Iran Economic Protests 2026: ઈરાનમાં રવિવારથી ચાલી રહેલા તાજા વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન સુરક્ષા દળો અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચેની અથડામણમાં લોકોના મોત થયા છે. આ પ્રદર્શનો પહેલા રાજધાની તેહરાનમાં શરૂ થયા અને બાદમાં અન્ય સ્થળો સુધી ફેલાઈ ગયા, જ્યારે દસ યુનિવર્સિટીઓના વિદ્યાર્થીઓએ મંગળવારે તેમાં ભાગ લીધો. વિરોધ પ્રદર્શનનું કારણ આર્થિક મંદી અને ભારે મોંઘવારી છે, જે ડિસેમ્બરમાં 42.5 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે.
કેમ થઈ રહ્યા છે વિરોધ પ્રદર્શન?
તાજા વિરોધ પ્રદર્શનો રવિવારે ત્યારે શરૂ થયા, જ્યારે દુકાનદારો ચલણમાં તીવ્ર ઘટાડો અને વધતી કિંમતોને કારણે સરકાર સામે રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા. વેપારીઓ, દુકાનદારો અને ઘણી યુનિવર્સિટીઓના વિદ્યાર્થીઓ પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે અને મુખ્ય બજારો બંધ કરી રહ્યા છે. બુધવારે સરકારે શિયાળુ વેકેશન જાહેર કર્યું, જેનાથી દેશનો મોટાભાગનો હિસ્સો બંધ રહ્યો હતો.
ઈરાનની ફાર્સ ન્યૂઝ એજન્સીએ જણાવ્યું કે પ્રદર્શનકારીઓએ પથ્થરમારો કર્યો અને ઘણી ઇમારતોને ખરાબ રીતે નુકસાન થયું છે. પોલીસે ઘણા લોકોની ધરપકડ કરી છે. ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પર વર્ષોથી અમેરિકન અને પશ્ચિમી પ્રતિબંધોનું દબાણ રહ્યું છે. આમાંના મોટાભાગના પ્રતિબંધો તેહરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા છે. જૂનમાં ઈઝરાયેલ સાથેના 12 દિવસના સંઘર્ષે નાણાકીય સ્થિતિ વધુ નબળી બનાવી દીધી છે.
લોરેસ્તાન પ્રાંતના ડેપ્યુટી ગવર્નર સઈદ પૌરાલીએ ઈરાની ન્યૂઝ એજન્સી સ્ટુડન્ટ ન્યૂઝ નેટવર્કને જણાવ્યું કે આ પ્રદર્શનો આર્થિક દબાણ, મોંઘવારી અને ચલણમાં ઉતાર-ચઢાવને કારણે થઈ રહ્યા છે અને તે આજીવિકાની ચિંતાઓ સાથે જોડાયેલા પ્રદર્શનો છે. આ પ્રદર્શનો આર્થિક કારણોથી પ્રેરિત છે, પરંતુ ઘણા પ્રદર્શનકારીઓએ ઈરાનની શાસન પ્રણાલી વિરુદ્ધ પણ સૂત્રોચ્ચાર કર્યા છે.
અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં એક વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો હતો, જેમાં એક વ્યક્તિ તેહરાનના રસ્તાની વચ્ચે બેઠેલો દેખાયો અને સામે મોટરસાઇકલ પર પોલીસ હતી. ઘણા લોકોએ તેની સરખામણી ‘તિયાનમેન’ આંદોલન સાથે કરી. વર્ષ 1989માં બેઇજિંગના તિયાનમેનમાં ટેન્ક સામે એક એકલો પ્રદર્શનકારી ઉભો રહ્યો હતો, જેની તસવીર આખી દુનિયામાં ચર્ચાનો વિષય બની હતી. વીડિયોમાં વ્યક્તિ જમીન પર બેઠેલો શાંત દેખાય છે, માથું નમેલું છે અને પછી પોતાના માથા પર જેકેટ નાખે છે, જ્યારે તેની પાછળ ભીડ આંસુ ગેસના ધુમાડામાં દોડી રહી છે.
2022 ના મોટા પ્રદર્શનો સાથે સરખામણી
તાજેતરના વિરોધ પ્રદર્શનો 2022 માં થયેલા મોટા વિરોધ પ્રદર્શનો કરતા નાના છે. 2022 માં મહસા અમીનીના કસ્ટડીમાં મોત બાદ પ્રદર્શનો થયા હતા. મહિલાઓ માટે ઈરાનના કડક ડ્રેસ કોડનું ઉલ્લંઘન કરવાના આરોપમાં અમીનીની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. તેમના મૃત્યુ બાદ સમગ્ર દેશમાં ભારે રોષ ફાટી નીકળ્યો હતો, જેમાં સુરક્ષાકર્મીઓ સહિત સેંકડો લોકો માર્યા ગયા હતા.
સરકારની પ્રતિક્રિયા
રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેજેશ્કિયાનના નેતૃત્વવાળી ઈરાનની નાગરિક સરકારે પ્રદર્શનકારીઓ સાથે સંવાદ કરવાની ઈચ્છા દર્શાવી છે. તેમણે કહ્યું, “ઈસ્લામી દ્રષ્ટિકોણથી… જો આપણે લોકોની આજીવિકાનો મુદ્દો ઉકેલીશું નહીં, તો આપણે જહન્નમ (નર્ક) માં જઈશું.” આ નિવેદન સરકારી ટીવી પર પ્રસારિત કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, પેજેશ્કિયાને સ્વીકાર્યું કે તેમના વિકલ્પો મર્યાદિત છે, કારણ કે રિયાલની કિંમત ઝડપથી ઘટી ગઈ છે. હાલમાં એક અમેરિકન ડોલરની કિંમત લગભગ 14 લાખ રિયાલ છે.
