IGCC Report 2025: ધરતીનું તાપમાન હવે માત્ર વૈજ્ઞાનિક આંકડાઓની વાર્તા નથી રહી ગયું. આ માનવીય લાલચ, અનિયંત્રિત પ્રદૂષણ અને વિકાસની આંધળી દોડનો એવો અરીસો બની ચૂક્યું છે જેમાં આખી દુનિયા પોતાનું ભવિષ્ય સળગતું જોઈ રહી છે. વર્ષ ૨૦૨૫ને લઈને આવેલા નવા IGCC અહેવાલે દુનિયાભરમાં ચિંતા વધારી દીધી છે. અહેવાલ કહે છે કે મનુષ્યોના કારણે ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસર અત્યાર સુધીના સૌથી ખતરનાક સ્તરે પહોંચી ચૂકી છે. પૃથ્વીનું સરેરાશ તાપમાન ઔદ્યોગિક ગાળા પહેલાની સરખામણીમાં ૧.૩૯ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધી ચૂક્યું છે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આમાં ૧.૩૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસનો વધારો સીધો માનવીય પ્રવૃત્તિઓના કારણે થયો છે. એટલે કે હવે પ્રકૃતિ નહીં, પરંતુ માણસ પોતે પોતાના ગ્રહને સૌથી વધુ ગરમ કરી રહ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોએ આને ધરતી માટે રેડ એલર્ટ જેવો સંકેત ગણાવ્યો છે.
IGCC એટલે કે ઇન્ડિકેટર્સ ઓફ ગ્લોબલ ક્લાઇમેટ ચેન્જનો આ અહેવાલ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે દુનિયાના કેટલાય મોટા દેશો આબોહવા સંકટને લઈને પહેલા જેવી ગંભીરતા નથી દાખવી રહ્યા. ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ અનુસાર અમેરિકાના પેરિસ કરારથી હટ્યા બાદ વૈશ્વિક આબોહવા અભિયાનને મોટો ઝટકો લાગ્યો છે. પરંતુ વૈજ્ઞાનિકોની ચેતવણી વધુ ડરામણી થતી જઈ રહી છે. અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ગ્રીનહાઉસ ગેસ ઉત્સર્જન ૨૦૨૫માં રેકોર્ડ ૫૬.૮ અબજ ટન કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઇક્વિવેલેન્ટ સુધી પહોંચી ગયું. આ અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું સ્તર છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો આ જ ઝડપ ચાલુ રહેશે તો ધરતીનું કાર્બન બજેટ આગામી ત્રણ વર્ષમાં પૂરું થઈ શકે છે. ત્યારબાદ તાપમાનને ૧.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસની અંદર રોકવું લગભગ અશક્ય થઈ જશે.
અહેવાલ મુજબ ૨૦૨૫ દુનિયાનું ત્રીજું સૌથી ગરમ વર્ષ રહ્યું. આ પહેલા ૨૦૨૪ અને ૨૦૨૩એ તાપમાનના તમામ રેકોર્ડ તોડી દીધા હતા. ૨૦૨૪માં ધરતીનું તાપમાન ૧.૫૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું હતું. વળી ૨૦૨૩માં આ ૧.૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું. વૈજ્ઞાનિકોએ કહ્યું કે ૨૦૨૫માં લા નીના અસર હાજર હતી, જે સામાન્ય રીતે ધરતીને ઠંડી રાખવામાં મદદ કરે છે. આમ છતાં તાપમાન ખતરનાક સ્તરે બનેલું રહ્યું. આનો અર્થ સાફ છે કે માનવીય પ્રવૃત્તિઓની અસર હવે પ્રાકૃતિક સિસ્ટમ કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી થતી જઈ રહી છે.
વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર પાછલા એક દાયકામાં મનુષ્યોના કારણે તાપમાન વધવાનો દર લગભગ ૦.૨૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ પ્રતિ દાયકા સુધી પહોંચી ચૂક્યો છે. આ વધારો મુખ્ય રૂપે કોલસો, પેટ્રોલિયમ અને ગેસ જેવા અશ્મિભૂત બળતણોના અતિશય ઉપયોગના કારણે થઈ રહ્યો છે. કારખાનાઓ, વાહનો અને વીજળી ઉત્પાદનમાંથી નીકળતા ગેસો સતત પૃથ્વીના વાતાવરણને ગરમ કરી રહ્યા છે. નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે જો દેશોએ તરત જ મોટા સ્તરે ઉત્સર્જન ઓછું નહીં કર્યું તો આવનારા વર્ષોમાં દુષ્કાળ, પૂર, દરિયાઈ વાવાઝોડા અને હીટવેવ પહેલા કરતાં વધુ ખતરનાક થઈ જશે.
