ પરિવારનો ભાગ છે, જેમાં બ્લેક સ્પેરો મિસાઇલ, સિલ્વર સ્પેરો મિસાઇલ જેવી સિસ્ટમ સામેલ છે. તેમનો શરૂઆતી લક્ષ્ય સોવિયત સ્કડ મિસાઇલોની નકલ કરીને એર-ડિફેન્સ સિસ્ટમનું ટેસ્ટિંગ કરવાનો હતો. આજથી આશરે 18 વર્ષ પહેલા 2008 માં ન્યૂઝ એજન્સી એએફપીના રિપોર્ટ્સ અનુસાર તેને ઇઝરાયેલની હથિયાર ડેવલપમેન્ટ એજન્સીએ વિકસિત કરી હતી અને તેનો ઉપયોગ એરો મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમના પરીક્ષણ દરમિયાન કરવામાં આવતો હતો.
બ્લૂ સ્પેરો મિસાઇલનો વિકાસ 2000 ના દાયકાના મધ્યમાં શરૂ થયો. આ પહેલાથી હાજર બ્લેક સ્પેરો મિસાઇલની એડવાન્સ એડિશન છે અને Sparrow પરિવારનો ભાગ છે, જેને ખાસ કરીને બેલેસ્ટિક મિસાઇલ ડિફેન્સ (BMD) પરીક્ષણો માટે બનાવવામાં આવી હતી. જુલાઈ 2007 માં પહેલીવાર એક બ્લૂ સ્પેરો મિસાઇલને ઇઝરાયેલી એર ફોર્સના F-15D ફાઈટર જેટની નીચે લગાવેલી સાર્વજનિક રીતે બતાવવામાં આવી. તેનો ઉદ્દેશ્ય Arrow મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમને અપગ્રેડ કરવાનો હતો.
બ્લૂ સ્પેરો અને તેનાથી જોડાયેલી સિલ્વર સ્પેરો મિસાઇલનો પહેલો મોટો ટેસ્ટ 2 સપ્ટેમ્બર 2013 ના રોજ ભૂમધ્ય સાગર ઉપર કરવામાં આવ્યો. આ પરીક્ષણ તે સમયે ચર્ચામાં આવી ગયું જ્યારે તેને રશિયન રડાર સિસ્ટમે ટ્રેક કરી લીધી. જોકે બાદમાં ઇઝરાયેલે પુષ્ટિ કરી કે આ મિસાઇલ ડિફેન્સ સિસ્ટમના પરીક્ષણનો ભાગ હતો. 2024 ની આસપાસ આ મિસાઇલને સંશોધિત કરી એર-ટુ-સરફેસ સ્ટ્રાઇક વેરિએન્ટમાં બદલી દેવામાં આવી.
આ જ ટેકનિકથી વિકસિત ROCKS સ્ટેન્ડઓફ મિસાઇલને હાઇ-એક્સપ્લોઝિવ વોરહેડની સાથે ઉપયોગ કરવામાં આવવા લાગી. આ ફેરફાર મુખ્યત્વે ઇરાનથી વધતા સૈન્ય જોખમને જોતા કરવામાં આવ્યો હતો. બ્લૂ સ્પેરો એક સિંગલ-સ્ટેજ સોલિડ ફ્યુઅલ બેલેસ્ટિક મિસાઇલ છે, જેને ઊંચાઈ પર લાંબી બેલેસ્ટિક ઉડાન માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.
બ્લૂ સ્પેરોની ખાસ વિશેષતાઓ:-
મોડ્યુલર ડિઝાઇન: આ મિસાઇલનો વોરહેડ સેક્શન બદલી શકાય છે. પરીક્ષણ દરમિયાન તેમાં નકલી પેલોડ લગાવવામાં આવે છે, જ્યારે યુદ્ધમાં હાઇ-એક્સપ્લોઝિવ વોરહેડ લગાવી શકાય છે.
