World Languages Data: આજે દુનિયાભરમાં 7000 થી વધુ ભાષાઓ બોલાય છે અને તેમાંથી લગભગ 3,000 એટલે કે 40 ટકા ભાષાઓ ખતરામાં છે. ઇંગ્લિશ સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે, જેને 186 દેશોના 1.5 બિલિયન લોકો બોલે છે. એથનોલોગ, જે દુનિયાની ભાષાઓને લિસ્ટ કરનાર એક ડેટાબેઝ છે, તેના અનુસાર, દર 10 માંથી બે ઇંગ્લિશ બોલનારા મૂળ નિવાસી છે, જ્યારે બાકીના 80 ટકા લોકો ઇંગ્લિશને પોતાની બીજી, ત્રીજી કે તેનાથી ઉપરની ભાષા તરીકે બોલે છે. મંદારિન ચાઇનીઝ બીજી સૌથી વધુ બોલાતી ભાષા છે, જેને લગભગ 1.2 બિલિયન લોકો બોલે છે. જોકે, મૂળ વક્તાઓને ધ્યાનમાં રાખતા, આ ચીનની મોટી વસ્તીને કારણે દુનિયાની સૌથી મોટી ભાષા છે. હિન્દી 609 મિલિયન બોલનારાઓ સાથે ત્રીજા સ્થાને છે, ત્યાર બાદ સ્પેનિશ 558 મિલિયન અને સ્ટાન્ડર્ડ અરબી 335 મિલિયન છે.
દુનિયાની સૌથી પોપ્યુલર ભાષાઓની સ્ક્રિપ્ટ
ગ્લોબલ સ્ક્રિપ્ટ વિશેના એક રેફરન્સ બુક, ‘ધ વર્લ્ડ્સ રાઈટિંગ સિસ્ટમ્સ’ અનુસાર, 293 જાણીતી સ્ક્રિપ્ટ છે – એટલે કે કોઈ ભાષાને લખવા માટે વાપરવામાં આવતા ગ્રાફિક કેરેક્ટરનો સેટ. આજે પણ 156 થી વધુ સ્ક્રિપ્ટ વપરાશમાં છે, જ્યારે 137 થી વધુ જૂની સ્ક્રિપ્ટ, જેમાં ઇજિપ્શિયન હાયરોગ્લિફ્સ અને એઝ્ટેક પિક્ટોગ્રામ સામેલ છે, તે હવે વપરાશમાં નથી. લેટિન સ્ક્રિપ્ટ, જેનો ઉપયોગ ઇંગ્લિશ, ફ્રેન્ચ, સ્પેનિશ, જર્મન અને બીજી ભાષાઓ લખવા માટે કરવામાં આવે છે, તે દુનિયાની 7,139 જાણીતી માનવ ભાષાઓમાંથી ઓછામાં ઓછી 305 માં વપરાય છે. દુનિયાની 70 ટકાથી વધુ વસ્તી તેનો ઉપયોગ કરે છે.
સૌથી વધુ ખતરામાં કઈ ભાષાઓ છે?
દુનિયાભરમાં બોલાતી 7,159 ભાષાઓમાંથી, 3,193 (44 ટકા) ખતરામાં છે, 3,479 (49 ટકા) સ્ટેબલ છે, અને 487 (7 ટકા) ઇન્સ્ટિટ્યુશનલ છે, એટલે કે તેમનો ઉપયોગ સરકારો, શાળાઓ અને મીડિયા કરે છે. કોઈ ભાષા ત્યારે ખતરામાં પડી જાય છે જ્યારે તેનો ઉપયોગ કરનારા લોકો કમ્યુનિટીના બાળકોને કોઈ વધુ અસરકારક ભાષા શીખવવા લાગે છે. ઘણી ભાષાઓનો ઉપયોગ બીજી ભાષા તરીકે કરવામાં આવે છે. એથનોલોગ મુજબ, લગભગ 337 ભાષાઓ એવી છે જે હવે બંધ છે, જ્યારે 454 ખતમ થઈ ચુકી છે.
બંધ ભાષાઓ તે હોય છે જેને હવે સારા બોલનારા નથી, પરંતુ ભાષાનો હજી પણ સામાજિક ઉપયોગ થાય છે અને તે ભાષા કોઈ એથનિક કમ્યુનિટીની ઓળખનો ભાગ હોય છે. ખતમ થઈ ગયેલી ભાષાઓ તે હોય છે જેને કોઈ નથી બોલતું અને ન તો કોઈ સામાજિક ઉપયોગ થાય છે અથવા એવા ગ્રુપ હોય છે જે આને પોતાનો વારસો કે ઓળખનો ભાગ માને છે.
