Zealandia Continent: પૃથ્વીની સપાટી અને મહાસાગરોની નીચે અનેક અદ્ભુત રહસ્યો છુપાયેલાં છે. આવા જ એક રહસ્યનો ખુલાસો 2017માં થયો, જ્યારે વૈજ્ઞાનિકોએ દક્ષિણ પ્રશાંત મહાસાગરની નીચે છુપાયેલા એક ખંડના અસ્તિત્વની પુષ્ટિ કરી. ઝીલૅન્ડિયા તરીકે ઓળખાતો જમીનનો આ ભાગ મોટાભાગે પાણીની નીચે ડૂબેલો છે. આ ખંડ સદીઓથી સૌની નજર સામે હોવા છતાં છુપાયેલો રહ્યો હતો અને હવે તેને આઠમો ખંડ કહેવામાં આવે છે. ટેક્ટોનિક્સમાં પ્રકાશિત થયેલા એક અભ્યાસે તેની ઓળખને પુષ્ટિ આપી અને પૃથ્વીની સતત બદલાતી ભૌગોલિક રચના વિશે એક નવો દૃષ્ટિકોણ આપ્યો.
વૈજ્ઞાનિકોએ આ નવા ખંડની શોધ 2017માં કરી, પરંતુ તેની શોધખોળ 400 વર્ષ પહેલાં શરૂ થઈ ગઈ હતી. 1642માં ઈસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની માટે કામ કરતા ડચ કૅપ્ટન એબેલ તાસ્માનને દક્ષિણના એક ખંડની શોધ કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો. પ્રિન્સ્ટન યુનિવર્સિટી લાઇબ્રેરી અનુસાર, 14 ઑગસ્ટ 1642ના રોજ તાસ્માન બે જહાજો સાથે બટાવિયાથી હિંદ મહાસાગરમાં મૉરિશસ તરફ પશ્ચિમ દિશામાં રવાના થઈને ત્યાં પહોંચ્યા હતા.
ઝીલૅન્ડિયાનું નામકરણ
તાસ્માનની યાત્રાના 375 વર્ષ પછી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓને આ મુખ્ય ભૂમિ વિશે જાણ થઈ. અમેરિકન ભૂભૌતિકશાસ્ત્રી બ્રુસ લુયેન્ડિકના સૂચન પર તેમણે તેનું નામ ઝીલૅન્ડિયા રાખ્યું. ન્યૂઝીલેન્ડની GNS સાયન્સના સંશોધકોએ જણાવ્યું કે ઝીલૅન્ડિયાની પાણીની નીચેની રચનાને સમજવા અને ખડકોનું ભૂ-રાસાયણિક વિશ્લેષણ કરવા માટે તેમને ફેરવે રિજથી કોરલ સમુદ્ર સુધી ખડકોના નમૂના મેળવવા પડ્યા.
નિક મોર્ટિમરના નેતૃત્વ હેઠળ તેમણે પાણીમાં ડૂબેલા વિસ્તારના ઉત્તરીય બે તૃતીયાંશ ભાગનું સ્કેનિંગ કર્યું. ત્યાં તેમને અલગ-અલગ સમયગાળાના કાંકરા ધરાવતા રેતીખડકો, બારીક કણોવાળા રેતીખડકો, મડસ્ટોન, બાયોક્લાસ્ટિક ચૂનાખડકો અને બેસાલ્ટિક લાવા મળ્યાં, જેની પુષ્ટિ રેડિયોકાર્બન ડેટિંગ દ્વારા થઈ. આ પ્રાચીન ખડકોની પોતાની એક કહાની છે.
મોટાભાગનો ભાગ ડૂબેલો છે
ઝીલૅન્ડિયા એક વિશાળ ખંડ છે, જે 49 લાખ (4.9 મિલિયન) ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલો છે. તે મેડાગાસ્કર કરતાં છ ગણો મોટો છે, પરંતુ તેનો મોટાભાગનો ભાગ દક્ષિણ પ્રશાંત મહાસાગરની નીચે ડૂબેલો છે. માત્ર લૉર્ડ હોવ ટાપુ પરનો ‘બૉલ્સ પિરામિડ’ વિસ્તાર જ પાણીની સપાટીથી ઉપર દેખાય છે. તમામ જાણીતા ખંડોમાં તે સૌથી નાનો, સૌથી પાતળો અને સૌથી નવો છે.
સામાન્ય રીતે ખંડીય પોપડું (સપાટીનું પડ) 40 કિલોમીટર જાડું હોય છે, જે મહાસાગરીય પોપડા (10 કિલોમીટર) કરતાં વધુ જાડું હોય છે. ઝીલૅન્ડિયાના વિશાળ વિસ્તારને કારણે તેનો પોપડો પાતળો (20 કિલોમીટર) હતો અને અંતે સમુદ્રની નીચે અદૃશ્ય થઈ ગયો. 95 ટકા જમીન સમુદ્રમાં ડૂબેલી હોવા છતાં ઝીલૅન્ડિયા પૃથ્વી પર એક એવા સ્થળ તરીકે ઓળખાય છે, જેમાં રહસ્યમય ઐતિહાસિક તથ્યો અને પ્રાચીન કથાઓનું અનોખું આકર્ષણ છે.
ઝીલૅન્ડિયાની ખાસ વાતો
ઝીલૅન્ડિયા આંશિક રીતે પાણીમાં ડૂબેલા ખંડીય ભાગોનો સમૂહ છે. તેમાં 1.89 મિલિયન ચોરસ માઇલ વિસ્તાર ધરાવતો ખંડ સામેલ છે.
આશરે 375 વર્ષના અનુમાનો અને શોધખોળ પછી તેના અસ્તિત્વની પુષ્ટિ થઈ છે. માઓરી ભાષામાં ઝીલૅન્ડિયાને રિઉ-એ-માઉઈ કહેવામાં આવે છે.
આ ખંડ 50 કરોડ વર્ષ પહેલાં ગોંડવાના નામના મહાખંડનો ભાગ હતો. ગોંડવામાં ઑસ્ટ્રેલિયા અને એન્ટાર્કટિકાનો સમાવેશ થતો હતો.
લેટ ક્રિટેશિયસ સમયગાળામાં ઝીલૅન્ડિયા ગોંડવાનાથી અલગ થવા લાગ્યો અને 4000 કિલોમીટર લાંબા પટ્ટા જેવા ખંડ તરીકે બહાર આવ્યો.
તે ધીમે ધીમે સમુદ્રની નીચે ડૂબી ગયો. આ ભૂભાગનો 94 ટકા હિસ્સો હજુ પણ 6,560 ફૂટની ઊંડાઈએ પાણીની નીચે ડૂબેલો છે.