અલગ થતું રી-એન્ટ્રી વ્હીકલ: મિસાઇલનો પેલોડ ઉડાન દરમિયાન મુખ્ય બૂસ્ટરથી અલગ થઈ જાય છે. ત્યારબાદ રી-એન્ટ્રી વ્હીકલ (RV) લક્ષ્ય તરફ વધે છે અને બૂસ્ટર અલગ પડી જાય છે. તેનાથી રેન્જ અને ચોકસાઈ બંને વધી જાય છે.
અંતરિક્ષની કિનારી સુધી ઉડાન: બ્લૂ સ્પેરોની સૌથી ખાસ વાત એ છે કે તે ઊંચાઈ પર જઈને ધરતીના વાતાવરણની બહાર નીકળે છે અને પછી હાઇપરસોનિક ગતિથી લક્ષ્ય પર પડે છે. આ જ કારણે તેને અવારનવાર ‘સ્પેસમાંથી આવતી મિસાઇલ’ કહેવામાં આવે છે.
એડવાન્સ કંટ્રોલ સિસ્ટમ: તેમાં 3-એક્સિસ કોલ્ડ ગેસ કંટ્રોલ સિસ્ટમ અને બેવડી સુરક્ષા પ્રણાલી હોય છે, જેનાથી પરીક્ષણ દરમિયાન પણ તેને સુરક્ષિત રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય છે.
ઓછી રડાર ઓળખ: યુદ્ધમાં ઉપયોગ થનારા વેરિએન્ટને એ રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે કે તેનું રડાર સિગ્નેચર ઓછું હોય, જેનાથી દુશ્મનના રડાર માટે તેને ઓળખવું મુશ્કેલ બની જાય છે.
જોકે સમયની સાથે આ સિસ્ટમને વિકસિત કરી હાઇ-સ્પીડ પ્રિસિઝન સ્ટ્રાઇક હથિયારમાં બદલી દેવામાં આવી. એક્સપર્ટ્સના મતે તેની સૌથી મોટી તાકાત અત્યંત તેજ ગતિની સાથે જ લાંબી દૂરીથી હુમલો કરવાની ક્ષમતા અને એર-ડિફેન્સ સિસ્ટમને ચકમો આપવાની સંભાવના છે. આ જ કારણે તે વધુ મહત્વ ધરાવતા અને સંવેદનશીલ ટાર્ગેટ્સને નિશાન બનાવવા માટે અત્યંત પ્રભાવી માનવામાં આવે છે.
તેહરાનના કમ્પાઉન્ડ પર મિસાઇલ હુમલો
ખામેનેઇ પર થયેલા હુમલાની ડિટેલ્સ બતાવે છે કે આ ઓપરેશન અત્યંત જટિલ હતું, જેને પૂરી પ્લાનિંગ સાથે અંજામ સુધી પહોંચાડવામાં આવ્યું. તેમાં ઇન્ટેલિજન્સ, દેખરેખ અને સચોટ હથિયારોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. રિપોર્ટ્સ અનુસાર ઇઝરાયેલી લડાકુ વિમાનોએ એવી મિસાઇલો છોડી જે પહેલા અંતરિક્ષની સીમા સુધી ગઈ અને પછી તેજીથી નીચે પડીને તે સરકારી સંકુલ પર હુમલો કરી ગઈ, જ્યાં ઇરાનના ટોચના અધિકારીઓ બેઠક કરી રહ્યા હતા. આ હુમલામાં દેશના સૌથી શક્તિશાળી નેતા અયાતુલ્લા અલી ખામેનેઇ સહિત કેટલાય સિનિયર અધિકારીઓ માર્યા ગયા.
ઇઝરાયેલી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર આ હુમલામાં 40 થી વધુ ઇરાની નેતાઓ માર્યા ગયા. જેમાં મોહમ્મદ પાકપોર પણ સામેલ હતા, જે ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સના કમાન્ડર હતા. આ હુમલો પશ્ચિમ એશિયાની રાજનીતિ અને સુરક્ષા સમીકરણોને પૂરી રીતે બદલી શકે છે અને ક્ષેત્રમાં મોટા સૈન્ય ટકરાવની આશંકાને પણ વધારી રહ્યો છે.