જર્મનીના બોન શહેરમાં ચાલી રહેલી આબોહવા વાર્તામાં પણ આ અહેવાલના પડઘા સંભળાઈ રહ્યા છે. અહીં દુનિયાના કેટલાય દેશો વીજળી ઉત્પાદન અને ઊર્જા વપરાશને લઈને નવી રણનીતિ પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે. પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે કે ૨૦૩૫ સુધી દુનિયાના કુલ ઊર્જા વપરાશમાં વીજળીની હિસ્સેદારી ઓછામાં ઓછી ૩૫ ટકા હોવી જોઈએ. અત્યારે આ આશરે ૨૦ ટકા છે. આનો હેતુ અશ્મિભૂત બળતણ પર નિર્ભરતા ઓછી કરવાનો અને સ્વચ્છ ઊર્જાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે જો સૌર અને પવન ઊર્જાનો ઉપયોગ ઝડપથી વધારવામાં નહીં આવે તો તાપમાન નિયંત્રણની તમામ યોજનાઓ નિષ્ફળ થઈ શકે છે.
અહેવાલમાં સૌથી ડરામણો આંકડો કાર્બન બજેટને લઈને સામે આવ્યો છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે ૨૦૨૬ની શરૂઆતથી દુનિયા માત્ર ૧૩૦ અબજ ટન વધારાનો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ જ ઉત્સર્જિત કરી શકે છે. કેમ કે આનાથી વધુ ઉત્સર્જન થયું તો પૃથ્વીનું તાપમાન ૧.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસની મર્યાદાને કાયમી ધોરણે પાર કરી શકે છે. વર્તમાન ઝડપને જોતા આ મર્યાદા ત્રણ વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં પૂરી થઈ શકે છે. આ જ કારણ છે કે હવે આબોહવા સંકટને માત્ર પર્યાવરણનો મુદ્દો નહીં પરંતુ માનવ સભ્યતાના અસ્તિત્વનો સવાલ માનવામાં આવી રહ્યો છે.
વૈજ્ઞાનિકોએ એ પણ ચેતવણી આપી છે કે આવનારા મહિનાઓમાં અલ નીનો અસર વધુ તીવ્ર થઈ શકે છે. અલ નીનો સામાન્ય રીતે ધરતીના તાપમાનને વધુ વધારે છે. અંદાજ છે કે આ અસર આ વર્ષના અંત સુધી અને આવતા વર્ષની શરૂઆત સુધી ચાલુ રહી શકે છે. જો એવું થયું તો ૨૦૨૬ કે ૨૦૨૭ નવું સૌથી ગરમ વર્ષ બની શકે છે. વિશ્વ હવામાન સંગઠન એટલે કે WMO એ પહેલા જ કહ્યું છે કે આગામી પાંચ વર્ષોમાં ૯૧ ટકા સંભાવના છે કે ઓછામાં ઓછું એક વર્ષ ૧.5 ડિગ્રી સેલ્સિયસની મર્યાદાને પાર કરી જશે.
ધરતીના વધતા તાપમાનની અસર હવે દુનિયાના દરેક ભાગમાં દેખાવા લાગી છે. યુરોપમાં રેકોર્ડ તોડ ગરમી, એશિયામાં પૂર, અમેરિકામાં જંગલોની આગ અને આફ્રિકામાં દુષ્કાળે આ સાબિત કરી દીધું છે કે આબોહવા સંકટ હવે ભવિષ્ય નહીં પરંતુ વર્તમાનની સચ્ચાઈ બની ચૂક્યું છે. વૈજ્ઞાનિકો સતત કહી રહ્યા છે કે આ સમય ચેતવણી સાંભળવાનો નહીં પરંતુ તરત જ કાર્યવાહી કરવાનો છે. જો દુનિયાએ હજુ પણ પ્રદૂષણ ઓછું કરવામાં અને હરિત ઊર્જા અપનાવવામાં વિલંબ કર્યો તો આવનારી પેઢીઓને એક એવી ધરતી મળશે જ્યાં જીવન પહેલા જેવું સુરક્ષિત અને સરળ નહીં રહે.
