Nepal Flood: નેપાળમાં બુધવારે સવારે આવેલા જળસંકટે થોડા જ સમયમાં ભારે વિનાશ સર્જ્યો. તિબેટ સરહદને અડીને આવેલા રસુવા જિલ્લામાંથી શરૂ થયેલું પૂર ભોટેકોશી નદીમાં ઝડપથી નીચે તરફ આગળ વધ્યું. ગામો, રસ્તાઓ, પુલો અને જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ તેની ઝપેટમાં આવી ગયા. આ ઘટનામાં અત્યાર સુધી નેપાળમાં 157 લોકોના મૃત્યુની પુષ્ટિ થઈ છે, જ્યારે ચીનના તિબેટમાં 3 લોકોનાં મૃત્યુ થયાં છે. સેંકડો લોકો ગુમ છે. પૂરે રસુવા, નુવાકોટ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. અનેક ગામો, રસ્તાઓ અને પુલો તેની ઝપેટમાં આવ્યા છે. સમજીએ કે આ જળસંકટ શા માટે આવ્યું અને હવે આગળ શું થશે?
આટલું મોટું પૂર કેવી રીતે આવ્યું?
કાઠમંડુ યુનિવર્સિટીના ક્લાઇમેટ સંશોધક પ્રોફેસર રિજન ભક્ત કાયસ્થએ કાઠમંડુ પોસ્ટને જણાવ્યું કે પ્રારંભિક આકલન છે કે બરફનો એક મોટો હિમસ્ખલન લ્હેન્દે નદીમાં પડ્યો અને તેણે નદીનો માર્ગ રોકી દીધો. તેના કારણે પાછળ મોટી માત્રામાં પાણી એકઠું થતું ગયું. બાદમાં આ કુદરતી બંધ તૂટી ગયો અને એકઠું થયેલું પાણી અચાનક નીચે તરફ આવી ગયું. આ જ પાણી ભોટેકોશીમાં પહોંચ્યું અને જોતજોતામાં વિનાશક પૂરમાં ફેરવાઈ ગયું.
શું ભૂકંપે હિમસ્ખલન કરાવ્યું?
આ આશંકા પણ તપાસના દાયરામાં છે. અમેરિકન જિયોલોજિકલ સર્વે અનુસાર, બુધવારે સવારે 8:37 વાગ્યે તિબેટમાં 4.4 તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો. તેનું કેન્દ્ર ગોસાઈકુંડથી લગભગ 47 કિલોમીટર ઉત્તર તરફ હતું. લગભગ 9 વાગ્યે ભોટેકોશીમાં અચાનક પૂર આવ્યું. તેથી ભૂકંપ, ત્યારબાદ હિમસ્ખલન અને પછી નદીનો માર્ગ બંધ થવાની કડીઓને જોડીને જોવામાં આવી રહી છે.
શું ગ્લેશિયર તળાવ પણ ફાટ્યું છે?
નેપાળના હાઇડ્રોલોજી અને હવામાન વિભાગનું કહેવું છે કે નેપાળ અથવા તિબેટના ઊંચા વિસ્તારમાં કોઈ ગ્લેશિયર તળાવ ફાટવાની આશંકાની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. ખાસ વાત એ છે કે રસુવામાં મંગળવાર અને બુધવારે ભારે વરસાદ થયો નહોતો. આવી સ્થિતિમાં હિમસ્ખલનથી નદી રોકાવાની અથવા ગ્લેશિયર તળાવ ફાટવાની આશંકા વધારે માનવામાં આવી રહી છે.
શું આ વિસ્તારમાં અગાઉ પણ આવું બન્યું છે?
હા, S જુલાઈ 2025ના રોજ આ જ ભોટેકોશી નદીમાં અચાનક પૂર આવ્યું હતું. બાદમાં નેપાળના હાઇડ્રોલોજી અને હવામાન વિભાગે સેટેલાઇટ તસવીરોના આધારે તેને ગ્લેશિયર તળાવ ફાટવાથી આવેલું પૂર ગણાવ્યું હતું. આ વિસ્તારમાં અનેક મોટા ગ્લેશિયર તળાવો છે. ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર ફૉર ઇન્ટિગ્રેટેડ માઉન્ટેન ડેવલપમેન્ટ અગાઉ જ તિબેટના પોઇકુ જળગ્રહણ વિસ્તારને ગ્લેશિયર તળાવ ફાટવાથી આવતાં પૂર માટે અત્યંત સંવેદનશીલ ગણાવી ચૂક્યું છે.
ભારતીયો કેવી રીતે ફસાયા?
આ પૂરની ઝપેટમાં આવેલા અને સંપર્કથી બહાર થયેલા મોટાભાગના ભારતીયો કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે નેપાળના માર્ગે તિબેટ (ચીન) જઈ રહ્યા હતા. આ ભારતીયો અને અન્ય વિદેશી પ્રવાસીઓ બુધવારે સવારે નેપાળ-ચીન સરહદ પર આવેલા રસુવાગઢીમાં હતા અને ત્યાંથી સરહદ પાર કરીને તિબેટમાં પ્રવેશ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. આ દરમિયાન પૂરે સરહદી ગામો, રસ્તાઓ અને મહત્વપૂર્ણ પાયાના માળખાને સંપૂર્ણપણે તોડી નાખ્યા, જેના કારણે પ્રવાસીઓનો સંપર્ક તૂટી ગયો.
સેટેલાઇટ તસવીરોમાં ગ્લેશિયરની નજીક બાંધકામનો દાવો
કેટલીક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં સેટેલાઇટ તસવીરો દ્વારા દાવો કરવામાં આવ્યો કે ચીને તિબેટમાં હિમાલયના ઊંચા વિસ્તારોમાં શિયાઓકાંગ નામની વસાહતો બનાવી છે. તેના માટે પહાડ કાપવા અને નદીના માર્ગની નજીક બાંધકામ કરવાથી ગ્લેશિયર પ્રભાવિત થયા છે અને હિમસ્ખલન વધ્યું છે. બુધવારે આવેલા પૂર સાથે પણ તેને જોડવામાં આવ્યું છે. દાવો છે કે ગ્યિરૉંગ નગર અને ગ્યિરૉંગ પોર્ટ નજીક થયેલા બાંધકામથી નદીનો પ્રવાહ પ્રભાવિત થયો અને પાણી ઝડપથી નેપાળ તરફ આવ્યું. જોકે આ દાવાઓની સ્વતંત્ર વૈજ્ઞાનિક પુષ્ટિ હજુ થઈ નથી.
હવે બિહારને ખતરો શા માટે છે?
તિબેટમાંથી આવતી ભોટેકોશી આગળ નેપાળની ત્રિશૂલી નદીમાં મળે છે. ત્રિશૂલી આગળ નારાયણી નદીનો ભાગ બને છે અને આ જ નદી ભારતમાં પ્રવેશ કર્યા બાદ ગંડક કહેવાય છે. એટલે કે નેપાળમાં આવેલું વધારાનું પાણી અંતે બિહારની ગંડકમાં પહોંચી શકે છે. આ જ કારણસર પશ્ચિમ ચંપારણના બગહા અને વાલ્મીકિનગર બેરેજની આસપાસ વિશેષ દેખરેખ રાખવામાં આવી રહી છે.
