Lebanon Death Penalty Abolished : લેબેનાન ડેથ પેનાલ્ટીને ખતમ કરવા વાળો મિડલ ઇસ્ટનો પહેલો દેશ બની ગયો છે. લેબેનાની સાંસદોએ ઘણા સુધારાઓ પછી મંગળવારે આ વિધેયક પર સાઇન કરી દીધા. ખાસ વાત એ છે કે 2004 પછીથી લેબેનાનમાં અદાલતો લોકોને મોતની સજા સંભળાવતી તો રહી, પણ એક પણ સજાને એક્ઝિક્યુટ કરવામાં ન આવી. હવે કાનૂન ખતમ થયા પછી તે 85 લોકોને રાહત મળી જશે, જેમને હાલમાં જ મોતની સજા સંભળાવવામાં આવી હતી. જોકે આ વ્યવસ્થા તુરંત લાગૂ નહીં થાય, અત્યારે આને પીએમ અને રાષ્ટ્રપતિ પાસે મંજૂરી માટે મોકલવામાં આવશે.
મોતની સજા દુનિયાના સૌથી વિવાદાસ્પદ કાનૂનોમાંથી એક છે. કેટલાક દેશોમાં જઘન્ય અપરાધો માટે આને અંતિમ સજા માનવામાં આવે છે. જોકે ઘણા દેશ માનવાધિકારનો હવાલો આપીને આનો વિરોધ કરે છે. એટલે જ દુનિયામાં 113 દેશ એવા છે જેમણે મોતની સજાને પૂરી રીતે ખતમ કરી દીધી છે. 32 દેશોમાં આ વ્યવસ્થા છે, પરંતુ તેઓ એવું કરવાથી બચે છે. ફક્ત 54 દેશ એવા છે જ્યાં આજે પણ મોતની સજા આપવામાં આવે છે. લેબેનાનના જ પડોશમાં સ્થિત સીરિયાની કહાની આનાથી બિલકુલ ઊલટી છે.
લેબેનાનના નિર્ણયથી સીરિયા ચર્ચામાં કેમ?
સીરિયા ભલે લેબેનાનના પડોશમાં છે, પરંતુ ત્યાંની સ્થિતિ બિલકુલ અલગ છે. અહીં હજુ પણ મોતની સજા કાનૂની વ્યવસ્થાનો ભાગ છે. ખાસ વાત એ છે કે જે સમયે લેબેનાનની સંસદમાં ડેથ પેનાલ્ટીને ખતમ કરવામાં આવવા પર બહેસ ચાલી રહી હતી અને સાઇન કરવામાં આવી રહ્યા હતા. બરાબર તે જ સમયે સીરિયામાં પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ બશર અલ અસદ અને તેમના ભાઇ માહેર અલ અસદ સમેત 9 લોકોને મોતની સજા સંભળાવવામાં આવી રહી હતી. પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ આ સમયે દેશથી બહાર છે, અદાલતે તેમને તેમની ગેરહાજરીમાં જ મોતની સજા સંભળાવી છે. તેમના પર 14 વર્ષ ચાલેલા ગૃહયુદ્ધ દરમિયાન ઘણી હત્યાઓ કરાવવા, યાતના અને માનવતા વિરુદ્ધ અપરાધના દોષી ગણવામાં આવ્યા.
દુનિયામાં શું છે ડેથ પેનાલ્ટીને લઇને સ્થિતિ
એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ 2025ની એક રિપોર્ટ મુજબ દુનિયામાં 113 દેશ એવા છે જે મોતની સજાને પૂરી રીતે ખતમ કરી ચૂક્યા છે. 9 દેશ એવા છે જ્યાં સામાન્ય અપરાધો માટે મોતની સજાને ખતમ કરી દેવામાં આવી છે, પરંતુ મોટા અપરાધોમાં હજુ પણ આ લાગૂ છે. 23 દેશમાં મોતની સજાનું પ્રાવધાન તો છે, પરંતુ માનવાધિકારના કારણે લાંબા સમયથી કોઇ ફાંસી આપવામાં નથી આવી. છતાં 54 દેશ એવા છે જ્યાં હજુ પણ મોતની સજા સતત આપવામાં આવી રહી છે.
કયા દેશોમાં ખતમ થઇ ચૂકી છે મોતની સજા?
યુરોપ: અહીં લગભગ તમામ દેશોમાં મોતની સજાને પૂરી રીતે ખતમ કરવામાં આવી ચૂકી છે. ખાસ કરીને ફ્રાન્સ, જર્મની, બ્રિટન, ઇટલી, સ્પેન, પોર્ટુગલ, નેધરલેન્ડ્સ, નોર્વે, સ્વીડન અને ડેનમાર્કમાં મોતની સજાની વ્યવસ્થા નથી.
