Iran war impact on food prices: ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધની વચ્ચે હવે દુનિયાના રસોડા પર એક નવું સંકટ મંડરાવા લાગ્યું છે અને તેની ગૂંજ હવે સ્પષ્ટ સંભળાઈ રહી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રની ખાદ્ય અને કૃષિ સાથે જોડાયેલી સંસ્થા FAO ના મુખ્ય અર્થશાસ્ત્રી મેક્સિમો ટોરેરોએ એવી ચેતવણી આપી છે, જે આવનારા દિવસોની ચિંતા વધારી શકે છે. ટોરેરોએ જણાવ્યું કે આખી દુનિયા એક મોટા ખાદ્ય સંકટ તરફ વધી રહી છે અને તેના મૂળમાં છે વધતો જતો ભૂ-રાજકીય તણાવ. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળડમરુમધ્યનું બંધ થવું આ સંકટનું મોટું કારણ બની રહ્યું છે. આ એ જ મહત્વનો દરિયાઈ માર્ગ છે, જ્યાંથી દુનિયાના ઘણા જરૂરી સંસાધનોની અવરજવર થાય છે.
ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધ શરૂ થયા પછી આ માર્ગ પરના અવરોધે ખાતર (ફર્ટિલાઈઝર) ના સપ્લાયને લગભગ ઠપ કરી દીધો છે. પરિણામ એ આવ્યું છે કે બજારમાં ખાતરની ભારે અછત અનુભવાઈ રહી છે અને તેની કિંમતો ઝડપથી વધી રહી છે. ખેડૂતો, જેઓ પહેલાથી જ અનેક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે, તેઓ હવે આ નવી મુસીબતનો સામનો કરી રહ્યા છે. સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે ખાતરની અછત સીધી ખેતીને અસર કરશે. જો ખેડૂતોને પૂરતું ફર્ટિલાઈઝર નહીં મળે, તો પાકની પેદાશમાં ભારે ઘટાડો આવી શકે છે. અનુમાન છે કે ઉત્પાદન 30% સુધી ઘટી શકે છે, જે વૈશ્વિક ખાદ્ય પુરવઠા પર મોટી અસર પાડશે.
સામાન્ય લોકોની થાળી પર પડશે અસર?
સપ્લાયમાં અવરોધ આવવાથી ન માત્ર બળતણ મોંઘું થશે, પરંતુ ખાદ્ય ઉત્પાદન અને વિતરણનો ખર્ચ પણ વધી જશે. તેનું પરિણામ એ આવી શકે છે કે સામાન્ય લોકોની થાળી પર અસર પડે અને ઘણા દેશોમાં ખાદ્ય સંકટ ઘેરાવા લાગે. કુલ મળીને, યુદ્ધનો ખતરો હવે માત્ર સૈન્ય મોરચા સુધી સીમિત નથી. તે ધીમે ધીમે સામાન્ય માણસની રોજિંદી જિંદગીને પણ પ્રભાવિત કરવા તરફ વધી રહ્યો છે. આ માત્ર ખેડૂતોની સમસ્યા નથી, પરંતુ દરેક સામાન્ય માણસની થાળી સાથે જોડાયેલો મુદ્દો છે. જો પરિસ્થિતિ આવી જ રહી, તો આવનારા સમયમાં ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ મોંઘી થઈ શકે છે અને ઘણા દેશોમાં ખાદ્ય સંકટ ઘેરાઈ શકે છે.
તમારી થાળી પર અસર: મુખ્ય વાતો
અનાજની પેદાશ પર ખતરો: વૈશ્વિક સ્તરે ખાતરનો પુરવઠો ખોરવાઈ જવાથી 2026-27 ની પાકની સીઝનમાં અનાજ ખાસ કરીને ઘઉં, મકાઈ, ચોખાની પેદાશમાં 30% સુધીના ઘટાડાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
શું મોંઘો થશે દરેક કોળિયો?: ખાતરની કિંમતો 50% થી 80% સુધી વધી ચૂકી છે, જેનો અર્થ છે કે ખેતીનો ખર્ચ વધશે અને અંતે રોટલી, દાળ અને ચોખા મોંઘા થશે.
ખાદ્ય સુરક્ષા પર સંકટ: રિપોર્ટો અનુસાર, આ સંકટ વિશ્વભરમાં 4.5 કરોડથી વધુ લોકોને ભૂખમરાના ઉંબરે ધકેલી શકે છે.
રસોઈ ગેસ અને હેરફેર મોંઘી: બળતણ મોંઘું થવાથી ખેતીમાં વપરાતા મશીનોનો ખર્ચ અને ખાદ્ય પદાર્થોની હેરફેર (Logistics) મોંઘી થઈ રહી છે.
કેમ વધી રહ્યું છે થાળીનું બજેટ?
ખાતર સંકટ: દુનિયાના મુખ્ય યુરિયા ઉત્પાદક દેશોમાંથી પુરવઠો ઠપ થઈ ગયો છે, જેનાથી નાઈટ્રોજન-આધારિત ખાતરની ભારે અછત થઈ ગઈ છે.
હોર્મુઝની નાકેબંધી: 30% વૈશ્વિક ખાતર અને 25% તેલનો વેપાર આ માર્ગથી થાય છે, જે તણાવના કારણે ખોરવાયો છે.
બળતણની મોંઘવારી: ખાતર માટે કુદરતી ગેસ (LNG) મુખ્ય કાચો માલ છે, જેની કિંમતો 30% થી વધુ વધી ગઈ છે.
ભારત પર શું થશે અસર?
ભારતમાં ખરીફ સીઝનની શરૂઆત સાથે, ખાતરની અછત અને ઊંચી કિંમતો ભારતીય ખેડૂતો માટે ચિંતાનો વિષય છે. જો સ્થિતિ લાંબી ચાલે છે, તો ભારતમાં પણ ખાદ્ય મોંઘવારી (Food Inflation) વધી શકે છે. સંકેત મળી રહ્યા છે કે જો સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે, તો તે 2026-27 દરમિયાન ખાદ્ય પુરવઠા માટે એક મોટો ‘શોક’ હોઈ શકે છે.
