Indian Defense Exports Growth: ભારતે છેલ્લા નાણાકીય વર્ષમાં ચાર અબજ ડોલરથી વધુના સ્વદેશી હથિયારોનું વેચાણ કર્યું છે જે અત્યાર સુધીનું સૌથી ઉચ્ચ સ્તર છે. ભારતીય રક્ષા મંત્રાલયે જણાવ્યું કે આ આંકડા 2024 ની સરખામણીમાં 60 ટકાથી પણ વધુનો વધારો દર્શાવે છે. ભારત જે યુક્રેન પછી દુનિયાનો બીજો સૌથી મોટો હથિયાર ખરીદનાર છે તેના માટે હથિયાર નિકાસમાં જબરદસ્ત ઉછાળો લાવવો દુનિયાની ડિપ્લોમેસીમાં પાવર શિફ્ટને દર્શાવે છે. ભારતીય રક્ષા મંત્રી રાજનાથ સિંહે કહ્યું કે ‘ભારત એક વૈશ્વિક રક્ષા ઉત્પાદન હબ બનવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે.’ તેમણે કહ્યું છે કે ભારતે 38,424 અબજ રૂપિયા ($4.15 અબજ) ના હથિયારો વેચ્યા છે જે એક સિદ્ધિ છે.
આમાં ભારતની સરકારી રક્ષા કંપનીઓનો નિકાસમાં લગભગ 55 ટકા જ્યારે બાકીનું ઉત્પાદન ખાનગી કંપનીઓ તરફથી કરવામાં આવ્યું છે. આ ભારતમાં બની રહેલા મજબૂત ડિફેન્સ ઇકો-સિસ્ટમને દર્શાવે છે. રક્ષા મંત્રાલય મુજબ ભારત 100 થી વધુ દેશોને રક્ષા ઉપકરણો નિકાસ કરે છે જેમાં સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા, ફ્રાન્સ, ફિલિપાઈન્સ અને આર્મેનિયા શીર્ષ ગ્રાહકોમાં સામેલ છે.
ભારત દુનિયાને કયા હથિયારોની નિકાસ કરે છે
ભારત મિસાઈલ સિસ્ટમ, બોટ્સ, તોપખાના, રડાર સિસ્ટમ, રોકેટ લોન્ચર અને ઇલેક્ટ્રોનિક કમ્પોનન્ટ્સની નિકાસ કરે છે.
2014 માં સત્તામાં આવ્યા પછી વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ મિત્ર દેશોને રક્ષા નિકાસને પ્રાથમિકતા આપી છે. મોદી સરકારે ‘મેક ઈન ઈન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ પર ઘણું ફોકસ કર્યું છે.
ભારત ઓસ્ટ્રેલિયા, બેલ્જિયમ, કેનેડા, ફ્રાન્સ, જર્મની, ઈઝરાયેલ, ઈટાલી, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા, નેધરલેન્ડ, ન્યૂઝીલેન્ડ, સાઉદી અરેબિયા, સ્વિત્ઝર્લેન્ડ, તાઈવાન, UAE, UK અને USA ને હથિયારોની નિકાસ કરે છે.
ટોપ-10 દેશો જે સૌથી વધુ ખરીદે છે ભારતીય હથિયારો
આર્મેનિયા: ભારતીય સ્વદેશી હથિયારોનો આર્મેનિયા સૌથી મોટો ખરીદનાર બનીને ઉભર્યો છે. આર્મેનિયાએ પોતાના રક્ષા તંત્રને મજબૂત કરવા માટે ભારત પાસેથી ભારે માત્રામાં હથિયારો ખરીદ્યા છે, જેમાં પિનાકા મલ્ટી-બેરલ રોકેટ લોન્ચર, આકાશ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, ATAGS- એડવાન્સ ટોડ આર્ટિલરી ગન સિસ્ટમ અને સ્વાતિ વેપન લોકેટિંગ રડાર સામેલ છે.
