Russia S-400 Missile Delivery India 2026: રશિયાએ સંકેત આપ્યા છે કે 2027 ના બદલે આ જ વર્ષે એટલે કે 2026 માં જ એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમના બાકી બચેલા બે યુનિટ ભારતને સોંપી દેશે. આમાંથી એક યુનિટ આવતા મહિને જ મળવાની આશા છે જ્યારે અંતિમ એસ-400 ની સંભવિત ડિલિવરી નવેમ્બરમાં કરી દેવામાં આવશે. મામલા સાથે જોડાયેલા એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ પુષ્ટિ કરી છે કે સમયસર ડિલિવરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ભારત પોતાના રશિયન સમકક્ષો સાથે નજીકના સંપર્કમાં છે. આ મામલે ઉચ્ચતમ સ્તરે પણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે જે આ પ્રણાલીના વ્યૂહાત્મક મહત્વને રેખાંકિત કરે છે.
‘ઓપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ પોતાની ક્ષમતા બતાવી ચૂકી છે. તેણે 314 કિલોમીટર દૂર પાકિસ્તાની ‘અવાક્સ’ (AWACS) એરક્રાફ્ટ પર ચોકસાઈપૂર્વક નિશાન લગાવીને તેને તોડી પાડ્યું હતું. આ ઉપરાંત પાકિસ્તાની મિસાઈલોને ઈન્ટરસેપ્ટ કરવામાં પણ એસ-400 એ મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. રશિયાએ એસ-400 ની સાથે સાથે તેના બોડીગાર્ડ કહેવાતા Pantsir-S1M ની પણ ઓફર આપી છે. તે ડ્રોન અને ક્રૂઝ મિસાઈલ હુમલાઓથી એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને બચાવે છે.
ભારતને આ જ વર્ષે મળી જશે બંને એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ
રક્ષા મંત્રાલયના અધિકારીએ કહ્યું કે ‘બાકી બચેલી બે S-400 પ્રણાલીઓમાંથી એકની ડિલિવરી આવતા મહિને એટલે કે એપ્રિલમાં થશે અને અંતિમ પ્રણાલીની ડિલિવરી આ વર્ષે નવેમ્બર સુધીમાં થઈ જશે.’ અધિકારીનું કહેવું હતું કે યુક્રેન યુદ્ધના કારણે બાકી બચેલા ૨ એસ-400 ની ડિલિવરી વારંવાર ટળી રહી હતી અને રશિયાએ પહેલા સંકેત આપ્યો હતો કે ડિલિવરી 2027 સુધી જ થઈ શકશે. પરંતુ હવે તેઓ આ જ વર્ષે બંને એસ-400 ની ડિલિવરી કરી રહ્યા છે.
ભારતે 2018 માં રશિયા સાથે S-400 સિસ્ટમના 5 સ્ક્વોડ્રન માટે 5.43 અબજ ડોલરનો સોદો કર્યો હતો. રશિયા ભારતને 3 એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ પહેલા જ સોંપી ચૂક્યું છે પરંતુ 2 સિસ્ટમ સોંપવામાં સતત વિલંબ થયો છે. ભારતે એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમને ‘સુદર્શન ચક્ર’ નામ આપ્યું છે જે ભગવાન કૃષ્ણના સુદર્શન ચક્રથી પ્રેરિત છે. ભારત રશિયા પાસેથી વધુ એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ ખરીદવાનું છે.
ગયા મહિને રક્ષા સચિવ આર.કે. સિંહની અધ્યક્ષતાવાળી રક્ષા અધિગ્રહણ પરિષદ (DAC) એ રશિયા પાસેથી 10,000 કરોડ રૂપિયાના ખર્ચે 288 S-400 મિસાઈલોની ખરીદી માટે ‘આવશ્યકતાની સ્વીકૃતિ’ (AoN) પ્રદાન કરી હતી.
એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમની ક્ષમતા શું છે?
તેનું શક્તિશાળી રડાર 600 કિલોમીટરના અંતર સુધી દુશ્મનના જોખમોને ટ્રેક કરી શકે છે અને 400 કિમીના દાયરામાં તેમને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તે 10 મીટરથી લઈને 30 કિમીની ઊંચાઈ સુધી ઉડી રહેલા લક્ષ્યોને તોડી પાડી શકે છે.
એસ-400 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ એકસાથે 300 થી વધુ લક્ષ્યોને ટ્રેક કરી શકે છે અને તેમાંથી સૌથી ખતરનાક 36 થી 80 લક્ષ્યોને એકસાથે નિશાન બનાવી શકે છે.
S-400 ની મિસાઈલો Mach 14 (આશરે 17,000 કિમી/કલાક) ની મેક્સિમમ સ્પીડથી ઉડી શકે છે. આટલી ઝડપી ગતિના કારણે દુશ્મનના વિમાનો કે મિસાઈલો માટે આનાથી બચવું લગભગ અશક્ય હોય છે.
આમાં ચાર અલગ-અલગ શ્રેણીની મિસાઈલો (400km, 250km, 120km અને 40km રેન્જ) તૈનાત કરી શકાય છે.
એસ-400 પૂરી રીતે મોબાઈલ સિસ્ટમ છે જેને ટ્રકો પર તૈનાત કરવામાં આવે છે. તેને યુદ્ધ માટે તૈયાર થવામાં માત્ર 5 મિનિટનો સમય લાગે છે જે અમેરિકી ‘પેટ્રિયટ’ સિસ્ટમ (25 મિનિટ) ની તુલનામાં ઘણો ઓછો છે.
રશિયા ભારતને હાઈ-પ્રિસિઝન એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ આપવા તૈયાર – દાવો
આ ઉપરાંત રશિયાની સરકારી ન્યૂઝ એજન્સી RT ઇન્ડિયાએ જણાવ્યું છે કે મોસ્કો નવી દિલ્હીને ‘પેન્ટસિર’ (Pantsir) શોર્ટ-રેન્જ એર ડિફેન્સ સિસ્ટમની સપ્લાય પર વિચાર કરી રહ્યું છે. તેને એસ-400 નો બોડીગાર્ડ કહેવામાં આવે છે. દુશ્મન અવારનવાર એસ-400 ને ખતમ કરવા માટે ડ્રોન અને ક્રૂઝ મિસાઈલોનો ઉપયોગ કરે છે. પેન્ટસિર આવા ડ્રોન અને મિસાઈલોને ખતમ કરે છે. સૂત્રોના હવાલાથી આરટી ઇન્ડિયાએ જણાવ્યું છે કે પેન્ટસિર-S1M તમામ પ્રકારના એરોડાયનેમિક લક્ષ્યોને અસરકારક રીતે નિશાન બનાવી શકે છે જેમાં અનમેન્ડ એરિયલ વ્હીકલ (UAVs) પણ સામેલ છે.
