US Iran Nuclear Deal: રવિવારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કોઈ કરાર પર પહોંચવા અંગે ભારે હલચલ જોવા મળી હતી. રવિવારે દિવસ દરમિયાન અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ ઈરાન સાથે સંભવિત કરારના સંકેતો આપ્યા હતા. તેમણે કહ્યું હતું કે ‘કદાચ આજે થોડી વારમાં વધુ સમાચાર સામે આવશે.’ પરંતુ રાત સુધીમાં એ ચિત્ર સ્પષ્ટ થઈ ગયું કે હાલમાં બંને દેશો વચ્ચે કોઈ કરાર થઈ રહ્યો નથી.
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ટ્રુથ સોશિયલ પર કહ્યું છે કે ઈરાન સાથે કરાર માટેની વાતચીત ચાલી રહી છે, પરંતુ તેમણે એવું પણ કહ્યું કે બંને પક્ષોએ સમય લઈને યોગ્ય રીતે આ કામ કરવું જોઈએ. ટ્રમ્પે એ પણ સાફ કરી દીધું કે ઈરાને સમજવું પડશે કે તે પરમાણુ હથિયાર બનાવી શકે નહીં. બીજી તરફ તેમણે અમેરિકાના વાર્તાકારોને નિર્દેશ આપ્યા છે કે કોઈ પણ કરારમાં ઉતાવળ ન કરે.
તેમજ, રવિવારે ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બગાઇએ કહ્યું કે છેલ્લા એક અઠવાડિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના વલણમાં નજીકતા ચોક્કસ આવી છે, પરંતુ એનો અર્થ એ નથી કે મહત્વના મુદ્દાઓ પર કરાર થઈ જશે. રવિવારે કરાર અંગે જે બાબતો સામે આવી તેના પર ઇઝરાયેલના પ્રધાનમંત્રી બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ પણ પ્રતિક્રિયા આપી અને ઇઝરાયેલની શરતો વિશે જણાવ્યું. તેમણે કહ્યું, “કોઈ પણ અંતિમ કરારમાં ‘પરમાણુ જોખમને હટાવવું જરૂરી છે’ અને તેમની નીતિ એ જ છે કે ‘ઈરાન પાસે પરમાણુ હથિયાર નહીં હોય.'”
એક વરિષ્ઠ ઇઝરાયેલી અધિકારીએ જણાવ્યું કે નેતન્યાહૂએ એ બાબત પર પણ ભાર મૂક્યો કે ઇઝરાયેલ ‘દરેક ક્ષેત્રમાં જોખમો સામે કાર્યવાહીની સ્વતંત્રતા જાળવી રાખશે’, જેમાં લેબેનાન પણ સામેલ છે.
કરાર અંગે ટ્રમ્પના પક્ષમાં મતભેદ
રવિવારે કરારના સમાચારો પર રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પના રિપબ્લિકન પક્ષના સાંસદો પણ પ્રતિક્રિયા આપતા જોવા મળ્યા હતા. પરંતુ તેમનો અભિપ્રાય આપસમાં વહેંચાયેલો પણ દેખાયો. સેનેટર ટેડ ક્રૂઝે કહ્યું કે તેઓ કરારની સંભવિત શરતોને લઈને ‘ગંભીર રીતે ચિંતિત’ છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર લખ્યું કે ટ્રમ્પનું ઈરાન પર આક્રમણ કરવું ‘સાચું’ હતું. તેમણે કહ્યું કે પરંતુ જો પરિણામ એ આવ્યું કે ઈરાની શાસનને અબજો ડોલર મળે, યુરેનિયમ સંવર્ધન અને પરમાણુ હથિયાર બનાવવાની ક્ષમતા મળે અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ મળી જાય, તો તે ‘વિનાશક ભૂલ’ હશે. જો કે એ જણાવવું જરૂરી છે કે હજુ સુધી કોઈ કરાર થયો નથી અને બીબીસીને એ વાતની માહિતી નથી કે સંભવિત કરારમાં શું-શું સામેલ હોઈ શકે છે.
કોંગ્રેસમેન થોમસ મેસીએ એનબીસીને જણાવ્યું કે જો સેનેટર લિન્ડસે ગ્રેહામ અને ટેડ ક્રૂઝ આનો વિરોધ કરી રહ્યા છે, તો તે કદાચ ‘કાફી સારો કરાર’ છે. મેસીએ ગયા વર્ષે એક પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો હતો જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે કોંગ્રેસની મંજૂરી વિના અમેરિકા ઈરાન પર સૈન્ય કાર્યવાહી કરી શકે નહીં.
