Mercury Shrinking: સૂર્યની સૌથી નજીકનો ગ્રહ એટલે કે બુધ (Mercury) સંકોચાઈ રહ્યો છે. બુધ પર પડેલી કરચલીઓ દર્શાવે છે કે આ ગ્રહ ક્યારેક મોટા કદનો હતો, જેનું કદ હવે ઘટી ગયું છે. બુધની ફાટેલી સપાટી પર આવી સંકોચનની નિશાનીઓ નિષ્ણાતોને મળી છે. વૈજ્ઞાનિકો આ ઊપસેલા ભાગો અને ખડકાળ કિનારીઓને ‘સંકોચાતી રચનાઓ’ કહે છે. કેટલીક ખડકાળ કિનારીઓ 1 માઇલ (1.6 કિલોમીટર) સુધી ઊંચી હોઈ શકે છે અને તે સેંકડો માઇલ સુધી ફેલાયેલી હોઈ શકે છે. નિષ્ણાતોએ આ સંકોચન હજુ વધુ વધવા અંગે ચેતવણી આપી છે.
અમેરિકન અંતરિક્ષ એજન્સી NASA અનુસાર, આપણા સૌરમંડળનો સૌથી નાનો ગ્રહ સૂર્યથી સરેરાશ 36 મિલિયન માઇલ (58 મિલિયન કિમી) દૂર છે અને 88 દિવસમાં સૂર્યની પરિક્રમા પૂર્ણ કરે છે. આ ખડકાળ ગ્રહ 4.5 અબજ વર્ષ પહેલાં ગેસ અને ધૂળના પરિભ્રમણથી બન્યો હતો. સૌરમંડળના શરૂઆતના દિવસો ઉથલપાથલભર્યા હતા, જેમાં સૂર્યની આસપાસ પરિભ્રમણ કરતા અંતરિક્ષના ખડકો અન્ય વસ્તુઓ સાથે અથડાતા રહેતા હતા.
નવા બનેલા ગ્રહો પહેલેથી જ જ્વાળામુખીના લાવા જેવા ગરમ હોય છે, પરંતુ આવી ટક્કરોથી બહાર નીકળતી ઊર્જા અને વધુ ગરમી પેદા કરે છે. સમય જતાં જેમ-જેમ આ ગ્રહોમાંથી ગરમી બહાર નીકળે છે, તેમ બુધ જેવા ગ્રહોના આંતરિક ભાગો સંકોચાઈ જાય છે. – નિષ્ણાત
નવી રિસર્ચ શું કહે છે
જિયોફિઝિકલ રિસર્ચ લેટર્સ જર્નલમાં પ્રકાશિત થયેલી નવી સ્ટડી અનુસાર, ટક્કરોથી નીકળેલા કાટમાળે કદાચ સમય જતાં બુધ કેટલો સંકોચાયો છે તે છુપાવી દીધું છે. બુધના સંકોચાવાની ઝડપને સમજવાથી એ જાણી શકાય છે કે ગ્રહનો વિકાસ કેવી રીતે થયો અને તેના રહસ્યમય આંતરિક ભાગ અંગેના રહસ્યો બહાર આવી શકે છે.
બુધ જેમ-જેમ સંકોચાયો, તેમ તેની સપાટી પર એકસરખી રીતે તિરાડો પડી હશે. જર્મન એરોસ્પેસ સેન્ટરમાં પ્લેનેટરી સાયન્ટિસ્ટ અને સ્ટડીના મુખ્ય લેખક ગાકુ નિશિયામાએ જણાવ્યું કે અબજો વર્ષો સુધી થયેલી ટક્કરોથી બનેલા ખાડાઓ અને કાટમાળે આમાંથી ઘણી તિરાડોને ઢાંકી દીધી છે. સૂર્યની નજીક હોવાને કારણે અભ્યાસ મુશ્કેલ રહ્યો છે.
આપણી પૃથ્વી જેવા મોટા, ખડકાળ પિંડોના નિર્માણ અને તેમના વિકાસ વિશે આવા પાઠ છે, જેને આપણા સૌરમંડળમાં અન્ય કોઈપણ સ્થળની તુલનામાં બુધ પર વધુ સારી રીતે શીખી શકાય છે. – ડૉક્ટર હેન્સ બર્નહાર્ડ્ટ
બુધ કેટલો સંકોચાયો
રિસર્ચ ટીમે અંદાજ લગાવ્યો છે કે જો કાટમાળ તેમને છુપાવતો ન હોત તો બુધની સપાટી પર કેટલી કરચલીઓ હોઈ શકતી હતી. ગણતરીઓથી જાણવા મળ્યું કે ગ્રહ અગાઉના અનુમાન કરતાં 10થી 30 ટકા વધુ સંકોચાયો હોઈ શકે છે અથવા તેની રેડિયસ (ત્રિજ્યા)માં લગભગ 7.2 માઇલ (11.6 કિલોમીટર)નો ફેરફાર આવ્યો હોઈ શકે છે. અગાઉની સ્ટડીમાં રેડિયસમાં 0.6થી 1.2 માઇલ (1થી 2 કિલોમીટર) અને 4.3 માઇલ (7 કિલોમીટર) સુધીના ફેરફારનું સૂચન કરવામાં આવ્યું હતું.
ગ્રહ કેટલો સંકોચાયો છે તેનો હિસાબ લગાવવાથી બુધના કોર અને ગ્રહ ઠંડો થતી વખતે તેના અંદર શું-શું થયું હતું, તેની માહિતી મળી શકે છે. વધુ સંકોચનનો અર્થ એ હોઈ શકે છે કે બુધનો મેટલ કોર મોટો હોય, મેટલ કોરમાં સિલિકોન જેવા હળવા તત્વો ઓછા પ્રમાણમાં મળ્યા હોય અથવા શરૂઆતમાં તાપમાન વધારે રહ્યું હોય.
બુધ પર રિસર્ચ
બેપિકોલંબો મિશન આઠ વર્ષની મુસાફરી બાદ બુધની નજીક પહોંચ્યું છે. આ મિશન આ વર્ષના અંતમાં ગ્રહની નજીક બે ઑર્બિટર તૈનાત કરશે. બેપિકોલંબો ટીમના સભ્ય નિશિયામાએ જણાવ્યું કે મિશન ટોપોગ્રાફી ડેટા એકત્ર કરશે. તેનાથી વૈજ્ઞાનિકો ચોકસાઈપૂર્વક અંદાજ લગાવી શકશે કે બુધ કેટલો સંકોચાયો છે અને ગ્રહના ખડકો, ખાડાઓ અને ઊપસેલા ભાગોને અગાઉ ક્યારેય ન જોઈ હોય તેવી સ્પષ્ટતા સાથે જોઈ શકશે. બેપિકોલંબો બુધની ટોપોગ્રાફિક વિશેષતાઓનું પ્રથમ વ્યાપક વૈશ્વિક માપન કરશે.
