અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિએ તુર્કીને આપ્યો મોટો ઝટકો, OTS સંમેલનથી અંતર રાખતાં બંને દેશોના સંબંધોમાં ખટાશ
Turkey Azerbaijan Tensions: તુર્કી અને અઝરબૈજાન વચ્ચે તણાવ વધી રહ્યો છે. ખાસ કરીને છેલ્લા એક મહિનામાં બંને દેશો વચ્ચેની તિરાડ સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે. અઝરબૈજાને આ મહિને શાળાની વિદ્યાર્થિનીઓને શાળામાં હિજાબ પહેરીને આવવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો ત્યારે તુર્કીએ તેની આકરી ટીકા કરી હતી. અઝરબૈજાને આને પોતાના આંતરિક મામલામાં દખલ ગણાવી હતી. હવે અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિ ઇલહામ અલીયેવે મોટો ઝટકો આપતાં તુર્કીમાં આયોજિત OTS- ઓર્ગેનાઇઝેશન ઑફ તુર્કિક સ્ટેટ્સમાં સામેલ થવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
- અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિએ તુર્કીને આપ્યો મોટો ઝટકો, OTS સંમેલનથી અંતર રાખતાં બંને દેશોના સંબંધોમાં ખટાશ
- અઝરબૈજાન અને તુર્કી વચ્ચે તણાવ કેવી રીતે વધી રહ્યો છે?
- અઝરબૈજાન અને તુર્કી વચ્ચેનો ‘ઝઘડો’ કેટલો વધી ગયો છે?
- તુર્કીનું ‘એક રાષ્ટ્ર, બે દેશ’ મિશન શું છે?
- અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિનું OTSમાં નહીં જવાનો અર્થ શું છે?
- OTSમાં અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિનું નહીં જવું તુર્કી માટે કેટલો મોટો ઝટકો?
અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિનું અંકારામાં આયોજિત OTS શિખર સંમેલનમાં નહીં જવું તુર્કી અને અઝરબૈજાન વચ્ચેના ‘ડિપ્લોમેટિક ઝઘડા’ને દર્શાવે છે. અનેક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આની પાછળ ઇઝરાયલનો હાથ છે. હકીકતમાં છેલ્લા એક મહિનાથી તુર્કી સતત અઝરબૈજાનની ઇલહામ અલીયેવ સરકાર વિરુદ્ધ અભિયાન ચલાવી રહ્યું છે. તુર્કીના મીડિયામાં રાષ્ટ્રપતિ ઇલહામ અલીયેવ વિરુદ્ધ લેખો લખવામાં આવી રહ્યા છે, જેના કારણે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો તણાવપૂર્ણ બન્યા છે.
અઝરબૈજાન અને તુર્કી વચ્ચે તણાવ કેવી રીતે વધી રહ્યો છે?
તુર્કી અને અઝરબૈજાન વચ્ચે તણાવનો આ સિલસિલો છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી ચાલી રહ્યો છે, જે હવે ખુલ્લેઆમ સામે આવ્યો છે. તુર્કીમાં આરોપો લગાવવામાં આવી રહ્યા છે કે અઝરબૈજાન ઇઝરાયલ સાથે ગાઢ સહયોગ વધારી રહ્યું છે. તુર્કીના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે અઝરબૈજાને પોતાની વિદેશ નીતિ અંકારાના હિસાબે ચલાવવી જોઈએ. હડસન ઇન્સ્ટિટ્યૂટના સિનિયર ફેલો કેન મોરિયાસુએ લખ્યું છે, ‘આ બધું ઇઝરાયલ સાથે જોડાયેલું છે અને આ રસપ્રદ છે, ખરું ને?’ તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો છે, ‘રાષ્ટ્રપતિ ઇલહામ અલીયેવે તુર્કીમાં યોજાનારા OTS શિખર સંમેલનમાં ભાગ કેમ ન લીધો?’
અઝરબૈજાન અને તુર્કી વચ્ચેનો ‘ઝઘડો’ કેટલો વધી ગયો છે?
- અઝરબૈજાનના પત્રકાર અલીશ અબ્દુલ્લા, જેઓ ત્યાંની સંસદના અહેવાલો તૈયાર કરે છે, તેમણે તુર્કીની ટીકા કરતાં તેને અઝરબૈજાન વિરુદ્ધનું ‘અપમાનજનક વલણ’ ગણાવ્યું છે.
- તેમણે લખ્યું છે કે તુર્કી અઝરબૈજાનની સ્વતંત્રતાને નકારે છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું છે કે આ ‘એક રાષ્ટ્ર, બે રાજ્ય’ના સિદ્ધાંતનું સંપૂર્ણપણે ખોટું અર્થઘટન છે.
