Pakistan Debt Crisis: પાકિસ્તાન તેના ઇતિહાસના સૌથી મોટા દેવામાં ડૂબી ગયું છે. મુશ્કેલ આર્થિક સ્થિતિનો સામનો કરી રહેલા પાકિસ્તાન પર દેવું ૮૧.૯૩ ટ્રિલિયન રૂપિયા થઈ ગયું છે. આનું કારણ એપ્રિલમાં લેવામાં આવેલી લોન છે. પાકિસ્તાનની કેન્દ્ર સરકારનું દેવું એપ્રિલમાં ૧.૪ ટ્રિલિયન રૂપિયા વધીને વિક્રમી ૮૧.૯૩ ટ્રિલિયન પર પહોંચ્યું છે. આ વધતું નાણાકીય દબાણ અને સરકારી ખર્ચને પૂરો કરવા માટે દેશની લોન પર નિર્ભરતાને દર્શાવે છે.
બિઝનેસ રેકોર્ડરના રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દેવાના તાજા આંકડા પાકિસ્તાનના સરકારી નાણામાં સતત બનેલી માળખાગત નબળાઈને દર્શાવે છે. પાકિસ્તાનની આર્થિક વ્યવસ્થા હાલ લોનના ભરોસે ચાલી રહી છે. નાણાકીય સ્થિરતા અને દેશ પર વધતા દેવાના બોજને લઈને નિષ્ણાતો વારંવાર શાહબાઝ શરીફના નેતૃત્વવાળી સરકારને ચેતવણી આપતા રહ્યા છે.
તાજેતરના મહિનાઓમાં ઝડપથી વધ્યું દેવું
રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ ૧૦ મહિનામાં કેન્દ્ર સરકારનું દેવું ૪ ટ્રિલિયન રૂપિયાથી વધારે વધ્યું છે. કુલ વધારામાંથી ઘરેલું દેવું ૩.૬ ટ્રિલિયન રૂપિયાથી વધારે હતું, જ્યારે વિદેશી દેવું ૪૦૦ અબજ રૂપિયાથી વધારે વધ્યું છે.
આ વર્ષે એપ્રિલમાં થયેલા વધારાનું કારણ ઘરેલું અને વિદેશી બંને રીતે વધુ લોન લેવાનું છે, જે બજેટ ખાધને પૂરી કરવા અને દેવું ચૂકવવાની જવાબદારીઓને નિભાવવા માટે સરકારની લોન પર સતત નિર્ભરતાને સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે.
દેવાના જાળમાં સરકાર
રિપોર્ટ મુજબ, સતત આવતી રહેલી સરકારોએ વર્તમાન ખર્ચને પૂરો કરવા અને જૂનું દેવું ચૂકવવા માટે લોન પર વધુ નિર્ભરતા દર્શાવી છે. આનાથી એક એવું ચક્ર બની ગયું છે જેને ઉલટાવવું મુશ્કેલ બનતું જઈ રહ્યું છે.
અર્થશાસ્ત્રીઓ, આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય સંસ્થાઓ અને નીતિ-નિર્ધારકો તરફથી નબળી આવક ઊભી કરવા અને સતત નાણાકીય ખાધને લઈને વારંવાર ચેતવણી આપવા છતાં પાકિસ્તાન પર દેવાનો બોજ વધતો જઈ રહ્યો છે.
મુશ્કેલીમાં પાકિસ્તાન
રિપોર્ટમાં એ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે દેવાનો વધતો સ્ટોક વ્યાપક આર્થિક પરિણામ પેદા કરે છે. આનાથી સરકારી સંસાધનોનો એક મોટો હિસ્સો શિક્ષણ, સ્વાસ્થ્ય સેવા, પાયાગત માળખા અને સામાજિક કલ્યાણમાં રોકાણ કરવાને બદલે દેવું ચૂકવવામાં ખર્ચાઈ જાય છે.
રિપોર્ટમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં ભૂ-રાજકીય તણાવે નવી અનિશ્ચિતતા પેદા કરી દીધી છે. આનાથી વૈશ્વિક ઉર્જાના ભાવ વધી ગયા છે અને તેલ આયાતની પડતર વધવાથી પાકિસ્તાનના વિદેશી ખાતાઓ પર દબાણ વધી ગયું છે.
શું છે સંકટમાંથી બહાર નીકળવાનો ઉપાય
રિપોર્ટમાં સલાહ આપવામાં આવી છે કે પાકિસ્તાને પોતાના નાણાને વધુ ટકાઉ આધાર પર લાવવા માટે મજબૂત આવક સર્જન, સાર્વજનિક ખર્ચ પર કડક નિયંત્રણ અને માળખાગત સુધારાઓની જરૂર હશે. દેવા વધવાના મૂળ કારણોનું સમાધાન નહીં કરવામાં આવે તો પાકિસ્તાને આવનારા વર્ષોમાં ગંભીર નાણાકીય પડકારોનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
