Israel on IMEC Corridor: ઇઝરાયેલી મીડિયામાં ‘ઇન્ડિયા-મિડલ ઈસ્ટ-યુરોપ ઇકોનોમિક કોરિડોર’ (IMEC) પ્રોજેક્ટની વારંવાર ચર્ચા થતી રહે છે. આ એવો પ્રોજેક્ટ છે જે જો જમીન પર ઉતરે તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાનની ‘બ્લેકમેલિંગ’ હંમેશા માટે ખતમ થઈ જશે. અમેરિકા-ઇઝરાયેલ વિરુદ્ધ યુદ્ધમાં ઈરાન માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ટ્રમ્પ કાર્ડ સાબિત થયું છે અને તેને બંધ કરીને તેણે એવા દેશોને પરેશાન કર્યા છે જેમને યુદ્ધ સાથે કોઈ લેવાદેવા જ નથી.
પરંતુ જો IMEC પ્રોજેક્ટ ધરાતલ પર ઉતરે છે તો તેનાથી એક એવો વ્યાપાર માર્ગ બનશે જે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને સંપૂર્ણ રીતે બાયપાસ કરી દેશે. એટલે કે જો ઈરાન હોર્મુઝને બંધ પણ કરે છે તો વૈશ્વિક વ્યાપાર પર તેની કોઈ અસર થશે નહીં. ઇઝરાયેલી મીડિયાનો દાવો છે કે IMEC પ્રોજેક્ટને લઈને ઈરાની શાસનમાં પણ બેચેની છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૩ ની શરૂઆતમાં આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ પર ભારત, સાઉદી અને અમેરિકા સહિત દેશો વચ્ચે આ અંગે સહમતિ બની હતી પરંતુ જ્યારે ઈરાને હોર્મુઝને બંધ કર્યું છે ત્યારથી તેને વહેલી તકે શરૂ કરવાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
ઈરાન માટે વ્યૂહાત્મક ખતરો સાબિત થઈ શકે છે IMEC
તેમાં કોઈ શંકા નથી કે જો IMEC બને છે તો ઈરાન જો હોર્મુઝને બંધ પણ કરે છે તો તેની ન્યૂનતમ અસર પડશે. પછી તે હોર્મુઝ બ્લોક વૈશ્વિક વ્યાપારને ઘૂંટણિયે લાવી શકશે નહીં. તેથી જ આ કોરિડોર ઈરાન માટે વ્યૂહાત્મક ખતરો માનવામાં આવી શકે છે. IMEC હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો એક વૈકલ્પિક ટ્રેડ રૂટ છે અને આ રૂટથી પણ એવા સામાનનો કારોબાર શક્ય છે જે હોર્મુઝથી થઈ શકે છે. આનાથી ભારત અને આરબ ખાડી દેશ ઈરાનના પ્રભાવવાળા હોર્મુઝને બાયપાસ કરતા જમીન અને સમુદ્રના માર્ગે સીધા યુરોપ સુધી સામાન મોકલી શકશે.
ઇઝરાયેલનું કહેવું છે કે આ સિવાય આ નવો રસ્તો રિન્યુએબલ એનર્જીના મોટા પાયે ખંડો વચ્ચે નિકાસની પાયો નાખી રહ્યો છે. જેમાં ઇઝરાયેલ, ગ્રીસ અને સાયપ્રસ વચ્ચે વીજળી અને ગ્રીન એનર્જી નેટવર્કને જોડવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. આશા છે કે આ પગલાથી તેલ અને ગેસ પર દુનિયાની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી નિર્ભરતા ઘટશે જે તેહરાનની આર્થિક જીવનરેખા છે.
કેવો દેખાશે IMEC ટ્રેડ રૂટ?
IMEC કોરિડોર બે મુખ્ય ભાગમાં વહેંચાયેલો છે. પૂર્વી કોરિડોર- આ ભારતને આરબની ખાડી સાથે સમુદ્રી માર્ગ દ્વારા જોડશે. ઉત્તરી કોરિડોર- આ ખાડી દેશોને રેલવે અને રોડ નેટવર્ક દ્વારા યુરોપ સાથે જોડશે. કેવો દેખાશે ટ્રેડ રૂટ- ભારતના મુંબઈ પોર્ટથી UAE પોર્ટ, પછી સાઉદી પોર્ટ (રેલવે નેટવર્ક), પછી જોર્ડન, પછી ઇઝરાયેલનું હાઈફા પોર્ટ અને ત્યાંથી યુરોપ ગ્રીસનું પિરાયસ પોર્ટ અને બીજા બાકીના દેશો.
IMEC ને લઈને ઈરાનની ચિંતાઓ શું હોઈ શકે છે?
ઈરાનની સૌથી મોટી ચિંતા હોર્મુઝનું ‘બેકાર’ થઈ જવાનું છે. IMEC થી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની વ્યૂહાત્મક અસર જ નબળી પડી જશે. ઈરાનની બીજી મોટી ચિંતા એ હોઈ શકે છે કે આ મોટા પ્રોજેક્ટમાં ઇઝરાયેલના સામેલ થવાથી તે સુરક્ષા અને આર્થિક મામલામાં ઘણું મજબૂત થશે. આનાથી ઇઝરાયેલને મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાનના પ્રોક્સી સંગઠનો વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કરવા માટે સાઉદી અરબ સાથે મળીને એક સૈન્ય જૂથ બનાવવાની તક મળી જશે.
જેરૂસલેમ પોસ્ટના એક રિપોર્ટમાં લખવામાં આવ્યું છે કે જો ઇઝરાયેલ યોગ્ય પગલાં ઉઠાવે, કૂટનીતિક લવચીકતા બતાવે અને આ રૂટને પોતાની પાસે દૂર જવા રોકવામાં સફળ થઈ જાય તો આ ઈરાનીઓ માટે એક જબરદસ્ત વ્યૂહાત્મક ઝટકો હશે અને તેમની પકડ નબળી પડી જશે. બીજી તરફ જો ઇઝરાયેલ ઢીલ રાખે, વિલંબમાં ફસાઈ જાય અને આ કોરિડોરને તુર્કી તરફ જવા દે તો આનાથી તેહરાનને એક મોટી જીત મળી શકે છે. આનાથી ક્ષેત્રમાં ઇઝરાયેલ વધુ અલગ-થલગ પડી શકે છે અને તેનું આર્થિક ભવિષ્ય જોખમમાં પડી શકે છે.