ફિલિપાઈન્સ: દક્ષિણ ચીન સાગરમાં ચીન તરફથી મળી રહેલા પડકાર વચ્ચે ફિલિપાઈન્સે પોતાની નૌસેના માટે ભારત પાસેથી બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલ સિસ્ટમ ખરીદી છે. આ ડીલ ભારતીય રક્ષા નિકાસના ઈતિહાસમાં એક મોટો ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ છે. વર્ષ 2022 માં ફિલિપાઈન્સે ભારત સાથે 375 મિલિયન ડોલરનો બ્રહ્મોસ સોદો કર્યો હતો. ઈન્ડોનેશિયા સાથે પણ બ્રહ્મોસ સોદો ફાઈનલ થઈ ચૂક્યો છે.
અમેરિકા: અમેરિકા સૌથી વધુ ભારતીય હથિયાર ખરીદનાર દેશ છે. તે ભારત પાસેથી બુલેટપ્રૂફ જેકેટ, હેલ્મેટ, હથિયારોના સ્પેરપાર્ટ્સ, કવચ-સુરક્ષા ઉપકરણો, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, સબ-સિસ્ટમ્સ અને એરો કમ્પોનન્ટ્સ ખરીદે છે.
ઈઝરાયેલ: ઈઝરાયેલ ભારત પાસેથી મોટી સંખ્યામાં હથિયારો ખરીદે છે. આ ખરીદીની યાદીમાં બુલેટપ્રૂફ જેકેટ અને હેલ્મેટ, હથિયારોના સ્પેરપાર્ટ્સ અને ઘટકો, બેટરીઓ, સબ-સિસ્ટમ વગેરે સામેલ છે.
યુનાઈટેડ કિંગડમ: યુકે પણ ભારતીય હથિયારોનું એક મોટું ખરીદનાર છે. તે ભારત પાસેથી બુલેટપ્રૂફ જેકેટ અને હેલ્મેટ, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, સબ-સિસ્ટમ, એરો કમ્પોનન્ટ્સ અને એન્જિનિયરિંગ સર્વિસ ખરીદે છે. કમિન્સ ટેકનોલોજીસ ઈન્ડિયા, ગુડરિચ એરોસ્પેસ સર્વિસીસ, લાર્સન એન્ડ ટુબ્રો, મહિન્દ્રા ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સ, માઈક્રોન ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ અને ટાટા એડવાન્સ સિસ્ટમ્સ યુકેને હથિયારો વેચે છે.
ફ્રાન્સ: ફ્રાન્સ ભારતનો એક મહત્વનો સૈન્ય અને રાજદ્વારી સહયોગી છે. ફ્રાન્સ જો ભારતને હથિયાર વેચે છે તો ખરીદે પણ છે. ફ્રાન્સ, ભારતીય હથિયારોના સૌથી મોટા ખરીદારોમાંનું એક રહ્યું છે. ફ્રાન્સે ભારત પાસેથી હથિયારોના સ્પેરપાર્ટ્સ, બેટરીઓ અને એરોસ્પેસના સ્પેરપાર્ટ્સ ખરીદ્યા છે.
જર્મની: યુરોપિયન યુનિયન (EU) ની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા જર્મની ભારતીય હથિયાર ઉત્પાદકો માટે પણ એક મહત્વપૂર્ણ લક્ષ્ય છે. તે ભારત પાસેથી બુલેટ-પ્રૂફ જેકેટ અને હેલ્મેટ, કવચ-સુરક્ષા ઉપકરણો અને અગ્નિશસ્ત્રોના સ્પેરપાર્ટ્સ ખરીદે છે.
આ દેશો ઉપરાંત ભારત ગુયાના (Dornier વિમાન), યુએઈ (UAE), ઈન્ડોનેશિયા, નેધરલેન્ડ્સ, શ્રીલંકા અને સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશોને પણ રક્ષા સાધન-સામગ્રીની નિકાસ કરી રહ્યું છે. દુનિયાભરમાં ભારતીય હથિયારોની આ સ્વીકાર્યતા દર્શાવે છે કે ભારત હવે ઝડપથી એક વિશ્વસનીય ‘ગ્લોબલ સપ્લાયર’ બની રહ્યું છે.