- તુર્કીમાં આરોપો લગાવવામાં આવ્યા છે કે જ્યારે સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂ બોલી રહ્યા હતા ત્યારે ઇસ્લામિક દેશોના સભ્યો સભાખંડમાંથી બહાર નીકળી ગયા હતા, પરંતુ અઝરબૈજાનના પ્રતિનિધિએ તેમનો બહિષ્કાર કર્યો નહોતો.
- બીજી તરફ, અઝરબૈજાનમાં કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે શાળાઓમાં હિજાબ પર પ્રતિબંધને લઈને તુર્કીમાં અપમાનજનક અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે અને તુર્કીના મીડિયામાં રાતદિવસ આ મુદ્દે ચર્ચા કરવામાં આવી છે, જે ઘૃણાસ્પદ છે.
- અઝરબૈજાનના મીડિયામાં લખવામાં આવી રહ્યું છે કે તેને ‘ભાઈ જેવા ઇસ્લામિક દેશ’ તુર્કી પાસેથી આવી અપેક્ષા નહોતી. એર્દોગનની શાસક AKP પાર્ટી અને તેના સમર્થક ઇસ્લામિસ્ટ તથા નૂરજુ જૂથો સતત ઝેર ઓકી રહ્યાં છે.
- હિજાબ પ્રતિબંધ અને ઇઝરાયલના મુદ્દાને લઈને તુર્કીમાં અઝરબૈજાનના દૂતાવાસની બહાર 6 રેલીઓ કાઢવામાં આવી હતી, જેમાં દેશ વિરુદ્ધ નફરતભર્યાં નિવેદનો કરવામાં આવ્યાં હતાં.
તુર્કીનું ‘એક રાષ્ટ્ર, બે દેશ’ મિશન શું છે?
- ‘એક રાષ્ટ્ર, બે દેશ’નો સિદ્ધાંત તુર્કી અને અઝરબૈજાન વચ્ચેના ગાઢ સંબંધોને દર્શાવતો રહ્યો છે.
- આ સૂત્ર તુર્કીના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ હેદર અલીયેવે આપ્યું હતું, જેઓ અઝરબૈજાનના નેતા પણ રહ્યા હતા. તેનો અર્થ એ છે કે બંને દેશો કાયદાકીય રીતે અલગ હોવા છતાં સાંસ્કૃતિક, ઐતિહાસિક અને ભાષાકીય દૃષ્ટિએ એક જ છે.
અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિનું OTSમાં નહીં જવાનો અર્થ શું છે?
- તેનો સીધો અર્થ એ છે કે બંને દેશોના સંબંધો બગડી રહ્યા છે. આ સંમેલનમાં અઝરબૈજાનના વિદેશમંત્રી જેહુન બેરામોવ ગયા છે.
- અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિએ OTSમાં નહીં જઈને તુર્કીને સ્પષ્ટ સંદેશ આપી દીધો છે કે એર્દોગન ઇસ્લામિક દેશોના ખલીફા નથી અને દેશની આંતરિક બાબતોમાં દખલ સહન કરી શકાય નહીં.
- અઝરબૈજાનના મીડિયામાં કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ એર્દોગને પણ અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ આંતરરાષ્ટ્રીય સંમેલનોમાં બાકુની મુલાકાત લીધી નથી અને અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિએ અંકારાને સંદેશ આપ્યો છે કે તે પોતાને ‘ખલીફા’ ન સમજે.
OTSમાં અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિનું નહીં જવું તુર્કી માટે કેટલો મોટો ઝટકો?
- અઝરબૈજાનના રાષ્ટ્રપતિએ OTS શિખર સંમેલનમાં અંકારામાં નહીં જઈને તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિના યુરેશિયા અને તુર્કિક દેશોના સમીકરણને સંપૂર્ણપણે બગાડી દીધા છે.
- અઝરબૈજાનનું આ પગલું યુરેશિયાના અન્ય દેશો જેવા કે કઝાકિસ્તાન અને ઉઝબેકિસ્તાનને સંદેશ આપે છે કે OTSમાં તુર્કી ‘મોટો ભાઈ’ નથી અને તુર્કીએ ‘બોસ’ની જેમ વર્તવાની જરૂર નથી.
- તુર્કી માટે સૌથી મોટો ઝટકો એ છે કે અઝરબૈજાને ઇઝરાયલના મુદ્દે અંકારાની એક પણ વાત માની નથી. અઝરબૈજાનનું ઇઝરાયલની વધુ નજીક જવું રાષ્ટ્રપતિ એર્દોગનની ઇઝરાયલ નીતિ માટે મોટો ઝટકો છે.