સેનેટર થોમ ટિલિસે કહ્યું કે સંભવિત કરાર પર થઈ રહેલી વાતો ‘સમજમાં નથી આવી રહી’. તેમણે પૂછ્યું, “કેમ એવું સૂચન કરવામાં આવી રહ્યું છે કે ‘આપણે ઈરાનમાં બચેલી ન્યુક્લિયર સામગ્રી સ્વીકારી શકીએ છીએ’, જ્યારે સંરક્ષણ મંત્રી પીટ હેગસેથે થોડા અઠવાડિયા પહેલા કહ્યું હતું કે ‘તેમણે ઈરાનની સંરક્ષણ પ્રણાલીને નષ્ટ કરી દીધી છે અને આ માત્ર સમયની વાત છે કે આપણી પાસે ન્યુક્લિયર સામગ્રી હશે.'”
સેનેટ મેજોરિટી વ્હીપ જોન બરાસો વધુ હકારાત્મક જોવા મળ્યા. તેમણે કહ્યું, “ટ્રમ્પ અમેરિકાની તાકાત બતાવતા ઈરાનને વાતચીતના ટેબલ પર લઈને આવ્યા.” પરંતુ તેમણે એ વાતનો પણ સ્વીકાર કર્યો કે હાલમાં કરારની ઘણી બધી બાબતો વિશે માહિતી મળી નથી.
રિપબ્લિકન પક્ષ સિવાય ડેમોક્રેટિક પક્ષના સાંસદ રો ખન્નાએ પણ રવિવારની હલચલ પર પ્રતિક્રિયા આપી. તેમણે એનબીસી ન્યૂઝના ‘મીટ ધ પ્રેસ’ કાર્યક્રમમાં કહ્યું કે હવે કોંગ્રેસમાં વોર પાવર્સ પ્રસ્તાવ પસાર કરવા માટે પૂરતા મત મોજૂદ છે. ખન્નાએ કહ્યું, “ઘણા રિપબ્લિકન માને છે કે યુદ્ધ પૂરું થવું જોઈએ. મેં ખેડૂતો સાથે વાત કરી છે. ખેડૂતો કહી રહ્યા છે કે નાઇટ્રોજન, એમોનિયા અને યુરિયાના ભાવો આસમાને પહોંચી રહ્યા છે, કારણ કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નાકેબંધી અને નિયંત્રણ છે.” ખન્નાએ એ પણ કહ્યું કે તેમના વિસ્તારના લોકો પેટ્રોલના ઊંચા ભાવોથી પરેશાન છે. તેમણે કહ્યું, “આ બાબતો ટ્રમ્પ પર વાતચીત કરવાનું દબાણ લાવી રહી છે. આ જ કારણે કોંગ્રેસ મહત્વ ધરાવે છે. ભલે આપણે મત પસાર ન કરી શકીએ, પરંતુ આપણે રાષ્ટ્રપ્રમુખ પર દબાણ લાવી શકીએ છીએ. આશા છે કે આ યુદ્ધ જલ્દી પૂરું થશે.”
કરાર અંગે જે માહિતી છે તે મુજબ રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પે કહ્યું છે કે કોઈ પણ પ્રકારના કરાર પર પહોંચવા માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ફરીથી ખોલવી પડશે. ઈરાનની તસનીમ ન્યૂઝ એજન્સીએ કહ્યું કે ૩૦ દિવસમાં પરિવહન યુદ્ધ પહેલાના સ્તર પર પાછું આવી જશે, પરંતુ ‘યુદ્ધ પહેલાની સ્થિતિ’ સંપૂર્ણપણે કદાચ બહાલ નહીં થાય.
બીજી તરફ અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ કહ્યું કે છેલ્લા બે દિવસમાં જે રીતે વાતચીત આગળ વધી છે તેનાથી સંભાવના બને છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કોઈ પણ શુલ્ક વિના ખુલી શકે છે. રાષ્ટ્રપ્રમુખ ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઈરાને સમજવું પડશે કે તે ‘પરમાણુ હથિયાર વિકસિત કે પ્રાપ્ત’ કરી શકે નહીં.
જ્યારે તસનીમે કહ્યું કે ઈરાને મુસદ્દામાં પોતાની ન્યુક્લિયર સામગ્રી સોંપવાની કોઈ પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવી નથી અને આ મુદ્દા પર વાતચીત ‘યુદ્ધ સમાપ્ત થયા પછી’ સંભવ થશે. ન્યૂયોર્ક ટાઈમ્સે પણ અહેવાલ આપ્યો કે પ્રસ્તાવમાં ઈરાનના અત્યંત સંવર્ધિત યુરેનિયમનો ભંડાર છોડવાની પ્રતિબદ્ધતા દેખાય છે. ઈરાનની સરકારી આઈઆરએનએ (IRNA) એજન્સીએ કહ્યું કે રાષ્ટ્રપ્રમુખ ‘દુનિયાને આશ્વસ્ત કરવા માટે તૈયાર છે’ કે ઈરાન પરમાણુ હથિયાર ઈચ્છતું નથી.
