Supermassive Black Hole Awakening Research: ૧૦૦ મિલિયન (૧૦ કરોડ) વર્ષની લાંબી ઊંડી ઊંઘ પછી એક વિશાળ બ્લેક હોલ અચાનક જાગી ગયો છે. વૈજ્ઞાનિકોએ જ્યારે આ નજારો જોયો ત્યારે તેઓ દંગ રહી ગયા, કારણ કે તેની સક્રિયતા કોઈ ભયાનક બ્રહ્માંડિય જ્વાળામુખી ફાટવા જેવી હતી. અંતરિક્ષમાં થયેલા આ ધડાકાએ ઉર્જાની એવી લહેરો પેદા કરી છે, જે કલ્પનાની બહાર છે. આ ઘટના માત્ર એક સંયોગ નથી, પરંતુ બ્લેક હોલના રહસ્યમય વ્યવહારને સમજવાની એક મોટી તક છે. આ દુર્લભ બ્રહ્માંડિય ઘટનાએ સાબિત કરી દીધું છે કે જેને આપણે શાંત અંતરિક્ષ સમજીએ છીએ, ત્યાં ગમે ત્યારે તબાહી મચી શકે છે. આ શોધ બ્લેક હોલના જીવન ચક્ર અને તેમના ખોરાકની પેટર્નને ડિકોડ કરવામાં કામ આવશે.
બ્લેક હોલના જાગવાનો અસલી અર્થ શું છે?
અંતરિક્ષમાં બ્લેક હોલ હંમેશા એક્ટિવ રહેતા નથી. ઘણીવાર તેઓ લાખો વર્ષો સુધી શાંત પડ્યા રહે છે કારણ કે તેમની પાસે ‘ખાવા’ માટે કંઈ હોતું નથી. જ્યાં સુધી કોઈ ગેસ, ધૂળના રજકણો કે સિતારાઓ તેમના દાયરામાં ન આવે, ત્યાં સુધી તેઓ સુષુપ્ત અવસ્થામાં રહે છે. પરંતુ જેવું કોઈ ખગોળીય પિંડ તેમની ગ્રેવિટીની રેન્જમાં આવે છે, કે તરત જ તેઓ ફરી એક્ટિવ થઈ જાય છે.
‘ધ ક્લસ્ટર્સ હાઈડિંગ ઈન પ્લેન સાઈટ’ (CHiPS) સર્વે દરમિયાન વૈજ્ઞાનિકોએ જોયું કે એક સુપરમેસિવ બ્લેક હોલ અચાનક પોતાની નિષ્ક્રિય અવસ્થામાંથી બહાર આવી ગયો છે. રિસર્ચર્સે જણાવ્યું કે બ્લેક હોલને જ્યારે નવું ‘બળતણ’ એટલે કે ગેસ અને સિતારાઓ મળે છે, ત્યારે તેઓ અચાનક સક્રિય થઈને ઉર્જા અને પ્રકાશના ભીષણ કિરણો છોડવા લાગે છે.
બ્રહ્માંડિય જ્વાળામુખીએ કેવી રીતે મચાવી હલચલ?
આ ઘટનાને જ્વાળામુખીની ઉપમા એટલા માટે આપવામાં આવી છે કારણ કે જે રીતે જ્વાળામુખીમાંથી લાવા નીકળે છે, તેવી જ રીતે આ બ્લેક હોલમાંથી હાઈ-એનર્જી જેટ્સ અને રેડિયેશન બહાર નીકળ્યું.
વૈજ્ઞાનિકોના મતે, લાખો વર્ષોથી જે ઉર્જા જમા થઈ રહી હતી, તે અચાનક એક ઝટકામાં બહાર નીકળી.
નાસાના રિસર્ચ પેપર્સ જણાવે છે કે એક્ટિવ ગેલેક્ટિક ન્યૂક્લિયઆઈ એટલી બધી ઉર્જા પેદા કરી શકે છે, જેટલી એક આખી ગેલેક્સીના તમામ તારા મળીને પણ નથી કરી શકતા.
આ ધડાકો એટલો પાવરફુલ હતો કે તેણે આસપાસના ગેસના પડ અને તારાઓ બનવાની પ્રક્રિયાને પણ પ્રભાવિત કરી છે. જોકે આ પૃથ્વી માટે ખતરનાક નથી, પરંતુ ગેલેક્સીના માળખાને બદલવા માટે પૂરતો છે.
કેમ આ શોધથી વૈજ્ઞાનિકો હેરાન છે?
આ શોધ એટલા માટે ખાસ છે કારણ કે તે બ્લેક હોલના સાયક્લિક નેચર (ચક્રીય સ્વભાવ) ને દર્શાવે છે. અત્યાર સુધી આપણને લાગતું હતું કે બ્લેક હોલનો વ્યવહાર એક સરખો રહે છે, પરંતુ હવે ખબર પડી છે કે તેઓ લાખો વર્ષ સુધી ઊંઘી શકે છે અને પછી અચાનક જાગી શકે છે. આવી ઘટનાઓને જોવી ખૂબ જ મુશ્કેલ હોય છે કારણ કે તેમનો ટાઈમ ઈન્ટરવલ ઘણો લાંબો હોય છે. ખગોળશાસ્ત્રીઓનું કહેવું છે કે આ ઘટનાથી આપણને એ સમજવામાં મદદ મળશે કે બ્લેક હોલ અને તેમની ગેલેક્સી વચ્ચે કેવો તાલમેલ હોય છે. આ શોધ એ વાતની પણ પુષ્ટિ કરે છે કે બ્લેક હોલ માત્ર વિનાશકારી નથી, પરંતુ તેઓ ગેલેક્સીના વિકાસમાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
શું બ્લેક હોલ ફરીથી ઊંઘી જશે?
બ્લેક હોલની આ સક્રિયતા ત્યાં સુધી જ રહેશે જ્યાં સુધી તેની પાસે બળતણ હાજર છે. જેવું આસપાસનો ગેસ અને ધૂળ ખતમ થઈ જશે, તે ફરીથી કરોડો વર્ષો માટે શાંત થઈ શકે છે. વૈજ્ઞાનિકો માટે પડકાર એ છે કે તેઓ આ ઉર્જા વિસ્ફોટોની આગાહી કરી શકે. બ્રહ્માંડના આ જબરદસ્ત એક્ટિવિટીવાળા રૂપને સમજવું જ વિજ્ઞાનનો અસલી હેતુ છે. બ્લેક હોલનો આ ‘જ્વાળામુખી’ જેવો વ્યવહાર આપણને યાદ અપાવે છે કે અંતરિક્ષમાં હજુ પણ એવા ઘણા રહસ્યો છે, જેના પરથી પડદો ઉઠવાનો બાકી છે.