એથનોલોગ મુજબ, 88.1 મિલિયન લોકો કોઈ ખતરામાં પડેલી ભાષાને પોતાની માતૃભાષા તરીકે બોલે છે. આ છે:
1,431 ભાષાઓ જેને પ્રથમ ભાષા તરીકે બોલનારા 1,000 થી ઓછા છે
463 ભાષાઓ જેને બોલનારા 100 થી ઓછા છે
110 ભાષાઓ જેને બોલનારા 10 થી ઓછા છે માત્ર 25 દેશોમાં દુનિયાની લગભગ 80 ટકા ખતરામાં પડેલી ભાષાઓ છે. ઓશિનિયામાં સૌથી વધુ ખતરામાં પડેલી ભાષાઓ છે, ત્યાર બાદ એશિયા, આફ્રિકા અને અમેરિકાનો નંબર આવે છે.
કેટલીક ખતરામાં પડેલી ભાષાઓ
ઓશિનિયા
ઓસ્ટ્રેલિયામાં, યુગામ્બેહ, એક ખતરામાં પડેલી આદિવાસી ભાષા છે, જેને યુગામ્બેહ લોકો બોલે છે, ખાસ કરીને પૂર્વી ઓસ્ટ્રેલિયામાં ગોલ્ડ કોસ્ટ, સીનિક રિમ અને લોગાનમાં. હાલના વર્ષોમાં, કમ્યુનિટી દ્વારા ચલાવવામાં આવેલા એક મજબૂત રિવાઇટલાઇઝેશન પ્રોગ્રામ અને લર્નિંગ એપ્સના ઉપયોગથી આ ભાષા નવી પેઢી માટે વધુ સરળ બની ગઈ છે.
એશિયા
જાપાનની ઐનુ (ઐનુ ઇટક) એક ખૂબ જ ખતરામાં પડેલી ભાષા છે. UNESCO મુજબ, આને ચોક્કસપણે કોઈ પણ ભાષા પરિવાર સાથે જોડી શકાતી નથી. ઐનુ બોલનારાઓની સાચી સંખ્યા ખબર નથી, પરંતુ 2006 ના એક સર્વે પરથી ખબર પડી કે 23,782 ઐનુમાંથી 304 ને આ ભાષા આવડે છે.
આફ્રિકા
ઇથિયોપિયામાં, ઓંગોટા એક ખૂબ જ ખતરામાં પડેલી ભાષા છે. આ દક્ષિણ-પશ્ચિમ ઇથિયોપિયામાં વીટો નદીના પશ્ચિમ કિનારે એક કમ્યુનિટી બોલતી હતી. કમ્યુનિટીના માત્ર 400 મેમ્બર બચ્યા છે, અને કેટલાક જ વૃદ્ધો આ ભાષા બોલે છે.
અમેરિકા
નોર્થ અને સેન્ટ્રલ અમેરિકામાં, લગભગ બધી ઇન્ડિજિનસ ભાષાઓ ખતરામાં છે. લુઇસિયાના ક્રિઓલ, એક ફ્રેન્ચ-બેઝ્ડ ક્રિઓલ છે જેમાં આફ્રિકી અને ઇન્ડિજિનસ અસર છે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં એક ખૂબ જ ખતરામાં પડેલી ભાષા છે, જેને મોટે ભાગે વૃદ્ધો બોલે છે. લેકો બોલિવિયામાં બોલાતી એક ખતરામાં પડેલી ઇન્ડિજિનસ ભાષા છે અને તેને એક અલગ ભાષા માનવામાં આવે છે. આ ભાષા હવે માત્ર વૃદ્ધો બોલે છે અને લેકો એથનિક વસ્તી માત્ર લગભગ 13,500 છે.
યુરોપ
કોર્નિશ (કર્નેવેક), જે સાઉથ-વેસ્ટ ઇંગ્લેન્ડમાં બોલાય છે, તેને UNESCO એ એક ખતમ થઈ ગયેલી ભાષા તરીકે માર્ક કરી હતી, જ્યાં સુધી તેને ફરીથી શરૂ કરવામાં ન આવી અને 2010 માં તેને એક ખતરામાં પડેલી ભાષામાં બદલી દેવામાં આવી. 2021 ઇંગ્લેન્ડ અને વેલ્સ સેન્સસ મુજબ, તેને 563 લોકો પોતાની પહેલી ભાષા તરીકે બોલે છે.
