Fiji Quad Port Project: ફિજીમાં ચીનને ઘેરવાની ક્વાડ દેશોની વ્યૂહરચના મુશ્કેલીમાં પડતી દેખાઈ રહી છે. ફિજીના વિદેશ મંત્રી સાકિયાસી ડિટોકાએ કહ્યું છે કે હાલમાં કોઈપણ સંબંધિત બંદર પરિયોજના પર ‘સહમતિ’ સધાઈ નથી. જોકે તેમણે એ વાતની પુષ્ટિ કરી કે ફિજી બંદર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના સંબંધમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકાના મિલેનિયમ ચેલેન્જ કોર્પોરેશન (MCC) કોમ્પેક્ટ સાથે વાતચીત કરી રહ્યું છે. સાકિયાસી ડિટોકાનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે નવી દિલ્હીમાં ક્વાડ દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની બેઠકમાં ફિજીમાં એક બંદર બનાવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી.
ડિટોકાએ એક લેખિત નિવેદનમાં જણાવ્યું ‘આ તબક્કા પર કોઈ ખાસ પોર્ટ પ્રોજેક્ટની ઓળખ કરવામાં આવી નથી અને ન તો તેના પર સહમતિ સધાઈ છે. આ પ્રક્રિયા હજુ વિશ્લેષણના તબક્કામાં છે જેના પછી આ કોન્સેપ્ટ નોટ્સ તબક્કામાં જશે અને જો સહમતિ સધાશે તો કદાચ વધુ વિગતવાર તેની સંભાવના અને તેની ડિઝાઇનને લઈને વાત આગળ વધશે.’ તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે ઓસ્ટ્રેલિયન વિદેશ મંત્રી પેની વોંગ અને અમેરિકન વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ અહીં જે પોર્ટ પ્રોજેક્ટની જાહેરાત કરી છે તેને જમીન પર ઉતારતા પહેલા ઘણી કાગળની કાર્યવાહીની જરૂર પડશે.
ક્વાડને ફિજીએ આપ્યો મોટો ઝટકો?
હકીકતમાં મંગળવારે એટલે કે 26 મેના રોજ ઓસ્ટ્રેલિયાના વિદેશ મંત્રી પેની વોંગ અને અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ નવી દિલ્હીમાં ફિજીમાં પોર્ટ બનાવવાની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે આ જાહેરાત ક્વાડ દેશોના વિદેશ મંત્રીઓની મળેલી બેઠકમાં કરી હતી. ક્વાડ વિદેશ મંત્રીઓના નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું ‘અમને આ જાહેરાત કરતા ગર્વ થઈ રહ્યો છે કે ક્વાડ દેશો ફિજી સરકાર સાથે તાલમેલ મિલાવીને દેશમાં પોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને તેનાથી જોડાયેલી પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કામ કરશે.’
વિદેશ મંત્રીઓએ આને ‘Quad Ports of the Future Partnership’ હેઠળ પ્રોજેક્ટ ગણાવ્યો. વહ્યુહાત્મક રીતે આને આ વિસ્તારમાં ચીનના વધતા પ્રભાવને ઓછો કરવા માટે ક્વાડનું પહેલું મોટું સંયુક્ત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કદમ માનવામાં આવી રહ્યું છે. ક્વાડની આ મોટી જાહેરાતના બરાબર એક દિવસ પછી ફિજીના વિદેશ મંત્રી સાકિયાસી ડિટોકાએ એક લેખિત નિવેદનમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે હાલમાં ક્વાડ સાથે કોઈપણ વિશિષ્ટ પોર્ટ પ્રોજેક્ટ પર કોઈ અંતિમ સમજૂતી કે સહમતિ સધાઈ નથી.
શું ચીન સાથે વેર લેવાના મૂડમાં નથી ફિજી?
ફિજી પ્રશાંત મહાસાગરમાં આવેલું છે અને ચીનને ઘેરવા માટે આ એક ઉત્તમ જગ્યા છે. ફિજીના વિદેશ મંત્રીએ કહ્યું કે તેઓ અમેરિકન સહાયતા એજન્સી મિલેનિયમ ચેલેન્જ કોર્પોરેશન (MCC) કોમ્પેક્ટ સાથે પોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વ્યાપારિક માળખાને બહેતર બનાવવા માટે વાતચીતના શરૂઆતના તબક્કામાં છે. માર્ચમાં આના માટે અમેરિકા તરફથી 12 મિલિયન ડોલરની ગ્રાન્ટ પણ મળી છે જેનાથી પ્રોજેક્ટ્સની વ્યવહારિકતા તપાસવામાં આવી રહી છે. ફિજીના અધિકારીઓ અને ‘ફિજી પોર્ટ્સ’ ના કાર્યવાહક સીઈઓ સુરેશ પ્રસાદે આ જાહેરાતને લઈને આશા વ્યક્ત કરી કે જો ક્વાડ મદદ કરે છે તો દેશના મુખ્ય સુવા પોર્ટને બીજી જગ્યાએ ફરીથી ડેવલપ કરવાના અબજો ડોલરના મોટા પ્રોજેક્ટને ગતિ મળી શકે છે. પરંતુ ફિજીના વડાપ્રધાન સિતિવેની રાબુકાએ સાફ કર્યું કે આ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટનો હેતુ માત્ર વ્યાવસાયિક અને આર્થિક વિકાસ છે આને કોઈ સૈન્ય દ્રષ્ટિકોણથી જોવો જોઈએ નહીં. આનો હેતુ એ છે કે ફિજી ચીન સાથે વેર વહોરવા નથી માંગતું. ફિજી અને ચીનના સંબંધો ઘણા ઊંડા છે. ચીન ફિજીનું ત્રીજું સૌથી મોટું વ્યાપારિક ભાગીદાર છે અને તે ત્યાં પહેલાથી જ ઓછામાં ઓછા 20 ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કરી ચૂક્યું છે. ફિજી ‘વન-ચાઇના’ નીતિનું પાલન કરે છે.
ચીન અને ફિજી વચ્ચેના સંબંધો કેવા છે?
ફિજીમાં ચીનના રાજદૂત ઝોઉ જિયાન શાન એ 2025માં કહ્યું હતું કે તેમનો દેશ ફિજી માટે ત્રીજો સૌથી મોટો વ્યાપારિક ભાગીદાર બનીને ઉભર્યો છે. વડાપ્રધાન સિતિવેની રાબુકાની સરકારે ફિજીના મુખ્ય ટાપુઓમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના ક્ષેત્રમાં ચીની રોકાણને લઈને થનારી ચર્ચાઓનો વ્યાપ વધાર્યો છે અને તાજેતરના દિવસોમાં ચીને ફિજીમાં ઓછામાં ઓછા 20 પ્રોજેક્ટ પૂરા કર્યા છે. ફિજી ચીનની ‘બેલ્ટ એન્ડ રોડ’ પરિયોજનાનો પણ ભાગ છે. ચીને ફિજીના મુખ્ય ટાપુઓ પર રસ્તાઓના આધુનિકીકરણ, પુલો અને ગરીબી નાબૂદ સહિત ઓછામાં ઓછા 20 મોટા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ પર કામ કર્યું છે.