એશિયા: નેપાળ, ભૂતાન, ફિલિપાઇન્સ, તિમોર-લેસ્તે, કમ્બોડિયામાં પણ ડેથ પેનાલ્ટી ખતમ કરવામાં આવી ચૂકી છે.
આફ્રિકા: દક્ષિણ આફ્રિકા, અંગોલા, મોઝામ્બિક, નામિબિયા, રવાન્ડામાં લોકોને મોતની સજા નથી આપવામાં આવતી.
અમેરિકા ખંડ: કેનેડા, મેક્સિકો, આર્જેન્ટિના, બ્રાઝિલ, ચિલી, કોલંબિયામાં મોતની સજા ખતમ થઇ ચૂકી છે.
ઓશેનિયા: ઓસ્ટ્રેલિયા, ન્યૂઝીલેન્ડ અને ઘણા પ્રશાંત દ્વીપીય દેશ એવા છે જ્યાં ડેથ ખતમ થઇ ચૂકી છે.
આ દેશો હવે પણ આપે છે ફાંસી
એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલની રિપોર્ટ મુજબ, ચીન, સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, ઇરાન, યમન અને અમેરિકામાં હજુ પણ મોતની સજા સંભળાવવામાં આવે છે. આ જ રિપોર્ટ મુજબ 2025માં દુનિયાભરમાં 2707 લોકોને ફાંસી આપવામાં આવી. આમાંથી મોટા ભાગના મામલા 17 દેશોથી જોડાયેલા હતા. રિપોર્ટમાં એ પણ બતાવવામાં આવ્યું છે કે આ આંકડામાં ચીનમાં કરવામાં આવેલા એક્ઝિક્યુશન શામેલ નથી, કારણ કે ત્યાં આ પ્રકારના આંકડા ગોપનીય રાખવામાં આવે છે, જ્યારે 2024માં આ આંકડો 1518 પર હતો. રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે આમાંથી ઇરાનમાં સૌથી વધુ 2159 લોકોને મોતની સજા આપાવવામાં આવી. જ્યારે 356 મોતની સજા સાથે સાઉદી અરેબિયા બીજા નંબર પર રહ્યું. યમનમાં 51 અને અમેરિકામાં 47 લોકોને મોતની સજા આપવામાં આવી.
ભારતમાં શું છે વ્યવસ્થા?
ભારતમાં મોતની સજા હજુ ખતમ નથી થઇ. અહીં રેરિસ્ટ ઓફ રેર એટલે કે સૌથી દુર્લભ મામલાઓમાં જ ડેથ પેનાલ્ટી આપવામાં આવવાની વ્યવસ્થા છે. કોઇ પણ મામલામાં અદાલત એ જુએ છે કે અપરાધ કેટલો ગંભીર છે, પરિસ્થિતિઓ શું હતી અને શું આજીવન કારાવાસ જેવી સજા પૂરતી હશે. જોકે ભારતમાં પણ મોતની સજાને ખતમ કરવાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે. આની પાછળ તર્ક આપવામાં આવી રહ્યો છે કે ન્યાય વ્યવસ્થાથી ભૂલની સંભાવના પૂરી રીતે ખતમ નથી કરી શકાતી. જો કોઇ નિર્દોષ વ્યક્તિને આજીવન કારાવાસ થયો છે તો પછીથી ભૂલ સામે આવવા પર તેને રિહા કરી શકાય છે, પરંતુ ફાંસી પછી એવું શક્ય નથી. જોકે કેટલાક લોકો આતંકવાદ, સામૂહિક હત્યા કે રેરિસ્ટ ઓફ રેર મામલાઓમાં મોતની સજાના પક્ષધર પણ છે.
લેબેનાનના આ નિર્ણયના શું માયના છે?
લેબેનાનનો નિર્ણય એટલે મહત્વનો છે કારણ કે તે મિડલ ઇસ્ટમાં એવું કરવા વાળો પહેલો દેશ બની ગયો છે. દુનિયામાં સૌથી વધુ મોતની સજા અખાતી દેશોમાં જ આપવામાં આવે છે. ઇરાન આમાં નંબર-1 છે અને સાઉદી બીજા નંબર પર. લેબેનાનના ન્યાય મંત્રી આદેલ નાસરના મુજબ મોતની સજાને ખતમ કરીને સશ્રમ આજીવન કારાવાસમાં બદલી દેવામાં આવી છે. હવે વિધેયકને પ્રધાનમંત્રી નવાફ સલામની આગેવાની વાળી કેબિનેટની મંજૂરી માટે મોકલવામાં આવશે. તે પછી રાષ્ટ્રપતિ જોસેફ આઉનના હસ્તાક્ષરની જરૂરત હશે. બીજી તરફ સંસદમાં મતદાન દરમિયાન હિસ્બુલ્લાહના સંસદીય જૂથે વિધેયકનો વિરોધ કર્યો અને સદનથી વૉકઆઉટ કરી દીધું હતું.
