Reza Pahlavi Return to Power Impact on India મુદ્દે વૈશ્વિક રાજનીતિમાં ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જો ઈરાનમાં રાજાશાહી પુનઃસ્થાપિત થાય અને શાહના પુત્ર રઝા પહેલવી સત્તા પર આવે, તો તેની અસર માત્ર ઈરાન સુધી સીમિત નહીં રહે, પરંતુ ભારત-પાકિસ્તાન અને સમગ્ર દક્ષિણ એશિયાના વ્યૂહાત્મક સંતુલનને પણ અસર કરી શકે છે.
એક સમય હતો જ્યારે ઈરાન-પાકિસ્તાન ‘ખાસ સાથી’ હતા
શાહ મોહમ્મદ રઝા પહેલવીના શાસનકાળ (1941-1979) દરમિયાન ઈરાન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે અત્યંત નજીકના સંબંધો હતા. ઈરાન પાકિસ્તાનને માન્યતા આપનાર પ્રારંભિક દેશોમાં સામેલ હતો. બંને દેશો અમેરિકાની નજીક હતા અને સોવિયત સંઘના પ્રભાવને રોકવા માટે વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે કામ કરતા હતા.
1965 અને 1971ના યુદ્ધમાં પાકિસ્તાનને ઈરાનની ખુલ્લી મદદ
1965 અને ખાસ કરીને 1971ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધ દરમિયાન ઈરાને પાકિસ્તાનને સીધી મદદ આપી હતી. ઈરાને ઈંધણ, તેલ અને લોજિસ્ટિક સપોર્ટ પૂરું પાડ્યો હતો. એટલું જ નહીં, પાકિસ્તાની વાયુસેનાને પોતાના એરપોર્ટ ઉપયોગમાં લેવા દીધા હોવાની પણ ચર્ચા થાય છે. તે સમયે ભારતને ઉદયમાન પ્રાદેશિક શક્તિ માનવામાં આવતું હતું, જેને સંતુલિત કરવા પાકિસ્તાન મજબૂત રહે એ ઈરાનની વ્યૂહરચના હતી.
1979ની ઈસ્લામિક ક્રાંતિ પછી બદલાયું સમીકરણ
1979માં આયાતુલ્લા ખોમેનીના નેતૃત્વમાં થયેલી ઈસ્લામિક ક્રાંતિએ ઈરાનની વિદેશ નીતિ સંપૂર્ણપણે બદલી નાખી. ઈરાન અમેરિકા વિરોધી બન્યું અને પાકિસ્તાન પર સાઉદી અરેબિયાનો પ્રભાવ વધતા શિયા-સુન્ની સમીકરણો પણ બદલાયા. આ દરમિયાન ભારત સાથે ઈરાનના સંબંધો મજબૂત થયા અને ચાબહાર પોર્ટ જેવી વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી વિકસી.
રઝા પહેલવીની વાપસી ભારત માટે પડકાર બની શકે?
જો ભવિષ્યમાં રઝા પહેલવી સત્તામાં આવે અને ઈરાન ફરી પશ્ચિમ સમર્થક નીતિ અપનાવે, તો ભારત માટે કેટલીક મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે:
ચાબહાર પોર્ટનું મહત્વ ઘટી શકે, જે ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે
ઈરાન-પાકિસ્તાન સંબંધો ફરી મજબૂત બની શકે, જે ભારતની સુરક્ષા માટે ચિંતાજનક છે
ઊર્જા સહયોગ પર અસર, જેના કારણે ભારતને અન્ય ખાડી દેશો પર વધુ નિર્ભર થવું પડી શકે
આમ, Reza Pahlavi Return to Power Impact on India માત્ર ઈરાનની આંતરિક રાજનીતિનો મુદ્દો નથી, પરંતુ ભારત માટે બદલાતા વૈશ્વિક અને પ્રાદેશિક સમીકરણોનું સંકેત છે, જે આવનારા સમયમાં નવી વ્યૂહાત્મક પડકારો ઊભા કરી શકે છે.
