Iran Islamic Leadership Ambition: મધ્ય પૂર્વના રાજકારણમાં ઈરાન હંમેશા એક પ્રભાવશાળી ખેલાડી રહ્યો છે અને ૧૯૭૯ની ઇસ્લામિક ક્રાંતિ બાદ તેણે પોતાને માત્ર એક દેશ નહીં પણ એક વિચારધારાના કેન્દ્ર તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. ઈરાનની ઈચ્છા ઈસ્લામિક રાષ્ટ્રોનો “મોટો ભાઈ” બનવાની છે, પરંતુ આ માર્ગ ઇતિહાસ, ધર્મ અને શક્તિના સંતુલન સાથે જોડાયેલો હોવાથી અત્યંત જટિલ છે. હાલમાં મુસ્લિમ દેશોમાં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલ વચ્ચે ઈરાન નેતૃત્વ મેળવવા મથામણ કરી રહ્યું છે, પરંતુ તેની સામે આર્થિક અને રાજદ્વારી સ્તરે અનેક પડકારો ઉભા છે.
શિયા-સુન્ની વિભાજન અને રાજાશાહી સામેનો સંઘર્ષ
ઈસ્લામિક વિશ્વમાં નેતૃત્વ મેળવવાના માર્ગમાં સૌથી મોટો અવરોધ શિયા અને સુન્ની સંપ્રદાયો વચ્ચેનું આંતરકલાહ છે. ઈરાન શિયા પંથનું નેતૃત્વ કરે છે, જ્યારે સાઉદી અરેબિયા અને અન્ય મોટાભાગના મુસ્લિમ દેશો સુન્ની બહુમતી ધરાવે છે. ઈરાન પોતાને હક પરસ્ત સાબિત કરવા માંગે છે અને તે સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને તુર્કીયે જેવા દેશોમાં ચાલતી રાજાશાહીનો પણ વિરોધ કરે છે, કારણ કે તેના મતે ઇસ્લામ રાજાશાહીને સ્વીકારતો નથી. આ વૈચારિક મતભેદોને કારણે ઘણા આરબ દેશો ઈરાનને શંકાની નજરે જુએ છે.
યુદ્ધની સ્થિતિ અને પેલેસ્ટાઈન મુદ્દે ઈરાનનું વલણ
ઈરાન ગાઝા અને પેલેસ્ટાઈનના પ્રશ્ને અમેરિકા અને ઈઝરાયલ સામે કડક વલણ અપનાવીને પોતાને “પ્રતિકારના નેતા” તરીકે રજૂ કરે છે. ઈરાની નેતા મુજતબા ખોમેનેઈની શરતોમાં પણ યેરુસલેમ અને પેલેસ્ટાઈનના લોકો પર થતા હુમલા બંધ કરાવવાનો મુદ્દો અગ્રસ્થાને છે. સંભવિત યુદ્ધની સ્થિતિમાં ઈરાન પાસે મુસ્લિમ દેશોમાં અમેરિકન વિરોધી લાગણીનો ફાયદો લેવાની તક છે, પરંતુ અત્યાર સુધી તેને અન્ય શક્તિશાળી મુસ્લિમ દેશોનો ખુલ્લો ટેકો મળ્યો નથી, જે તેની રણનીતિ માટે એક મોટું જોખમ છે.
ભવિષ્યનું સ્વપ્ન અને ઇસ્લામિક એકતા માટેની શરતો
ઈરાનનું “મોટા ભાઈ” બનવાનું સ્વપ્ન ત્યારે જ સાકાર થઈ શકે જ્યારે મુસ્લિમ દેશો વચ્ચેના સંપ્રદાયિક વિભાજન ઓછા થાય. આયાતુલ્લાહ સૈયદ અલી ખોમેનેઈના મતે તમામ મુસ્લિમો એક રાષ્ટ્ર છે અને શિયા-સુન્નીમાં કોઈ ભેદ નથી. જોકે, માત્ર લશ્કરી શક્તિ કે યુદ્ધ દ્વારા સ્થાયી નેતૃત્વ મેળવવું અશક્ય છે. જ્યાં સુધી સાઉદી અરેબિયા અને તુર્કીયે જેવા દેશો ઈરાનના પ્રભાવને સ્વીકારે નહીં અને પરસ્પર વિશ્વાસનું વાતાવરણ ન સર્જાય, ત્યાં સુધી ઈરાન માટે સમગ્ર ઈસ્લામિક વિશ્વના મશાલચી બનવું ઘણું દૂરનું સ્વપ્ન છે.
