Panda Diplomacy Explained: જાપાને પાંડાના બે જોડિયા બચ્ચા શિયાઓ શિયાઓ અને લેઈ લેઈને ચીનને પાછા સોંપી દીધા છે. આ બંને જાપાનના ટોક્યોના ઉએનો પ્રાણીસંગ્રહાલયમાં રહેતા હતા. તેમનો જન્મ પણ જૂન 2021માં જાપાનમાં જ થયો હતો. શિયાઓ શિયાઓ અને લેઈ લેઈના માતા-પિતાનું નામ પણ શિયાઓ શિયાઓ અને લેઈ લેઈ છે. આ બંને મિત્રતાના દૂત તરીકે ફેબ્રુઆરી 2011 થી સપ્ટેમ્બર 2024 સુધી જાપાનમાં રહ્યા હતા. આ પાંડા દંપતીએ જૂન 2017માં શિયાંગ શિયાંગ નામની માદા પાંડાને જન્મ આપ્યો હતો. ચીને આ પગલું જાપાન સાથે બગડતા સંબંધો વચ્ચે ઉઠાવ્યું છે. વર્ષ 1972 પછી આ પ્રથમ વખત છે જ્યારે જાપાનમાં અત્યારે કોઈ પાંડા નથી. પાંડા માત્ર ચીનમાં જ જોવા મળે છે. તેમને મિત્રતાના દૂત માનવામાં આવે છે. તેથી ચીન પાંડાનો ઉપયોગ રાજદ્વારી હથિયાર તરીકે કરે છે. તમામ પાંડા પર ચીનનો અધિકાર છે.
ચીનમાં પાંડાની વસ્તી
ચીને પાંડાના સંરક્ષણ માટે અનેક કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા છે. આ કારણે તેઓ હવે ‘લુપ્તપ્રાય’ શ્રેણીમાંથી નીકળીને ‘સંવેદનશીલ’ શ્રેણીમાં આવી ગયા છે. ચીન સરકારના જણાવ્યા અનુસાર 1980ના દાયકામાં પાંડાની વસ્તી આશરે 1100 હતી, જે 2025માં વધીને 1900 થઈ ગઈ છે. આમાં દુનિયાના બીજા દેશોના પ્રાણીસંગ્રહાલયો અને સંવર્ધન કેન્દ્રોમાં રાખવામાં આવેલા 808 પાંડા પણ સામેલ છે. ચીને 1990ના દાયકાથી 20 દેશોની 26 સંસ્થાઓ સાથે સહયોગ વધાર્યો છે. તેનું પરિણામ એ આવ્યું છે કે ચીનની બહાર 71 પાંડાનો જન્મ થયો છે.
ચીનની ‘પાંડા ડિપ્લોમસી’
ચીન 1949માં જનવાદી ગણરાજ્યની સ્થાપના થઈ ત્યારથી પાંડાનો ઉપયોગ કૂટનીતિ માટે કરી રહ્યું છે. તે પાંડા દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની છબી સુધારવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ નીતિ હેઠળ ચીન વિદેશી પ્રાણીસંગ્રહાલયોને પાંડા ભેટમાં આપે છે. સૌથી પહેલા 1957માં ચીનના તત્કાલીન નેતા માઓ ઝેદોંગે સોવિયત સંઘને ‘પિંગ પિંગ’ નામનો પાંડા ભેટમાં આપ્યો હતો. 1972માં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ રિચાર્ડ નિક્સનની ઐતિહાસિક ચીન યાત્રા બાદ ચીને બે પાંડા અમેરિકાને ભેટમાં આપ્યા હતા. પરંતુ 1984 પછી પાંડાની ઘટતી સંખ્યાને જોતા ચીને તેમને ભેટમાં આપવાનું બંધ કરી દીધું અને ભાડે આપવાનું શરૂ કર્યું.
ચીન સામાન્ય રીતે પાંડાની જોડીને 10 વર્ષ માટે વિદેશી પ્રાણીસંગ્રહાલયોને આપે છે. આ માટે તે વાર્ષિક આશરે 10 લાખ ડોલર સુધીની ફી પણ લે છે. ભાડાની અવધિ પૂરી થવા પર પાંડાને ચીન પાછા મોકલી દેવામાં આવે છે. વિદેશમાં જન્મેલા પાંડાના બચ્ચા પણ બે થી ચાર વર્ષની ઉંમર પછી ચીન પાછા ફરે છે. જાપાનથી પાછા બોલાવવામાં આવેલા પાંડાની ઉંમર પણ ચાર વર્ષ જ છે.
વ્યાપારી સમજૂતીઓ સાથે પાંડાનો સંબંધ
ચીન પોતાના વ્યાપારી ભાગીદારોને પાંડા આપીને પુરસ્કૃત કરે છે. ઓક્સફોર્ડ યુનિવર્સિટીના 2013ના રિપોર્ટ મુજબ, કેનેડા, ફ્રાન્સ અને ઓસ્ટ્રેલિયાને પાંડા આપવાનો સમય આ દેશો સાથે થયેલા યુરેનિયમ સોદા અને મોટા વ્યાપારી કરારો સાથે મેળ ખાય છે. ચીન પાંડાનો ઉપયોગ પોતાની નારાજગી દર્શાવવા માટે પણ કરે છે. જાપાન સાથેની હાલની તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ વચ્ચે પાંડાના બચ્ચાની વાપસીને પણ આ જ દૃષ્ટિએ જોવામાં આવે છે. જાપાની વડાપ્રધાન સનાએ તાકાઈચીના નિવેદન બાદ બંને દેશો વચ્ચે ખેંચતાણ વધી છે. જાપાનથી પાંડા ચીન પહોંચી ગયા છે, જેના પર ચીની વિદેશ મંત્રાલયે કહ્યું કે જાપાનના લોકો પાંડા જોવા માટે ચીન આવી શકે છે.
